Yaponlar boshqalardan uzoqroq umr ko‘rishining 11 sababi

0
349
marta ko‘rilgan.

Yaponlar – “yashovchan” xalq. Harholda, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti hisobotiga ko‘ra shunday. Kunchiqar yurt aholisi uzoq umr ko‘rishi jihatidan dunyoda birinchi o‘rinda turadi.

Yaponiyada yashovchilarning ko‘pchiligi uchun 100 yil umr ko‘rish deyarli me’yoriy holat sanaladi. Mamlakat bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkich esa – 84 yosh. Qiyoslashingiz mumkin: AQSHda bu ko‘rsatkich 79,3 yosh (183 davlat orasida 31-o‘rin), Rossiyada – 70,5 yosh (110-o‘rin).

Bir necha o‘n yillardan beri ko‘pgina tadqiqotchilar yaponlardagi “yashovchanlik”ning tagiga yetish va formulasini chiqarishga urinib keladilar: buning sababi genga bog‘liqmi, hayot tarzimi yoki ovqatlanish tartibimi? Yashirin sabablar ko‘p, ammo yuzada oshkora ko‘rinib turganlari ham yo‘q emas. Mana, masalan:

 

PAZANDALIKDAGI O‘ZIGA XOS QOIDALAR

Yapon taomlari kamdan-kam hollarda qovurib yoki qizdirilgan yog‘da toblab pishiriladi. Bu yurt odamlari yemakni ko‘proq bug‘lab, qaynatib yo grilda tayyorlashni xush ko‘rishadi, agar qovurishga to‘g‘ri kelsa ham kamroq yog‘ ishlatishadi. Ovqat bir nechta kichik idishlarda tortiladi, katta lagan yo likoplar ularda kam ishlatiladi. Buning ustiga ovqatni kichkina tayoqchalarda yeyishadi (ularni o‘zimiz odatlangan yirik qoshiqlar bilan solishtirib ko‘ring-a).

 

MUTLAQO O‘ZGACHA ShO‘RVA

Yaponlar sho‘rvani yaxshi ko‘rishadi. Ular sho‘rvani bizdan kam ichishmaydi! Ammo yaponlar sho‘rvasi ruslarning sardakli borshchi (yog‘li va katta-katta go‘sht bo‘laklari solingan) va sardelka va sosiska solingan suyuq taomiga aslo o‘xshamaydi. Ular uchun sho‘rva yoki boshqa suyuq taomlar – ko‘proq suv o‘tlari, tofu va dengiz mahsulotlari solingan qaynatma hisoblanadi. Farqni ko‘rayapsizmi?

 

GARNIRLARDAGI FARQ

Sevimli garniringizni ayting. Makaron, kartoshkadan tayyorlanganimi? Tushunsa bo‘ladi… Yaponiyada bo‘lsa, guruchli va sabzavotli garnirni xush ko‘rishadi. Va albatta, yaponlarning mashhur ermagi bo‘lgan suv o‘tlari va soya qo‘shiladi. Bundan ko‘rinadiki, yapon garnirlari biznikiga qaraganda, birmuncha yengil va foydali. Mana, nima sababdan Yaponiya aholisiga vitamin va minerallar yetishmovchiligi kabi hodisalar begona va ularda oshqozondagi og‘irlikni bartaraf etish uchun tabletkalardan foydalanish degan tushuncha yo‘q.

 

ChOYNI ESA KO‘PROQ, YANA KO‘PROQ!

Yaponiyada mingyillik choyxo‘rlik madaniyati bardavom. Ularning choyi ko‘pchilik odatlangan o‘ramlardagi choylar va qahvadan ko‘ra ko‘proq foydali. Yaponlar asosan ko‘k choy ichadi, chunki unda foydali antioksidantlar mo‘l. Va bu jihat kukun ko‘rinishidagi yapon choyi – “matcha”ga ham xos: bu mahsulot o‘simlik tarkibida mavjud bo‘lgan foydali moddalarni ko‘proq saqlab qolish maqsadida o‘ziga xos usulda o‘stiriladi va terib olinadi. Bunday choy odatdagidan ko‘ra 10 marta ko‘proq ta’sir qiladi.

 

TAOMMI? FAQAT YANGI TAYYORLANGANI

Yangi – bu so‘z yaponlarda “jo‘yakdan hozir terilgan” demakdir. Biz uchun esa yemakxona mijozining ko‘z o‘ngida tayyorlangan kotlet yangi sanaladi (bu bir bo‘lak go‘sht muzlatkichda 3 haftadan beri turgani esa hech kimni tashvishlantirmaydi). “Yangi” degan tushunchaga bizning va ularning qarashi orasidagi farqni ko‘rdingizmi?

Yaponlarda “yangi” deyilganida faqat hozirgina jo‘yakdan terilgan yoki dengizdan tutilgan mahsulot tushuniladi. Va, albatta, mavsumbopi. Darvoqe, “Yaponiya bozorlarida yeguliklar ishlab chiqarilgan sanasi ko‘rsatilmasdan sotiladi, chunki har qanday mahalliy mahsulot uchun odatiy saqlanish davri yarim soat”, deb yozadi “Yapon ayollari qarimaydi va semirmaydi” kitobining muallifi Naomi Moriyama.

 

MARHAMAT QILIB, KICHIK PORSIYALARDA

Balki kularsiz, lekin idishlar o‘lchamini nazoratga olish yapon oshxona an’anasining bir qismi sanaladi. Bu yurtda odob qoidalariga rioya qilish muhim sanaladi, uning bir bandi esa yuqorida eslatilganidek, ovqat uchun kichik tayoqchalar, kichik idishlar va taomning qat’iy belgilangan me’yori (bu me’yor buzilmasligi shart).

Aholisi eng uzoq yashaydigan joy – Okinavada aytishganidek, uzoq umr ko‘rishning siri afsunli “80 foiz” degan raqamda. Ya’ni odam o‘z tushligi yoki kechki ovqatining hammasini yeb qo‘yishi kerak emas, idishda ozroq qolishi shart. “Top-toza idishlar jamiyati” – yaponlar uchun emas.

 

ShIFOKOR QABULI: MUNTAZAM VA ShART!

O‘tgan asrning 60-yillaridan boshlab, Yaponiyada sog‘liqni saqlashning majburiy tizimi joriy etilgan, shundan beri aholining umri sezilarli darajada uzaydi. Bugungi kunda har bir yapon bir yilda o‘rtacha hisobda 12 marta klinikaga boradi, bu esa Amerika yoki Rossiya aholisi ko‘rsatkichidan (ular necha marta borishi haqida aniqroq javob aytishga qiynaladi kishi) to‘rt marta ko‘proqdir.

 

TIK HAYOT TARZI

Yaponlar hayotining odatiy tipik manzarasi quyidagicha: kishilar vokzalga boradi, tik turib poyezdni kutadi, vagonda ham tik turib ketadi, keyingi stansiyagacha piyoda boradi, so‘ng ishxonasiga qadar yana piyoda yuradi, kun oxirida yana xuddi shu tartibda uyiga qaytadi. Jamoat transportida yurish Yaponiyada hamma ko‘nikkan me’yoriy holat. Avtomobil esa – hashamat, xolos. Aksariyat xodimlar hatto ishda kompyuter qarshisida ham tik turib ishlashadi.

Bundan shunday taassurot paydo bo‘ladiki, barcha sharoit bu yerda xuddi odamning ko‘proq vaqtini tik turgan holatda o‘tkazishi uchun hozirlangandek.

 

OZODALIK – SALOMATLIKNING YARMI

Yaponlar tozalik shaydosi. Ularning asrlarga teng qadriyatlari sintoizm bilan chambarchas bog‘liq. Bir kunda 2 marotaba cho‘milish – Yaponiyada g‘alati holat emas. Xuddi sento – jamoat hammomlari kabi.

 

TONGGI GIMNASTIKA

Yaponiyada “radio bilan gimnastika” deb ataladigan mashqlar tatbiq qilingan. Bu gimnastika har kuni bo‘ladi, bir nechta murakkab bosqichlarni qamrab oladi va unda aholining kattagina qismi qatnashadi. Qizig‘i, dastlab bu “radio-fitnes” Yaponiyaga AQSHdan kirib kelgan.

 

UYDAN TASHQARI MAQBULROQ

Doimiy piyoda yurish va ertalabki umumiy gimnastikaga qo‘shimcha ravishda yapon turmush tarzi hamisha toza havoda bo‘lishga chaqiradi. Hatto uy sohibi mehmonlarni odatga ko‘ra, uyiga emas (yapon uylari o‘lchov jihatdan chog‘roq quriladi), yaqinroqdagi yemakxonaga taklif qiladi. Yoki tabiat qo‘ynidagi tanovulga.

 

Muallif: Oleg KOLESOV.

Rus tilidan Xurshida ABDULLAYEVA tarjimasi.

 

“Qashqadaryo” gazetasi saytidan olindi.

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.