“Ko‘klam quyoshidan ko‘kargan qirlar”

0
31
marta ko‘rilgan.

Bizning tanglayimiz hassos va otashnafas shoir Hamid Olimjonning mazkur satri bilan ko‘tarilgan, desam yanglishmayman. Zero, ko‘z o‘ngingda jilolanib, bor bo‘y-bastini namoyon qilayotgan bahor yanayam tarovatli. Dalalarga chiqqing, qiyg‘os gul ochgan o‘rik, olcha, gilos, behi, allaqachon gulini to‘kib, ko‘m-ko‘k barg yozgan bodomlar ostida yosh boladay yayrab o‘ynaging keladi.

Bayram arafasida yaqinlaringni yo‘qlash, xursand lahzalariga sherik bo‘lish, diydorga talpinish – bu tabiiy hol. Ikki hafta davomida yomg‘ir yog‘may, kunlar birdaniga isib ketgani, garchi hali tuproqni chanqatib qo‘ymasa-da, ko‘ngilda mudom bi-ir yomg‘ir yog‘ib bersaydi, degan istak tug‘ilgan edi. Buni qarangki, ko‘ngildagi shu xohish bayram kunlari ijobat bo‘lib tursa…

Yomg‘ir havoni chang-g‘ubordan tozalaydi. Suvsagan maysa-giyohning tomiriga jon ato etadi. Tuproqni ko‘pchitib, hamalga, hosildorlikka yo‘l ochadi. Otam rahmatli har zamon “Sabil izg‘irin o‘tning bo‘g‘zidan oldi”, deb qolardi. Keyin anglasam, bu shamolning yer yuzasini qotirib, maysaning o‘sishiga yo‘l bermay qo‘yishi ekan. Yomg‘ir qatqaloqqa barham berib, o‘t-o‘lanning avjiga yordam berarkan. Odamlar shu bois o‘z vaqtida bo‘ladigan yog‘ingarchilikni kutisharkan.

Toshkentda tong azonda sepalab, so‘ng jalaga aylangan yomg‘ir, ajabki, hali Jizzaxga yetib bormabdi. Ko‘ylakchan, maykachan bolakaylar koptok tepib, varrak uchirib yuribdi. Qizchalar chuchmoma, qoqigullar uzishgan, olisdan kelayotgan mehmonlarning ko‘nglini olishga intiq.

Jizzaxdan Zarbdorga qarab ketaverishdagi tekis yo‘l bo‘yi xandon pista daraxtlari bilan o‘ralgan. Soz tuproqda o‘sgan pistalar boshqa joylardagidan tanasi va shoxlarining kattaligi, xuddi boshqa mevali daraxtlar kabi tarvaqaylab o‘sgani bilan odamni hayron qoldiradi. Ular olisdan qaraganda yozdagi gujum daraxtiga o‘xshab ko‘rinadi, yaqin boraversangiz barra yaproqlarini yoyib yam-yashil tusga kirganini ko‘rasiz. Pista olmaga o‘xshab avval barg yozib, keyin gullaydi. Yurtimizda o‘sadigan xandon pistalar dunyoning eng mazali, hatto Eronning mag‘izi bir bo‘g‘in keluvchi pistalaridan ko‘ra chandon qimmat baholanishini bilamiz.

O‘nlab gektar maydonni egallagan pistazorni asrash zarur. Sababi mevazor atrofi ihotalanmagan. Mahalliy aholi, qolaversa, yo‘lovchilar daraxt mevalariga pishmay turib chang solishadi, behuda nobud qilishadi. O‘rmon xo‘jaligi boshqarmasiga qarashli pistazorni, balki mahalliy fermerlarga shartnoma asosida bo‘lib berish samara berar. Oqsoqollarning, jumladan, Bo‘ston qo‘rg‘onida istiqomat qiluvchi mehnat faxriysi, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan irrigator O‘rish Majidovning ham qat’iy fikri shunday. Axir, bu tansiq meva uvol bo‘lmasligi, xalqning dasturxoni ko‘rkiga, qolaversa, davlat manfaatiga ham xizmat qilishi kerak. Aytishlaricha, pista yetilib mevaga kirgunicha oz emas-ko‘p emas, naqd yigirma yil kerak bo‘larkan.

Xovos, Yangiyer, Gulistonga eltuvchi katta yo‘lning o‘ng tarafida poyezdlarni janubga eltuvchi temir yo‘l tushgan. E’tibor bergan bo‘lsangiz, “Afrosiyob” poyezdi xuddi shu joyda eng yuqori tezlikka chiqadi. Atrof biyday dala, yo‘lga yaqin aholi punkti yoxud boshqa ob’yektlar yo‘q. Undan ham narida ko‘zingizni qamashtiruvchi shu’lalar jilvalanadi. To‘xtab, sinchkov nazar solsangiz, to‘lqinsimon yirik to‘siqday gavdalanuvchi Turkiston tizma tog‘lari, tog‘ boshidagi oppoq qor quyosh yorug‘ida jilolanib yotibdi. Naryog‘i Urgutu Baxmaldan kelib, bu yog‘i Zominu O‘ratepaga tutashib ketgan purviqor tog‘lar. Ko‘z ilg‘aydigan yaylovlarda qoramol, ushoq mollar ko‘rinadi. Uloq va qo‘zichoqlar birpas yangi chiqqan maysadan chimdib, so‘ngra dikonglab sakrashga, o‘ynoqlab bir-birini jo‘rttaga suzishga tushib ketishadi.

Qo‘limda o‘n besh oylik nevaram. U bunday manzaraga birinchi bor duch kelishi. Sakrayotgan, ma’rayotgan, “mo‘”layotgan, akillayotgan jonivorlarni endi ko‘rishi. O‘zi istab-istamay bir narsalar deb chuldiraydi, so‘ng zavqi toshib qichqira boshlaydi. Chin-da: uloqcha va qo‘zichoq uchun bu dunyo qanchalik yangi bo‘lsa, qo‘limdagi chaqaloq uchun bularning barchasi yangi hamda mo‘jiza. Texnika taraqqiyoti chunon avjiga chiqqan ushbu kunda bola televizor yoki mobil telefonda bu hayvonlarni ko‘rgan bo‘lishi turgan gap. Ammo hayotdagisi bari bir mo‘jiza.

Yengil shabada esib turibdi. Havo toza, osmon tiniq. Toshkentu Gulistondagi sharros quygan yomg‘irdan bu joyda darak ham yo‘q. Oftob charaqlaydi. Katta yo‘l bo‘yida qator tizilgan namunali uylar. Bunday havoda uyda o‘tirib bo‘lmaydi. Har uyning hovlisida bolalar shovqini. Yo‘lga yaqin joyda choponini bir chekkaga yechib qo‘yib kuymalanib yurgan odamga duch keldik. Yer tozalab yuribdi. Yonida ikki yigitcha, o‘g‘illari bo‘lsa kerak.

Taxminimiz to‘g‘ri chiqdi. O‘zini To‘ymurod Jumanazarov deb tanitgan o‘rta yosh odam namunali uylar ortidagi bo‘sh yerlarni uzumchilik xo‘jaligi qilib rasmiylashtiribdi. Bir yarim gektar joyni olib, shakarangul, maska, baxtiyori, rizamat, gigant, qora kishmish, oq kishmish, oq novvot, husayni, toyfi kabi uzum navlaridan 1600 tup o‘tqazibdi.

– Yigirma yildan buyon mayiz savdosi bilan shug‘ullanaman, – deydi u. – Zarbdorda deyarli uzum ekishmaydi. Sababi oq yerda uzum bo‘lmaydi deb hisoblashadi. Qo‘shnilar ham, hokimiyatdagilar ham ovora bo‘lasan, mehnatingga kuyasan, deb ishonishmadi. Tavakkal qilib uy oldiga o‘ttiz tup qalamcha o‘tqazgan edim, mana, to‘rt yil bo‘ldi, binoyidek hosil olyapman. Faqat qora kishmishni ko‘tarib ekib bo‘lmas ekan, hosili qotib qoldi, boshqalari yaxshi – ko‘ngildagidek uzum va mayiz olyapman.

Zarbdorliklar yer oq, sho‘r, ikki qarichdan so‘ng gips chiqadi, deb daraxt ekishga cho‘chishadi. Tajribamda ko‘rdim, yer unaqa sho‘r emas, ikki ketmon ursang gips chiqishi bor gap, ammo daraxt ko‘chatini iliq suvga go‘ng qo‘shib sug‘orsangiz, boyagi gips eriydi. Natijada o‘q tomir uch-to‘rt metrlab pastga ketaveradi. Ilgari o‘z tomorqamda sinab ko‘rganim uchun bu ishga astoydil kirishdim. Bankdan 42 million so‘m kredit oldim. Zarbdorliklar ham daraxtdan, tokdan mo‘l hosil ko‘tara olishini isbotlamoqchiman.

Yigitlarga kuch-g‘ayrat tilab, yo‘lda davom etamiz. Qarindoshlarni yo‘qlab bir piyola choy ichdik-da, ulovda Jizzax dovoniga qarab o‘rladik. Ortimizdan bulutlar quvlaydi. Boyagi Zarbdor kengliklari qora tusga kirdi. Demak, yomg‘ir yog‘ayotir, baraka yog‘ayotir.

Yo‘l bo‘yi o‘ynoqlagan buzoqlarga ko‘zimiz tushadi. Ular onalaridan ayri boqiladi. Aks holda endi uvuzdan sutga o‘tgan sigir egalarini sutsiz qoldirishi tayin. Nevaram tag‘in qiyqirib shodlanadi.

Baland qirda suratlarga tushdik. Tepada, pastda, o‘tirib, turib, yonboshlab… Yaydoq yaylov, qo‘y-qo‘zilar, musaffo osmon, yam-yashil maysazor, qoqigullar, to‘rg‘ay, ko‘k kaptarning chug‘ur-chug‘uri, elas-elas ko‘zga tashlanayotgan oqbosh tog‘lar, yangi fasl va… yayrab-quvnayotgan chaqaloq. O‘shanda e’tibor bermabman, fotosuratda alvon kamalak aks etibdi. Ana xolos: osmon va yerning, odam va tabiatning ajib uyg‘unligi!.. Odam kayfiyati bilan osmon hodisasi mos kelishi mumkin ekan. Uyg‘onish, murg‘aklik, ma’sumlik, tiniqlik jam bo‘lgan g‘aroyib manzara.

Bugungi O‘zbekiston bu! Hamid Olimjon kuylagan manzillar bu:

Ko‘m-ko‘k,

              ko‘m-ko‘k,

                         ko‘m-ko‘k,

ko‘klam quyoshidan ko‘kargan

qirlar…

 

Sobir O‘NAR

 

uzas.uz

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.