-ни ва -нинг қандай фарқланади?

Сўз билан ишлаган, китоб кўрган кишилар яхши билади, баъзи ҳолларда -ни ва -нинг қўшимчалари хато қўлланади. Бундай хатолардан холи бўлиш учун соддагина бир қоидани...

Сўзчи ҳолин боқма, боқ сўз ҳолина

Биз кунда минглаб сўзларни ишлатамиз, гоҳида турли мақол ва топишмоқлар айтамиз. Аммо кўпчилигимиз доим ишлатиб юрадиган сўзларимиз маъносини билмаймиз, эҳтимол, билишга интилмаймиз. Қуйида кунда-кунора...

“Девон”га саёҳат

“Чол” билан “чўл”нинг маъноси бирми? Она тилимиздаги айрим сўзларнинг асл маъно илдизлари ҳақида тўхталиб ўтсак. Қуйида таҳлил этиладиган сўзларнинг аксарияти бугунги кунда ҳам тилимизда қўлланади. Лекин...

Халқ донишмандлигининг мўъжаз намуналари

Мақоллар яшовчанлиги, асрлар давомида шаклланиб, сайқал топиши, тарбиявий аҳамиятга эгалиги билан ажралиб туради. Халқнинг ижтимоий-тарихий, ҳаётий тажрибасидан келиб чиққан ҳикматли сўзлар ўзбек тилида “мақол”,...

Тилимиз тилсими

Инсон тақдиридан қизиқ тақдир бормикан? Йўқ, дейди шошқалоқ одам. Мен ҳам шундай дердим қоғоз-қаламдан йироқ пайтларим. Сал ўтиб – қоғоз қоралаб, Сўз деб аталмиш...

“Ўтарчи” – “вақтинча яшовчи”(ми?)

Ўтарчи асли этнонимдир. Бу сўз уруғ номи бўлиб, кейинчалик шу уруғлар яшайдиган жой номи, яъни топонимларнинг бир шаклига (этнотопонимга) айланган. Ўтарчи уруғ номи сифатида...

Учкўприк шевасига хос сўзлардан

Учкўприк Фарғона вилоятининг Қўқон шаҳрига ёндош туманларидан. Шаҳарга яқин қишлоқларда Қўқон шевасининг таъсири сезилади. Бошқа жойларда Фарғона вилоятининг Бағдод, Бувайда, Ўзбекистон, Бешариқ, Фурқат туманлари...

Тил – ўзагимизнинг, ўзлигимизнинг, ўзига беклигимизнинг бош белгиси

Матбуот, маданият ва адабиётимизнинг оқсоқоллари, арбоблари – барча жонкуярларига, хусусан, Озод Шарафиддинов, Одил Ёқубов, Исмоил Сулаймон, Мақсуд Қориев, Азимжон Ҳожиев, Шоаҳмад Шоабдураҳмонов, Бахтиёр Назаров,...

Тил қандай бойийди?

Ўзбек тилига давлат тили мақоми берилганига 28 йил тўлди. Ўтган давр ичида ўзбек адабий тилини шакллантириш, унинг мақомини янада ошириш йўлида хайрли ва эътиборга...

Илк ва ўрта асрлар туркий тилдаги расмий васиқалар

Ўзбек тили расмий услубининг илдизлари узоқ ўтмишга эга. Бу теран илдизлар туркий давлатчилик тарихи билан узвий боғлиқ; ҳужжатчилик иши – давлатчилик тарихи билан изма-из...

Хоразм шеваси сўзларидан

Бу галги луғатимиз Хоразм вилояти шеваси асосида тузилди.   Ёқту Хоразм шевасида ушбу сўз “ёруғ” маъносини ифодалайди. Мумтоз адабиёт намуналарида ҳам ундан кенг фойдаланилган. Масалан: Ики ёқту гуҳар...

Она тилимизнинг тиниқ тийнати

Одам боласининг инсон мақомида улуғланиб, эътибор-у эҳтиромга мушарраф бўлиши она Ватан, ота-она каби муқаддас тушунчалар қаторида эъзозланадиган она тили деб аталмиш муҳтарам неъмат билан...

Олот тумани шевасига оид сўзлар

Бу галги сўзлар Бухоронинг Олот тумани шевасидан танланди. Олот Туркманистон Республикаси ва Хоразм вилояти билан чегарадош. Шу боис аҳолиси асосан ўғуз лаҳжасига яқин тилда...

Шарондознинг тўбичоқ сўзи

Гоҳида шаҳардан олис овул ва қишлоқларда кўзга илинадиган, эътиборимизни тортадиган бирор жиҳат йўқдек кўринади. Аслида, ана шундай манзилларда яшовчи юртдошларимизнинг луғат бойлиги кишини ҳайратлантирди. Бекорга...

Сўзлар билан сўзлашув

СОҚОЛ ВА САҚОҚ Иякда ўсадиган қилтуклар қопламаси маъносини англатган “соқол” сўзининг туб илдизи қадимги туркий тилдаги “энгак” (ияк) маъносини англатган “сақоқ” сўзига бориб тақалиши ҳақида...

Зоминнинг кўркам сўзлари

Харитага қарасангиз, Самарқанд ва Фарғона орасида тизма тоғлар узалиб ётибди. Шимоли адоқсиз дашт... Худдики улкан уммонда тўлқинлар шу девор-тоғларга келиб урилиб, яна ортга қайтадигандек...

Номларнинг номуносиб таржимаси

Таржима илми ва амалиётида ўгириш қийин бўлган сўзлар бир талай. Уларнинг асосийлари миллий ўзига хос сўзлар бўлиб, халқаро терминда реалиялар дейилади. Реалиялар деганда маълум...

Тилим, онамнинг тили!..

Баъзида тил камбағаллашиб боряпти, деган гап қулоққа чалиниб қолади. Шундай пайтларда, наҳотки, бутун бир халқни халқ, миллатни миллат қилиб турган она тилимиз камбағаллашаётган бўлса,...

Ўзбекчасини унутганлар учун митти луғат

Сўзлашув тилида жуда кўп ўзбекча ёки ўзбекчалашган сўзларнинг ўрнини ёт сўзлар эгаллаб олган. Аслида, бу сўзларнинг соддароқ, қисқароқ, тушунарлироқ ўзбекча шакли бор. Лекин негадир...

Уч дарёдан сув ичган денгиз

Она тилимни муаззам ва улуғ десам, эъзозлаб бошга кўтарсам, бунинг боиси ўзимники бўлгани, жонимга яқинлиги учун эмас. Шунга ишонганим, иймон келтирганим учун, менинг ҳам...

Энг кўп ўқилган