Qatagʻon

Tilimizda qattiq soʻziga asos boʻlgan qat oʻzagi bor. Qatqaloq desak qat, qotgan loy desak qot boʻladi. Bu oʻzakning yana bir maʼnosi qavat. Qat-qat, qatlam,...

Olot tumani shevasiga oid soʻzlar

Bu galgi soʻzlar Buxoroning Olot tumani shevasidan tanlandi. Olot Turkmaniston Respublikasi va Xorazm viloyati bilan chegaradosh. Shu bois aholisi asosan oʻgʻuz lahjasiga yaqin tilda...

Barkamol soddalik

Odatda shoirlar mahorat pillapoyalaridan yuksalib, avval soddalikdan murakkablikka, soʻng murakkablikdan yana soddalikka qarab boradilar. Lekin bu orqaga qaytish emas. Ikki soddalik oʻrtasida yer bilan...

“Tezkor gol” qanaqa gol?..

Hazrat Navoiyning “Tilga ixtiyorsiz, elga eʼtiborsiz” hikmatini hammamiz bilamiz. Bu hikmat bogʻchalarda, maktab, kollej, hatto idoralarda ham katta harflar bilan yozib qoʻyilgan. Biroq kundalik...

Soʻzchi holin boqma, boq soʻz holina

Biz kunda minglab soʻzlarni ishlatamiz, gohida turli maqol va topishmoqlar aytamiz. Ammo koʻpchiligimiz doim ishlatib yuradigan soʻzlarimiz maʼnosini bilmaymiz, ehtimol, bilishga intilmaymiz. Quyida kunda-kunora...

“Oʻtarchi” – “vaqtincha yashovchi”(mi?)

Oʻtarchi asli etnonimdir. Bu soʻz urugʻ nomi boʻlib, keyinchalik shu urugʻlar yashaydigan joy nomi, yaʼni toponimlarning bir shakliga (etnotoponimga) aylangan. Oʻtarchi urugʻ nomi sifatida...

Soʻzlar bilan soʻzlashuv

“EL” VA “QOʻL” “El” soʻzining “xalq”, “odamlar”, “qabilalar ittifoqi”, “urugʻ-aymoq”, “tinchlik”, “murosa”, “doʻstlik”, “davlat”, “hokimiyat” kabi maʼnolari bor. Bu soʻzning tarixi, tub ildizi borasida ham...

Daqqiyunus nima?

Oʻzbek tili soʻzga boy. Xalq orasida qoʻllaniladigan baʼzi soʻzlar maʼnosini esa koʻp yoshlar tushunavermaydi. Jumladan, biror qadimgi narsaga taʼrif berilganda “Daqqiyunusdan qolgan” degan ibora...

Soʻzlar bilan soʻzlashuv

SOQOL VA SAQOQ Iyakda oʻsadigan qiltuklar qoplamasi maʼnosini anglatgan “soqol” soʻzining tub ildizi qadimgi turkiy tildagi “engak” (iyak) maʼnosini anglatgan “saqoq” soʻziga borib taqalishi haqida...

Imlo lugʻatining toʻgʻri va notoʻgʻrisi boʻlishi mumkinmi?

Tilga eʼtibor – elga eʼtibor. Ushbu haqiqatni buyuk ajdodlarimiz teran anglashgan. Muhammad Haydar mirzoning “Tarixi Rashidiy” asarida keltirilishicha, buyuk jahongir Amir Temur davlat hujjatlarining turkiy...

Nomlarning nomunosib tarjimasi

Tarjima ilmi va amaliyotida oʻgirish qiyin boʻlgan soʻzlar bir talay. Ularning asosiylari milliy oʻziga xos soʻzlar boʻlib, xalqaro terminda realiyalar deyiladi. Realiyalar deganda maʼlum...

Uch daryodan suv ichgan dengiz

Ona tilimni muazzam va ulugʻ desam, eʼzozlab boshga koʻtarsam, buning boisi oʻzimniki boʻlgani, jonimga yaqinligi uchun emas. Shunga ishonganim, iymon keltirganim uchun, mening ham...

Xotin tili

Ustoz Abdulla Qahhorning olima va tarjimon, mumtoz sheʼriyatning hassos bilimdoni Qibriyo Qahhorova bilan birga kechirgan hayoti, ijodiy hamkorligi oʻzi bir tarix. Bu mehmondoʻst xonadon...

Ibrat olamizmi yo oʻrnak?

Koʻpincha ibrat va oʻrnak soʻzlarini bir-birining oʻrnida bemalol qoʻllab ketaveramiz. Aslida, ularning nozik maʼno farqlari bor. Maʼlumot izlab, “Izohli lugʻat”ga qaradim. Lekin unda ham...

Til bilan nutqni farqlash lozim

Til soʻzlashish vositasi, yaʼni nutq sifatida namoyon boʻlgandagina maʼlum vazifani bajaradi. Nutq til materiali, unsurlaridan tuziladi va nutqiy faoliyat natijasida yuzaga chiqadi. Demak, til...

Ilmi gʻayb

Bolaligimizda “musht ketdi” degan oʻyinimiz boʻlardi. Mahalla bolalari bir qatorga tizilib oʻtirardik. Yoshi kattaroq, donorogʻimiz boshlovchilik qilar, qatorda birinchi oʻtirgan bolaning qulogʻiga shivirlab bir...

Til qanday boyiydi?

Oʻzbek tiliga davlat tili maqomi berilganiga 28 yil toʻldi. Oʻtgan davr ichida oʻzbek adabiy tilini shakllantirish, uning maqomini yanada oshirish yoʻlida xayrli va eʼtiborga...

Zominning koʻrkam soʻzlari

Xaritaga qarasangiz, Samarqand va Fargʻona orasida tizma togʻlar uzalib yotibdi. Shimoli adoqsiz dasht... Xuddiki ulkan ummonda toʻlqinlar shu devor-togʻlarga kelib urilib, yana ortga qaytadigandek...

Oʻzbekchasini unutganlar uchun mitti lugʻat

Soʻzlashuv tilida juda koʻp oʻzbekcha yoki oʻzbekchalashgan soʻzlarning oʻrnini yot soʻzlar egallab olgan. Aslida, bu soʻzlarning soddaroq, qisqaroq, tushunarliroq oʻzbekcha shakli bor. Lekin negadir...

Dasturxon

Dast – qoʻl ekanini bilamiz. Lekin bu forsiy soʻzning boshqa koʻp maʼnolaridan hammamiz ham xabardor emasmiz. Oʻzimiz oʻng qoʻl, chap qoʻl, qoʻli baland, qoʻlbola,...

Haftaning mashhur sahifalari

Xato haqida xabar

Muharrirga joʻnatiladigan matn: