Til qanday boyiydi?

Oʻzbek tiliga davlat tili maqomi berilganiga 28 yil toʻldi. Oʻtgan davr ichida oʻzbek adabiy tilini shakllantirish, uning maqomini yanada oshirish yoʻlida xayrli va eʼtiborga...

Qoyil!

Biz gapni qoyil qilamiz, boshqalarga qoyil boʻlamiz, lekin qoyil oʻzi nima, maʼnosi qanday – surishtirmaymiz. Qoyil – soʻzlovchi degani. Bu soʻz aslida soʻzamol odamga...

Tilim, onamning tili!..

Baʼzida til kambagʻallashib boryapti, degan gap quloqqa chalinib qoladi. Shunday paytlarda, nahotki, butun bir xalqni xalq, millatni millat qilib turgan ona tilimiz kambagʻallashayotgan boʻlsa,...

Xorazm shevasi soʻzlaridan

Bu galgi lugʻatimiz Xorazm viloyati shevasi asosida tuzildi.   Yoqtu Xorazm shevasida ushbu soʻz “yorugʻ” maʼnosini ifodalaydi. Mumtoz adabiyot namunalarida ham undan keng foydalanilgan. Masalan: Iki yoqtu guhar...

Oʻzbekchasini unutganlar uchun mitti lugʻat

Soʻzlashuv tilida juda koʻp oʻzbekcha yoki oʻzbekchalashgan soʻzlarning oʻrnini yot soʻzlar egallab olgan. Aslida, bu soʻzlarning soddaroq, qisqaroq, tushunarliroq oʻzbekcha shakli bor. Lekin negadir...

Soʻzlar bilan soʻzlashuv

SOQOL VA SAQOQ Iyakda oʻsadigan qiltuklar qoplamasi maʼnosini anglatgan “soqol” soʻzining tub ildizi qadimgi turkiy tildagi “engak” (iyak) maʼnosini anglatgan “saqoq” soʻziga borib taqalishi haqida...

Ilmi gʻayb

Bolaligimizda “musht ketdi” degan oʻyinimiz boʻlardi. Mahalla bolalari bir qatorga tizilib oʻtirardik. Yoshi kattaroq, donorogʻimiz boshlovchilik qilar, qatorda birinchi oʻtirgan bolaning qulogʻiga shivirlab bir...

Uchkoʻprik shevasiga xos soʻzlardan

Uchkoʻprik Fargʻona viloyatining Qoʻqon shahriga yondosh tumanlaridan. Shaharga yaqin qishloqlarda Qoʻqon shevasining taʼsiri seziladi. Boshqa joylarda Fargʻona viloyatining Bagʻdod, Buvayda, Oʻzbekiston, Beshariq, Furqat tumanlari...

Ibrat olamizmi yo oʻrnak?

Koʻpincha ibrat va oʻrnak soʻzlarini bir-birining oʻrnida bemalol qoʻllab ketaveramiz. Aslida, ularning nozik maʼno farqlari bor. Maʼlumot izlab, “Izohli lugʻat”ga qaradim. Lekin unda ham...

Ilk va oʻrta asrlar turkiy tildagi rasmiy vasiqalar

Oʻzbek tili rasmiy uslubining ildizlari uzoq oʻtmishga ega. Bu teran ildizlar turkiy davlatchilik tarixi bilan uzviy bogʻliq; hujjatchilik ishi – davlatchilik tarixi bilan izma-iz...

Xalq donishmandligining moʻjaz namunalari

Maqollar yashovchanligi, asrlar davomida shakllanib, sayqal topishi, tarbiyaviy ahamiyatga egaligi bilan ajralib turadi. Xalqning ijtimoiy-tarixiy, hayotiy tajribasidan kelib chiqqan hikmatli soʻzlar oʻzbek tilida “maqol”,...

Nomlarning nomunosib tarjimasi

Tarjima ilmi va amaliyotida oʻgirish qiyin boʻlgan soʻzlar bir talay. Ularning asosiylari milliy oʻziga xos soʻzlar boʻlib, xalqaro terminda realiyalar deyiladi. Realiyalar deganda maʼlum...

Matnshunoslik: tajriba, intuitsiya va masʼuliyat

Umrimning qirq besh yili davomida muntazam matn tayyorlash, matn tahrir etish, matn tanqidi bilan shugʻullandim. Hayotim mazmunini mumtoz adabiyotimiz namunalari nashrining sahihligida bildim va...

“Devon”ga sayohat

“Chol” bilan “choʻl”ning maʼnosi birmi? Ona tilimizdagi ayrim soʻzlarning asl maʼno ildizlari haqida toʻxtalib oʻtsak. Quyida tahlil etiladigan soʻzlarning aksariyati bugungi kunda ham tilimizda qoʻllanadi. Lekin...

Zominning koʻrkam soʻzlari

Xaritaga qarasangiz, Samarqand va Fargʻona orasida tizma togʻlar uzalib yotibdi. Shimoli adoqsiz dasht... Xuddiki ulkan ummonda toʻlqinlar shu devor-togʻlarga kelib urilib, yana ortga qaytadigandek...

Tilimiz tilsimi

Inson taqdiridan qiziq taqdir bormikan? Yoʻq, deydi shoshqaloq odam. Men ham shunday derdim qogʻoz-qalamdan yiroq paytlarim. Sal oʻtib – qogʻoz qoralab, Soʻz deb atalmish...

Til – oʻzagimizning, oʻzligimizning, oʻziga bekligimizning bosh belgisi

Matbuot, madaniyat va adabiyotimizning oqsoqollari, arboblari – barcha jonkuyarlariga, xususan, Ozod Sharafiddinov, Odil Yoqubov, Ismoil Sulaymon, Maqsud Qoriyev, Azimjon Hojiyev, Shoahmad Shoabdurahmonov, Baxtiyor Nazarov,...

Sharondozning toʻbichoq soʻzi

Gohida shahardan olis ovul va qishloqlarda koʻzga ilinadigan, eʼtiborimizni tortadigan biror jihat yoʻqdek koʻrinadi. Aslida, ana shunday manzillarda yashovchi yurtdoshlarimizning lugʻat boyligi kishini hayratlantirdi. Bekorga...

Til millatning ruhi boʻlsa…

Shu kunlarda jamoatchilik orasida, ijtimoiy tarmoqlarda davlat tili, uni amalda qoʻllashdagi nuqsonlar, rus tilining maqomi haqida turli bahs va munozaralar boʻlib turibdi. Istiholasiz aytganda,...

Koshgʻariydan qoʻl telefonigacha

Tarix sahnasida oʻzbek tili ne-ne mashaqqatlar bilan omon qoldi. Axir, til millatning ruhi, til oʻlsa, millat ham tamom boʻladi. Bunga misollar kammi? Sibir xalqlarini...

Haftaning mashhur sahifalari

Xato haqida xabar

Muharrirga joʻnatiladigan matn: