Bosh sahifa Kalit soʻzlar Bahodir Karim

Kalit soʻz: Bahodir Karim

Tanosib

Aslida, koʻplab badiiy sanʼatlar soʻzlarning sheʼriyatdagi maʼnaviy aloqadorligiga tayanadi. Shoirning mantiqan bir-biriga bogʻliq va bir-birini taqozo etadigan soʻzlardan foydalanishi tanosib deyiladi. Masalan, bir baytda...

Taʼdid

Taʼdid toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni klassik poyetika haqidagi manbalarning koʻplarida uchratish mumkin. Bu maʼlumotlarda u turli nomlar bilan yuritilgan. Masalan, siyoqat-ul aʼdod (“Aruzi Humoyun”, “Badoyeʼ us-sanoyeʼ”,...

Tajnis

Tajnisni “jinos” ham deyishadi. “Tajnis” ning maʼnosi “biror narsa bilan oʻxshash boʻlmoq”dir. Jinos esa “hamjins” degan maʼnoni bildiradi. Atama sifatida u talaffuz va shaklda...

Husni taʼlil

Husni taʼlil fikrni asoslash sanʼatidir. Ammo bu asoslash real, hayotiy boʻlmasdan faqat shoirona asoslash boʻladi.   Quyosh oydek yuzungning xijlatidin Qochib, toʻrtinchi koʻk uzra chiqibdur.   Lutfiy bu oʻrinda...

Tajohil ul-orif

Bu sanʼat mohiyatini bilib bilmaslikka olish tashkil etadi. Adib oʻzi bilgan narsani yana boshqalardan soʻrab turgandek boʻladi. Atoyining:   Mengiz yo ravzai rizvonmudur bu? Ogʻiz yo gʻunchai xandonmidur...

Talmeh

Talmeh arabcha soʻz boʻlib, maʼnosi “chaqmoq chaqilishi”, “bir nazar tashlash” demakdir. Badiiy sanʼat sifatida u tarixiy va afsonaviy voqea, masal, shaxs, mashhur asar va...

Tazod

Tazod sanʼati narsa-hodisalarni zidlash orqali hosil qilinadi. Atoyi sheʼrida yorning qop-qora sochini laylat ul-qadrga, oppoq yuzini esa subhi sodiqqa oʻxshatadi. Bir-birini inkor etuvchi ikki tushuncha...

Istiora

Istiora arabcha soʻz boʻlib, “qarz olish” maʼnosida keladi. Istiora ikki narsa oʻrtasidagi oʻxshashlikka asoslanadi. Tashbehdan farqli ravishda, oʻxshatish vositasi va oʻxshatish sababi qoʻllanmaydi.   Tamanno qilgʻali...

Tashbeh (oʻxshatish)

Tashbeh hozirgi adabiyotshunoslikda oʻxshatish deb yuriti­ladi. U shunday sanʼatki, unda soʻzlarda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa va hodisa, xususiyatlar oʻrtasida mavjud boʻlgan oʻxshashlik,...

Turdi Farogʻiyning “Yod mandin kim berur…” muxammasi haqida

Yod mandin kim berur: yaxshi zamonlar koʻrdiman, Rind sarxayli-yu xush ayshi damo-dam surdiman, Halqayi ushshoqda bazm-u majolis qurdiman, Mushti xokam davr-u davronlar(ni lekin) koʻrdiman, Xush dimogʻ etgan mayi...

Iqboli kulgan koʻngil shoiri

U talabalik yillaridayoq shoir boʻlib tanildi. Nomining matbuotda ilk bor paydo boʻlganiga oʻttiz yildan oshdi. Men uni sal kam oʻttiz yildan beri bilaman. Birinchi...

“Turdiman…”

Qatrayam nochiz, ammo zoti qulzum Turdiman, Kelturan amvojgʻa bahri talotum Turdiman.   Qirq, Yuz, Ming aqrabolar etdilar mandin nufur, Ne balo, baxti qaro-yu toliyi shum Turdiman.   Rishtadek ming pech-u...

“Tor koʻngulluk beklar…”

Tor koʻngulluk beklar, man-man demang, kenglik qiling, Toʻqson ikki bovli oʻzbak yurtidur, tenglik qiling.   Birni Qipchoq-u Xitoy-u, birni Yuz, Nayman demang, Qirq-u Yuz, Ming...

Turdi Farogʻiy

(XVII asr oʻrtalari–1699/1700)   Turdi Farogʻiyning hayoti va ijodi haqidagi maʼlumotlar, asosan, oʻz asarlaridir. U Buxoroda tavallud topgan. Uning tugʻilgan yili haqidagi aniq maʼlumotlar saqlanmagan, biroq...

“Boburnoma” haqida

“Boburnoma” – adabiy va tarixiy ahamiyatga molik asar. Unda oʻz davridagi koʻplab kishilarning turli vaziyatlardagi kechinmalari, Osiyoning koʻplab togʻlari, daryolari, oʻrmon va choʻllari, iqlimi,...

Mashhur kishilar Bobur haqida

“Tarixi Rashidiy”dan: “U turli goʻzal fazilatlar, maqtovga loyiq sifatlarga ega podshoh edi. Barcha sifatlari ichida shijoat va muruvvatpeshaligi ustun kelar edi”. Hasanxoʻja Nisoriy: “Chigʻatoy sultonlarining...

Zahiriddin Muhammad Bobur

(1483–1530)   Temuriy shahzoda Zahiriddin Muhammad Bobur 1483-yil 14-fevralda Andijonda tugʻildi. Bobur Vatanimiz tarixidagi takrorlanmas siymolardan biridir. U nafaqat yirik adib, buyuk tarixchi, ulkan olim, balki...

Alisher Navoiy ruboiylari haqida

Shayx Ahmad bin Xudoydod Taroziy “Funun al-balogʻa” asarida (hijriy 840–milodiy 1436–1437-yillar) oʻz davridagi oʻnta sheʼriy janrlarga tavsif beradi (qasida, gʻazal, qitʼa, ruboiy, masnaviy, tarjeʼ,...

Navoiy qitʼalari haqida

Qitʼa Navoiy lirikasida alohida mavqega ega boʻlgan janrlardan biridir. U shakliga koʻra gʻazalga yaqin turadi. Undan faqat dastlabki bayt qofiyasining erkinligi bilan farqlanadi. Uning...

“Ey sabo…”

Ey sabo, holim borib sarvi xiromonimgʻa ayt, Yigʻlarimning shiddatin gulbargi xandonimgʻa ayt.   Buki aning ahd-u paymonida men oʻlsam dagʻi Yaxshi fursat topsang, ul bad ahd-u paymonimgʻa ayt.   Buki...

Xato haqida xabar

Muharrirga joʻnatiladigan matn: