“O‘tarchi” – “vaqtincha yashovchi”(mi?)

O‘tarchi asli etnonimdir. Bu so‘z urug‘ nomi bo‘lib, keyinchalik shu urug‘lar yashaydigan joy nomi, ya’ni toponimlarning bir shakliga (etnotoponimga) aylangan. O‘tarchi urug‘ nomi sifatida...

Uchko‘prik shevasiga xos so‘zlardan

Uchko‘prik Farg‘ona viloyatining Qo‘qon shahriga yondosh tumanlaridan. Shaharga yaqin qishloqlarda Qo‘qon shevasining ta’siri seziladi. Boshqa joylarda Farg‘ona viloyatining Bag‘dod, Buvayda, O‘zbekiston, Beshariq, Furqat tumanlari...

Til – o‘zagimizning, o‘zligimizning, o‘ziga bekligimizning bosh belgisi

Matbuot, madaniyat va adabiyotimizning oqsoqollari, arboblari – barcha jonkuyarlariga, xususan, Ozod Sharafiddinov, Odil Yoqubov, Ismoil Sulaymon, Maqsud Qoriyev, Azimjon Hojiyev, Shoahmad Shoabdurahmonov, Baxtiyor Nazarov,...

Til qanday boyiydi?

O‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilganiga 28 yil to‘ldi. O‘tgan davr ichida o‘zbek adabiy tilini shakllantirish, uning maqomini yanada oshirish yo‘lida xayrli va e’tiborga...

Ilk va o‘rta asrlar turkiy tildagi rasmiy vasiqalar

O‘zbek tili rasmiy uslubining ildizlari uzoq o‘tmishga ega. Bu teran ildizlar turkiy davlatchilik tarixi bilan uzviy bog‘liq; hujjatchilik ishi – davlatchilik tarixi bilan izma-iz...

Xorazm shevasi so‘zlaridan

Bu galgi lug‘atimiz Xorazm viloyati shevasi asosida tuzildi.   Yoqtu Xorazm shevasida ushbu so‘z “yorug‘” ma’nosini ifodalaydi. Mumtoz adabiyot namunalarida ham undan keng foydalanilgan. Masalan: Iki yoqtu guhar...

Ona tilimizning tiniq tiynati

Odam bolasining inson maqomida ulug‘lanib, e’tibor-u ehtiromga musharraf bo‘lishi ona Vatan, ota-ona kabi muqaddas tushunchalar qatorida e’zozlanadigan ona tili deb atalmish muhtaram ne’mat bilan...

Olot tumani shevasiga oid so‘zlar

Bu galgi so‘zlar Buxoroning Olot tumani shevasidan tanlandi. Olot Turkmaniston Respublikasi va Xorazm viloyati bilan chegaradosh. Shu bois aholisi asosan o‘g‘uz lahjasiga yaqin tilda...

Sharondozning to‘bichoq so‘zi

Gohida shahardan olis ovul va qishloqlarda ko‘zga ilinadigan, e’tiborimizni tortadigan biror jihat yo‘qdek ko‘rinadi. Aslida, ana shunday manzillarda yashovchi yurtdoshlarimizning lug‘at boyligi kishini hayratlantirdi. Bekorga...

So‘zlar bilan so‘zlashuv

SOQOL VA SAQOQ Iyakda o‘sadigan qiltuklar qoplamasi ma’nosini anglatgan “soqol” so‘zining tub ildizi qadimgi turkiy tildagi “engak” (iyak) ma’nosini anglatgan “saqoq” so‘ziga borib taqalishi haqida...

Zominning ko‘rkam so‘zlari

Xaritaga qarasangiz, Samarqand va Farg‘ona orasida tizma tog‘lar uzalib yotibdi. Shimoli adoqsiz dasht... Xuddiki ulkan ummonda to‘lqinlar shu devor-tog‘larga kelib urilib, yana ortga qaytadigandek...

Nomlarning nomunosib tarjimasi

Tarjima ilmi va amaliyotida o‘girish qiyin bo‘lgan so‘zlar bir talay. Ularning asosiylari milliy o‘ziga xos so‘zlar bo‘lib, xalqaro terminda realiyalar deyiladi. Realiyalar deganda ma’lum...

Tilim, onamning tili!..

Ba’zida til kambag‘allashib boryapti, degan gap quloqqa chalinib qoladi. Shunday paytlarda, nahotki, butun bir xalqni xalq, millatni millat qilib turgan ona tilimiz kambag‘allashayotgan bo‘lsa,...

O‘zbekchasini unutganlar uchun mitti lug‘at

So‘zlashuv tilida juda ko‘p o‘zbekcha yoki o‘zbekchalashgan so‘zlarning o‘rnini yot so‘zlar egallab olgan. Aslida, bu so‘zlarning soddaroq, qisqaroq, tushunarliroq o‘zbekcha shakli bor. Lekin negadir...

Uch daryodan suv ichgan dengiz

Ona tilimni muazzam va ulug‘ desam, e’zozlab boshga ko‘tarsam, buning boisi o‘zimniki bo‘lgani, jonimga yaqinligi uchun emas. Shunga ishonganim, iymon keltirganim uchun, mening ham...

So‘zlar bilan so‘zlashuv

“MUJMAL” ASLI MUJMALMI? “Mujmal” so‘zini hozirgi paytda lanj, mavhum, na u yoqlik, na bu yoqlik, tushunarsiz, tayinsiz degan ma’nolarda ishlatamiz. Lanj, kesib gapirmaydigan, ezma kishilarga...

Koshg‘ariydan qo‘l telefonigacha

Tarix sahnasida o‘zbek tili ne-ne mashaqqatlar bilan omon qoldi. Axir, til millatning ruhi, til o‘lsa, millat ham tamom bo‘ladi. Bunga misollar kammi? Sibir xalqlarini...

Til bilan nutqni farqlash lozim

Til so‘zlashish vositasi, ya’ni nutq sifatida namoyon bo‘lgandagina ma’lum vazifani bajaradi. Nutq til materiali, unsurlaridan tuziladi va nutqiy faoliyat natijasida yuzaga chiqadi. Demak, til...

“Tezkor gol” qanaqa gol?..

Hazrat Navoiyning “Tilga ixtiyorsiz, elga e’tiborsiz” hikmatini hammamiz bilamiz. Bu hikmat bog‘chalarda, maktab, kollej, hatto idoralarda ham katta harflar bilan yozib qo‘yilgan. Biroq kundalik...

Dasturxon

Dast – qo‘l ekanini bilamiz. Lekin bu forsiy so‘zning boshqa ko‘p ma’nolaridan hammamiz ham xabardor emasmiz. O‘zimiz o‘ng qo‘l, chap qo‘l, qo‘li baland, qo‘lbola,...

Eng ko‘p o‘qilgan