Bosh sahifa Kalit so‘zlar Boqijon To‘xliyev

Kalit so‘z: Boqijon To‘xliyev

“Adabiyot iste’dodli yozuvchinigina emas, balki iste’dodli kitobxonni ham talab qiladi”

Filologiya fanlari doktori, professor Boqijon TO‘XLIYEV bilan suhbat   “Sharq yulduzi” jurnali tahririyati savollari:   Badiiy asar tarbiya vositasimi? Yaxshi kitob ezgulikka, yomoni yovuzlikka yetaklashiga ishonasizmi?   Eng...

Til – tarixiy xotira namunasi

L. N. Gumilyov nomidagi Yevroosiyo Milliy universiteti O‘tror kutubxonasi ilmiy markazi katta ilmiy xodimi Imong‘ozi Nurahmad o‘g‘li tomonidan qo‘yilayotgan ilmiy muammo tahsinga loyiq. Ammo...

Nido

Nido boshqa she’riy san’atlardan bevosita inson qalbidagi his va hayajonlarni ochiq va kuchli tasvirlab bera olish imkoniyati bilan ajralib turadi. Insonning ichki tuyg‘ulari po‘rtana...

Tardi aks

Tardi aks ham so‘z takroriga bag‘ishlangan lafziy san’atlardan hisoblanadi. Shuning uchun ham so‘zlar takroriga tayangan boshqa san’atlarga – tasdir, tasbe, ishtiqoqqa yaqin turadi. Bu...

Tasbe

Tasdirda birinchi misraning dastlabki so‘zi (yoki so‘zlari) ikkinchi misra oxirida takrorlansa, tasbeda birinchi misra oxiridagi so‘z keyingi misra boshida takrorlanadi. Tasbening asosiy xususiyati shundaki, u...

Tasdir

Tasdir – badiiy san’atning eng ko‘p tarqalgan, so‘zlar takroriga asoslangan turi. Bu san’atning mohiyati shunday: baytni boshlagan so‘z, uning oxirida ham takrorlanadi. Baytning birinchi...

Tanosib

Aslida, ko‘plab badiiy san’atlar so‘zlarning she’riyatdagi ma’naviy aloqadorligiga tayanadi. Shoirning mantiqan bir-biriga bog‘liq va bir-birini taqozo etadigan so‘zlardan foydalanishi tanosib deyiladi. Masalan, bir baytda...

Ta’did

Ta’did to‘g‘risidagi ma’lumotlarni klassik poyetika haqidagi manbalarning ko‘plarida uchratish mumkin. Bu ma’lumotlarda u turli nomlar bilan yuritilgan. Masalan, siyoqat-ul a’dod (“Aruzi Humoyun”, “Badoye’ us-sanoye’”,...

Tajnis

Tajnisni “jinos” ham deyishadi. “Tajnis” ning ma’nosi “biror narsa bilan o‘xshash bo‘lmoq”dir. Jinos esa “hamjins” degan ma’noni bildiradi. Atama sifatida u talaffuz va shaklda...

Husni ta’lil

Husni ta’lil fikrni asoslash san’atidir. Ammo bu asoslash real, hayotiy bo‘lmasdan faqat shoirona asoslash bo‘ladi.   Quyosh oydek yuzungning xijlatidin Qochib, to‘rtinchi ko‘k uzra chiqibdur.   Lutfiy bu o‘rinda...

Tajohil ul-orif

Bu san’at mohiyatini bilib bilmaslikka olish tashkil etadi. Adib o‘zi bilgan narsani yana boshqalardan so‘rab turgandek bo‘ladi. Atoyining:   Mengiz yo ravzai rizvonmudur bu? Og‘iz yo g‘unchai xandonmidur...

Talmeh

Talmeh arabcha so‘z bo‘lib, ma’nosi “chaqmoq chaqilishi”, “bir nazar tashlash” demakdir. Badiiy san’at sifatida u tarixiy va afsonaviy voqea, masal, shaxs, mashhur asar va...

Tazod

Tazod san’ati narsa-hodisalarni zidlash orqali hosil qilinadi. Atoyi she’rida yorning qop-qora sochini laylat ul-qadrga, oppoq yuzini esa subhi sodiqqa o‘xshatadi. Bir-birini inkor etuvchi ikki tushuncha...

Istiora

Istiora arabcha so‘z bo‘lib, “qarz olish” ma’nosida keladi. Istiora ikki narsa o‘rtasidagi o‘xshashlikka asoslanadi. Tashbehdan farqli ravishda, o‘xshatish vositasi va o‘xshatish sababi qo‘llanmaydi.   Tamanno qilg‘ali...

Tashbeh (o‘xshatish)

Tashbeh hozirgi adabiyotshunoslikda o‘xshatish deb yuriti­ladi. U shunday san’atki, unda so‘zlarda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa va hodisa, xususiyatlar o‘rtasida mavjud bo‘lgan o‘xshashlik,...

Turdi Farog‘iyning “Yod mandin kim berur…” muxammasi haqida

Yod mandin kim berur: yaxshi zamonlar ko‘rdiman, Rind sarxayli-yu xush ayshi damo-dam surdiman, Halqayi ushshoqda bazm-u majolis qurdiman, Mushti xokam davr-u davronlar(ni lekin) ko‘rdiman, Xush dimog‘ etgan mayi...

“Turdiman…”

Qatrayam nochiz, ammo zoti qulzum Turdiman, Kelturan amvojg‘a bahri talotum Turdiman.   Qirq, Yuz, Ming aqrabolar etdilar mandin nufur, Ne balo, baxti qaro-yu toliyi shum Turdiman.   Rishtadek ming pech-u...

“Tor ko‘ngulluk beklar…”

Tor ko‘ngulluk beklar, man-man demang, kenglik qiling, To‘qson ikki bovli o‘zbak yurtidur, tenglik qiling.   Birni Qipchoq-u Xitoy-u, birni Yuz, Nayman demang, Qirq-u Yuz, Ming...

Turdi Farog‘iy

(XVII asr o‘rtalari–1699/1700)   Turdi Farog‘iyning hayoti va ijodi haqidagi ma’lumotlar, asosan, o‘z asarlaridir. U Buxoroda tavallud topgan. Uning tug‘ilgan yili haqidagi aniq ma’lumotlar saqlanmagan, biroq...

“Boburnoma” haqida

“Boburnoma” – adabiy va tarixiy ahamiyatga molik asar. Unda o‘z davridagi ko‘plab kishilarning turli vaziyatlardagi kechinmalari, Osiyoning ko‘plab tog‘lari, daryolari, o‘rmon va cho‘llari, iqlimi,...

Eng ko‘p o‘qilgan

Xato haqida xabar

Muharrirga jo‘natiladigan matn: