Daqqiyunus nima?

O‘zbek tili so‘zga boy. Xalq orasida qo‘llaniladigan ba’zi so‘zlar ma’nosini esa ko‘p yoshlar tushunavermaydi. Jumladan, biror qadimgi narsaga ta’rif berilganda “Daqqiyunusdan qolgan” degan ibora...

Imlo lug‘atining to‘g‘ri va noto‘g‘risi bo‘lishi mumkinmi?

Tilga e’tibor – elga e’tibor. Ushbu haqiqatni buyuk ajdodlarimiz teran anglashgan. Muhammad Haydar mirzoning “Tarixi Rashidiy” asarida keltirilishicha, buyuk jahongir Amir Temur davlat hujjatlarining turkiy...

Yili va yilda

Voqea-hodisaning tarixi bo‘ladi. Tarixning muhim jihatlaridan biri – sanalardir. Yillarni ifodalashda “yili” va “yilda” so‘zlari qo‘llanadi. Masalan, 2019 yili yoki 2019 yilda. Men ko‘pincha 2019...

-ni va -ning qanday farqlanadi?

So‘z bilan ishlagan, kitob ko‘rgan kishilar yaxshi biladi, ba’zi hollarda -ni va -ning qo‘shimchalari xato qo‘llanadi. Bunday xatolardan xoli bo‘lish uchun soddagina bir qoidani...

So‘zchi holin boqma, boq so‘z holina

Biz kunda minglab so‘zlarni ishlatamiz, gohida turli maqol va topishmoqlar aytamiz. Ammo ko‘pchiligimiz doim ishlatib yuradigan so‘zlarimiz ma’nosini bilmaymiz, ehtimol, bilishga intilmaymiz. Quyida kunda-kunora...

“Devon”ga sayohat

“Chol” bilan “cho‘l”ning ma’nosi birmi? Ona tilimizdagi ayrim so‘zlarning asl ma’no ildizlari haqida to‘xtalib o‘tsak. Quyida tahlil etiladigan so‘zlarning aksariyati bugungi kunda ham tilimizda qo‘llanadi. Lekin...

Xalq donishmandligining mo‘jaz namunalari

Maqollar yashovchanligi, asrlar davomida shakllanib, sayqal topishi, tarbiyaviy ahamiyatga egaligi bilan ajralib turadi. Xalqning ijtimoiy-tarixiy, hayotiy tajribasidan kelib chiqqan hikmatli so‘zlar o‘zbek tilida “maqol”,...

Tilimiz tilsimi

Inson taqdiridan qiziq taqdir bormikan? Yo‘q, deydi shoshqaloq odam. Men ham shunday derdim qog‘oz-qalamdan yiroq paytlarim. Sal o‘tib – qog‘oz qoralab, So‘z deb atalmish...

“O‘tarchi” – “vaqtincha yashovchi”(mi?)

O‘tarchi asli etnonimdir. Bu so‘z urug‘ nomi bo‘lib, keyinchalik shu urug‘lar yashaydigan joy nomi, ya’ni toponimlarning bir shakliga (etnotoponimga) aylangan. O‘tarchi urug‘ nomi sifatida...

Uchko‘prik shevasiga xos so‘zlardan

Uchko‘prik Farg‘ona viloyatining Qo‘qon shahriga yondosh tumanlaridan. Shaharga yaqin qishloqlarda Qo‘qon shevasining ta’siri seziladi. Boshqa joylarda Farg‘ona viloyatining Bag‘dod, Buvayda, O‘zbekiston, Beshariq, Furqat tumanlari...

Til – o‘zagimizning, o‘zligimizning, o‘ziga bekligimizning bosh belgisi

Matbuot, madaniyat va adabiyotimizning oqsoqollari, arboblari – barcha jonkuyarlariga, xususan, Ozod Sharafiddinov, Odil Yoqubov, Ismoil Sulaymon, Maqsud Qoriyev, Azimjon Hojiyev, Shoahmad Shoabdurahmonov, Baxtiyor Nazarov,...

Til qanday boyiydi?

O‘zbek tiliga davlat tili maqomi berilganiga 28 yil to‘ldi. O‘tgan davr ichida o‘zbek adabiy tilini shakllantirish, uning maqomini yanada oshirish yo‘lida xayrli va e’tiborga...

Ilk va o‘rta asrlar turkiy tildagi rasmiy vasiqalar

O‘zbek tili rasmiy uslubining ildizlari uzoq o‘tmishga ega. Bu teran ildizlar turkiy davlatchilik tarixi bilan uzviy bog‘liq; hujjatchilik ishi – davlatchilik tarixi bilan izma-iz...

Xorazm shevasi so‘zlaridan

Bu galgi lug‘atimiz Xorazm viloyati shevasi asosida tuzildi.   Yoqtu Xorazm shevasida ushbu so‘z “yorug‘” ma’nosini ifodalaydi. Mumtoz adabiyot namunalarida ham undan keng foydalanilgan. Masalan: Iki yoqtu guhar...

Ona tilimizning tiniq tiynati

Odam bolasining inson maqomida ulug‘lanib, e’tibor-u ehtiromga musharraf bo‘lishi ona Vatan, ota-ona kabi muqaddas tushunchalar qatorida e’zozlanadigan ona tili deb atalmish muhtaram ne’mat bilan...

Olot tumani shevasiga oid so‘zlar

Bu galgi so‘zlar Buxoroning Olot tumani shevasidan tanlandi. Olot Turkmaniston Respublikasi va Xorazm viloyati bilan chegaradosh. Shu bois aholisi asosan o‘g‘uz lahjasiga yaqin tilda...

Sharondozning to‘bichoq so‘zi

Gohida shahardan olis ovul va qishloqlarda ko‘zga ilinadigan, e’tiborimizni tortadigan biror jihat yo‘qdek ko‘rinadi. Aslida, ana shunday manzillarda yashovchi yurtdoshlarimizning lug‘at boyligi kishini hayratlantirdi. Bekorga...

So‘zlar bilan so‘zlashuv

SOQOL VA SAQOQ Iyakda o‘sadigan qiltuklar qoplamasi ma’nosini anglatgan “soqol” so‘zining tub ildizi qadimgi turkiy tildagi “engak” (iyak) ma’nosini anglatgan “saqoq” so‘ziga borib taqalishi haqida...

Zominning ko‘rkam so‘zlari

Xaritaga qarasangiz, Samarqand va Farg‘ona orasida tizma tog‘lar uzalib yotibdi. Shimoli adoqsiz dasht... Xuddiki ulkan ummonda to‘lqinlar shu devor-tog‘larga kelib urilib, yana ortga qaytadigandek...

Nomlarning nomunosib tarjimasi

Tarjima ilmi va amaliyotida o‘girish qiyin bo‘lgan so‘zlar bir talay. Ularning asosiylari milliy o‘ziga xos so‘zlar bo‘lib, xalqaro terminda realiyalar deyiladi. Realiyalar deganda ma’lum...

Haftaning mashhur sahifalari

Xato haqida xabar

Muharrirga jo‘natiladigan matn: