Inson va odam

Baʼzi maʼnodosh soʻzlarning juda nozik maʼno farqlari bor. Birining oʻrnida boshqasini qoʻllash toʻgʻri emas. Bu qoida inson, odam, kishi, shaxs, kimsa soʻzlariga ham tegishli....

Daqqiyunus nima?

Oʻzbek tili soʻzga boy. Xalq orasida qoʻllaniladigan baʼzi soʻzlar maʼnosini esa koʻp yoshlar tushunavermaydi. Jumladan, biror qadimgi narsaga taʼrif berilganda “Daqqiyunusdan qolgan” degan ibora...

Imlo lugʻatining toʻgʻri va notoʻgʻrisi boʻlishi mumkinmi?

Tilga eʼtibor – elga eʼtibor. Ushbu haqiqatni buyuk ajdodlarimiz teran anglashgan. Muhammad Haydar mirzoning “Tarixi Rashidiy” asarida keltirilishicha, buyuk jahongir Amir Temur davlat hujjatlarining turkiy...

Yili va yilda

Voqea-hodisaning tarixi boʻladi. Tarixning muhim jihatlaridan biri – sanalardir. Yillarni ifodalashda “yili” va “yilda” soʻzlari qoʻllanadi. Masalan, 2019 yili yoki 2019 yilda. Men koʻpincha 2019...

-ni va -ning qanday farqlanadi?

Soʻz bilan ishlagan, kitob koʻrgan kishilar yaxshi biladi, baʼzi hollarda -ni va -ning qoʻshimchalari xato qoʻllanadi. Bunday xatolardan xoli boʻlish uchun soddagina bir qoidani...

Soʻzchi holin boqma, boq soʻz holina

Biz kunda minglab soʻzlarni ishlatamiz, gohida turli maqol va topishmoqlar aytamiz. Ammo koʻpchiligimiz doim ishlatib yuradigan soʻzlarimiz maʼnosini bilmaymiz, ehtimol, bilishga intilmaymiz. Quyida kunda-kunora...

“Devon”ga sayohat

“Chol” bilan “choʻl”ning maʼnosi birmi? Ona tilimizdagi ayrim soʻzlarning asl maʼno ildizlari haqida toʻxtalib oʻtsak. Quyida tahlil etiladigan soʻzlarning aksariyati bugungi kunda ham tilimizda qoʻllanadi. Lekin...

Xalq donishmandligining moʻjaz namunalari

Maqollar yashovchanligi, asrlar davomida shakllanib, sayqal topishi, tarbiyaviy ahamiyatga egaligi bilan ajralib turadi. Xalqning ijtimoiy-tarixiy, hayotiy tajribasidan kelib chiqqan hikmatli soʻzlar oʻzbek tilida “maqol”,...

Tilimiz tilsimi

Inson taqdiridan qiziq taqdir bormikan? Yoʻq, deydi shoshqaloq odam. Men ham shunday derdim qogʻoz-qalamdan yiroq paytlarim. Sal oʻtib – qogʻoz qoralab, Soʻz deb atalmish...

“Oʻtarchi” – “vaqtincha yashovchi”(mi?)

Oʻtarchi asli etnonimdir. Bu soʻz urugʻ nomi boʻlib, keyinchalik shu urugʻlar yashaydigan joy nomi, yaʼni toponimlarning bir shakliga (etnotoponimga) aylangan. Oʻtarchi urugʻ nomi sifatida...

Uchkoʻprik shevasiga xos soʻzlardan

Uchkoʻprik Fargʻona viloyatining Qoʻqon shahriga yondosh tumanlaridan. Shaharga yaqin qishloqlarda Qoʻqon shevasining taʼsiri seziladi. Boshqa joylarda Fargʻona viloyatining Bagʻdod, Buvayda, Oʻzbekiston, Beshariq, Furqat tumanlari...

Til – oʻzagimizning, oʻzligimizning, oʻziga bekligimizning bosh belgisi

Matbuot, madaniyat va adabiyotimizning oqsoqollari, arboblari – barcha jonkuyarlariga, xususan, Ozod Sharafiddinov, Odil Yoqubov, Ismoil Sulaymon, Maqsud Qoriyev, Azimjon Hojiyev, Shoahmad Shoabdurahmonov, Baxtiyor Nazarov,...

Til qanday boyiydi?

Oʻzbek tiliga davlat tili maqomi berilganiga 28 yil toʻldi. Oʻtgan davr ichida oʻzbek adabiy tilini shakllantirish, uning maqomini yanada oshirish yoʻlida xayrli va eʼtiborga...

Ilk va oʻrta asrlar turkiy tildagi rasmiy vasiqalar

Oʻzbek tili rasmiy uslubining ildizlari uzoq oʻtmishga ega. Bu teran ildizlar turkiy davlatchilik tarixi bilan uzviy bogʻliq; hujjatchilik ishi – davlatchilik tarixi bilan izma-iz...

Xorazm shevasi soʻzlaridan

Bu galgi lugʻatimiz Xorazm viloyati shevasi asosida tuzildi.   Yoqtu Xorazm shevasida ushbu soʻz “yorugʻ” maʼnosini ifodalaydi. Mumtoz adabiyot namunalarida ham undan keng foydalanilgan. Masalan: Iki yoqtu guhar...

Ona tilimizning tiniq tiynati

Odam bolasining inson maqomida ulugʻlanib, eʼtibor-u ehtiromga musharraf boʻlishi ona Vatan, ota-ona kabi muqaddas tushunchalar qatorida eʼzozlanadigan ona tili deb atalmish muhtaram neʼmat bilan...

Olot tumani shevasiga oid soʻzlar

Bu galgi soʻzlar Buxoroning Olot tumani shevasidan tanlandi. Olot Turkmaniston Respublikasi va Xorazm viloyati bilan chegaradosh. Shu bois aholisi asosan oʻgʻuz lahjasiga yaqin tilda...

Sharondozning toʻbichoq soʻzi

Gohida shahardan olis ovul va qishloqlarda koʻzga ilinadigan, eʼtiborimizni tortadigan biror jihat yoʻqdek koʻrinadi. Aslida, ana shunday manzillarda yashovchi yurtdoshlarimizning lugʻat boyligi kishini hayratlantirdi. Bekorga...

Soʻzlar bilan soʻzlashuv

SOQOL VA SAQOQ Iyakda oʻsadigan qiltuklar qoplamasi maʼnosini anglatgan “soqol” soʻzining tub ildizi qadimgi turkiy tildagi “engak” (iyak) maʼnosini anglatgan “saqoq” soʻziga borib taqalishi haqida...

Zominning koʻrkam soʻzlari

Xaritaga qarasangiz, Samarqand va Fargʻona orasida tizma togʻlar uzalib yotibdi. Shimoli adoqsiz dasht... Xuddiki ulkan ummonda toʻlqinlar shu devor-togʻlarga kelib urilib, yana ortga qaytadigandek...

Haftaning mashhur sahifalari

Xato haqida xabar

Muharrirga joʻnatiladigan matn: