Яхши ёзай десангиз

0
235
марта кўрилган.

Марк Твен (1835–1910) саргузашт романларидан ташқари, ўткир ҳажви, ҳикматли сўзлари билан ҳам машҳур. Дунё эътироф этган адибнинг бошловчи ёзувчиларга берган маслаҳатлари, шубҳасиз, мактаб вазифасини ўтайди.

 

  • “Жуда”, “ўта” деган сўзни ишлатмоқчи бўлганингизда унинг ўрнига ҳар сафар “ҳаддан ортиқ” ёки “беҳад” иборасини қўлланг. Шунда муҳаррир бу сўзларни ўчириб ташлайди ва ёзганларингиз бинойидай бўлади-қолади.

Хулоса: ортиқча сўзларсиз, аниқ, равон, таъсирли ёзинг. Ўринсиз ҳаяжон ёки ясама муболаға сунъийликка олиб келади.

  • Сизга биров қаламҳақи таклиф қилмагунича, текинга ёзаверинг.

Ижодкор бўлишни чин юракдан истанг, ўз ишингизни севинг. Фақат пул ё шон-шуҳрат учун ёзсангиз, яхши натижага эриша олмайсиз. Бундан ҳафсалангиз пир бўлади ва ижоддан тезда кўнглингиз қолади.

  • Мақола ёзиш учун энг қулай фурсат – уни ўзингиз учун ёзиб тугатган пайтингиздир. Фақат шундагина асли нима демоқчи эканингизни аниқ-тиниқ англайсиз.

Илк уринишлар фақат қораламалар, холос. Буюк ёзувчиларнинг аксарияти асарларини қайта-қайта ёзган, таҳрир қилган. Ишлашдан, фикрлашдан эринманг.

  • Ғоя, фикр ҳаммада бор. Бироқ ҳамма ҳам уни керагича ифодалай олмайди. Битта хатбошида айтиш мумкин бўлган фикрни узундан-узоқ чўзадиганлар кўп.

Сўзларни тежанг, лўнда ёзишни ўрганинг. “Сўз бўтқаси” ҳеч кимга керак эмас. Ортиқча иборалар тушунарлилик даражасини тушириб юборади.

  • Бир сафар бахтли тасодиф туфайли бир нарсани англаб етдим: ярмига келиб “тўхтаб” қолган китоб – агар озгина нафас ростлаб, унга янги куч ва ғайрат билан киришсангиз – юришиб кетади. Хом ва пала-партиш мақолаларга ҳам бироз танаффусдан сўнг янги руҳ бериш мумкин.

Иш унмай қолиши ҳаммада кузатилади. Ижодий кайфият ўзгарувчан бўлади. Дам олинг, бошқа юмушлар билан шуғулланинг. Бироқ танбаллашиб қолманг ҳам.

  • Буюк китоблар услуби ва моҳиятига қараб баҳоланади, қолипланган грамматикасига қараб эмас.

Диққатни ғоя, услуб ва сюжетга қаратинг. Ёзиб бўлгандан кейингина грамматика, эга-кесимнинг ўрни ҳақида бош қотиришингиз мумкин.

  • Сифатлар масаласида бир гап: иккиланяпсизми, ўчириб ташланг.

Сўзларни, айниқса, сифатларни қўллашда эътиборли бўлинг. Маъносини ёки ўрнини билмай ишлатган сўзингиз тескари, кулгили ёки мавҳум маъно келтириб чиқариши мумкин.

  • Қисқа ибора ва гаплар, оддий тил таъсирчан эканини англадим. Чин кўнгилдан ёзяпсизми, шу услубни маҳкам тутинг. “Пардай майин ва гулдай чиройли” иборалар ўқувчини чалғитишига йўл қўйманг.

Қандай усулни танлаш – ўзингизга ҳавола. Энг муҳими – моҳият. Ёзганингизни ўқиган одам нима деяётганингизни, нима демоқчилигингизни тушуна олсин.

  • “Аёл бақирди”, деманг. Уни шундай вазиятга олиб келингки, ўзи бақирсин.

Воқеаларни худди кўриб тургандай, ўзингиз қатнашаётгандай тасвирланг. Шунда ўқувчи ҳам шу тарзда мутолаа қилади.

  • Бир хил усулда ёзадиган адибларни умуман тушуна олмайман.

Янгича усулларни қидиринг, сўз ясаб кўринг. Тасвир ва ифодада тажрибалар қилинг.

  • Тўғри сўз ва деярли тўғри сўз ўртасидаги фарқ худди чақмоқ билан тиллақўнғиз ўртасидаги фарққа ўхшайди.

Сўзларни танлаш ва қўллашга жиддий аҳамият беринг.

  • Сиз қанча кўп тушунтирсангиз, мен шунча кам тушунаман.

Яна ўша гап: равонлик, лўндалик. Ортиқча тафсилотларга умуман ўрин берманг.

 

Марк ТВЕН

 

Ориф Толиб тайёрлади.

 

“Ёшлик” журналининг 2015 йил 9-сонида чоп этилган.

МУЛОҲАЗА БИЛДИРИШ

Мулоҳаза киритилмади!
Исми шарифингизни киритинг.