Yulduzlar ziyosi

0
562
marta koʻrilgan.

Oy oʻrtanar, koʻzlarida yosh,

Koʻksi dogʻu yuragi qiyma.

Der: “Ey falak, men edim quyosh,

Nega meni qilding tarjima?”

 

Abu Ali ibn Sino

 

RUBOIY

 

Mening kufrimni ayblarga

muhakkak sizda imkon yoʻq,

Bu olamda mening pokiza

imonimdek imon yoʻq.

Zamon ahli aro tanho

musulmon men edim, e voh,

Agar kofir esam men ham,

bu dunyoda musulmon yoʻq.

 

Hofiz Sheroziy

 

* * *

 

Yorim koʻliga qadah ki olgay,

Bozori sanam kasodga qolgay.

 

Har kimki, koʻzini koʻrsa deydi:

“Bu mast, kani muxtasib, tutolgay”.

 

Ashk bahri aro baliq boʻlibman,

Qarmogʻini yor chu suvga solgay.

 

Zor ila ayogʻiga yigʻildim,

Ummid etamen, qoʻlimdan olgay.

 

Hofiz kabi xurram ul kishikim,

Jomi azalini noʻsh etolgay.

  

* * *

 

Kecha doston boʻldi oshiq davrada gisularing,

To yarim tun bahsga bois boʻldi anbar moʻlaring.

 

Kipriging novaklaridin konga aylandi koʻngil,

Vah, yana koʻmsar, ajabkim, ul kamon abroʻlaring.

 

Avfilillohkim, sabo keltirmasa sendan xabar,

Hech nasib boʻlmasdi koʻrmak bizga koʻcha-koʻlaring.

 

Bexabar erdi jahon avvalda ishq oshubidin,

Qoldi gʻavgʻoga u koʻrgach gʻamzai jodularing.

 

Men ham avvallar edim dardi junundin bexabar,

Qoʻydi domin yoʻllarimga kokili hindularing.

 

Tugmalarni yechgil-u dil mushkulin ayla kushod,

Kim, yechilmogʻimga bois dilkusho kulgularing.

 

Kel vafo aylab, qadam qoʻy Hofizingning xokiga,

Kim bu olamdan olib ketmish meni orzularing.

 

 

Bedil

 

* * *

 

Boʻlubdir gʻamga oshyon maskani dil,

Shu bois gʻam kelur, soʻrsam: qani, dil?

 

Koʻzim Maqsudi vasling-u, kani koʻz,

Dilim yodi gʻaming, ammo qani dil?

 

Adashgan korivonga qoʻngʻirokman,

Na kuylar kuylamasdan nolani dil?

 

Kishi yoʻqdir kishiga zoru muhtoj,

Vale dil tutganidir domani dil.

 

Qadam koʻyganda xoki turbatimga

Boʻl ogohkim, oyogʻing bosgani dil.

 

Agarchi suvratim Bedildir, ammo

Qilur boshdin-oyok ashkim mani dil.

 

 

* * *

 

Zahm oʻldi yana, chashmi purob oʻldi bizim dil,

Jom ichra toʻla qonli sharob oʻldi bizim dil.

 

Gulbogʻu chaman faslida tosh oʻlsa u koʻngil,

Dasht uzra gʻubor oʻlsa-da, ob oʻldi bizim dil.

 

Vasl anjumani ichra hayo jom boʻlibdir,

06 oʻlsa agar bodai nob oʻldi bizim dil.

 

Ne hosil, ayo nola, bul otash nafasingdan,

Qon boʻl, seni deb boʻyla kabob oʻldi bizim dil.

 

Bir chashma-ku toʻfoni xayol ichra bu olam,

Bedil, na iloj, emdi sarob oʻldi bizim dil.

 

 

* * *

 

Parishon xotirim deb gʻam yaralmish,

Yana chashmim tufayli nam yaralmish.

 

Qilur mavj gavharu oina javhar,

Ajab, beorzu dil kam yaralmish.

 

Atarlar gʻuncha poymolini gul deb,

Ne hol, shodlik aro motam yaralmish.

 

Sabo toʻzgʻitgudek bir kaft tuproq

Qoʻshilgach kon ila, odam yaralmish.

 

Qoshimga kelsa gar farmoni taslim,

Egilgum, koshim asli xam yaralmish.

 

Agar xeshlik uchun paydo bu olam,

Mening koʻnglimga koʻnglim ham yaralmish.

 

Diling dardiga yoʻqdir chora, Bedil,

Boʻlib sohibmuhr Hotam yaralmish.

 

 

Mirzo Gʻolib

 

* * *

 

Desam, Gʻolib, yerim – pok xoki Turon,

Asil zotim bilan bagʻrim farahmand.

 

Oʻzim turkzodayu naslim-da turkzod,

Buyuklar kavmi birla asli payvand.

 

Urugʻ boʻlmish menga oybeklar aslan,

Kamolan oyga nisbat, balki oʻnchand.

 

Otam kasbin desam dehkonchilikdir,

Bobom boʻlmish zamindori Samarqand.

 

Oʻzim hak fayziga shogird erurman,

Erurman fozil insonlarga farzand.

 

Yonishda hamnafasman barq ila men,

Saxovatda bulutlar birla monand.

 

Gʻamu anduhki bor, shodman alardin,

Farah, baxt yoʻq-ki anga dogʻi xursand.

 

Hama xeshlarki oʻtmish, yigʻlagaymen,

Tiriklikdan kularman boʻyla xushxand.

 

 

* * *

 

Qoshi yosi katlima tadbirdir,

Ne ajab, uy toqida shamshirdir.

 

Sevgida bemorligimni soʻrmagil,

Ul Iso koʻzgusida tasvirdir.

 

Men junun dashtida sargardon esam,

Gʻam dilimning poyida zanjirdir.

 

Bu koʻngil vayronadir, favvora – koʻz,

Sel siniq bu uyga ne taʼmirdir.

 

Vah, qalamning yoqasin yirtdi Asad,

Chok dil inshosi bu tahrirdir.

 

 

* * *

 

Muhabbat tuxmin ekdim jonima, anduh samar boʻldi,

Umidim shuki, qosid, yorga holimdan xabar boʻldi.

 

Yegʻib charxi falakdan bu jafokash boshima toshlar,

Urushdi toshga toshu misli guldasta sharar boʻldi.

 

Koʻngil dardi koʻrinsa koʻzguda yuz rang bilan, denglar

Xazonu sogʻaru dil qoniyu zahmi jigar boʻldi.

 

Nigohim boʻldi ovora seni izlab va lek oxir

Qorongʻu boʻldi olam senga, dil sohibnazar boʻldi.

 

Junun aqlini zohid ayb etar boʻlsa ajab yoʻqdir,

Junun zanjiri zuhdning eshigiga bandi dar boʻldi.

 

Asad, gar gʻuncha gulning shavqatiga borgoh boʻlsa,

Diling Bedil yoʻliga gul sochib, satring guhar boʻldi.

 

 

* * *

 

Parivash chehrasiga bersa oro,

Qilar hayrat bilan koʻzgu tamosho.

 

Ketar jonim olib karvonda yorim,

Gʻuborin koʻzlarimga ayladim jo.

 

Meni uyquga eltdi dardi hijron,

Xayoli kiprigimda boʻldi paydo.

 

Kular gul yigʻlaganda bulbuli zor,

Men u gul xandasidan xoru rasvo.

 

Firoq oʻkin pari koʻksimga otdi,

Ajab, gʻam togʻi uzra undi raʼno.

 

Fano dashtin tutar maskan murodim,

Anga parvo yoʻqu menga tasallo.

 

Asad, ojizligingni angladingmi,

Nechun bilding oʻzingni buncha dono?

 

 

* * *

 

Egam, ismingni aytmoq jurʼatin bergil zabonimga,

Koʻngil – xomush sadaf, dur jilvasin bergil bayonimga.

 

Tarahhum ayla mendek bedilu mahzunga, lutf etgil,

Charogʻi subh ber shomimga, gul faslin xazonimga.

 

Qilib nazzora jonimni olursan, ey pari paykar,

Qoʻyarsan dastu poyingga hino oluda qonimga.

 

Koʻrib koʻzguda ruhing aksini u chashmi mashshota

Boʻlibdir xunfishon, bersin toʻzim bu xasta jonimga.

 

Qilarkan tunda bulbul nola, tong uyqudan uygʻongay,

Umidim tongi uygʻonmas nechun betin figʻonimga.

 

Kamina taqribu sidqin sinab koʻrmoqqa rahm aylab,

Yubording ming tuman ranju mashaqqat imtihonimga.

 

Jamolingdan saboh ravshan, guliston boʻyla zevardir,

Asadga tor qafas qurding, nazar sol bu makonimga.

 

 

A. S. Pushkin

 

SEN VA SIZ

 

Havoyi Siz oʻrniga yanglish

Qiz nogahon Sen deya aytdi.

Shu dilbar soʻz koʻnglimda yonish,

Oʻylarimda orzu uygʻotdi.

 

Termulaman soʻz derga ojiz,

Sehri tamom rom etgan meni.

Sirtda deyman: qanday yaxshisiz,

Qalbda esa: sevaman Seni.

 

 

HOFIZDAN

 

Jang shavqini dilda uygʻotma,

Yenma, yigit, zafar, shon bilan.

Qonli harbga oʻzingni otma

Karabaxlik olomon bilan.

 

Balki seni oʻldirmas qotil,

Maydon aro, qilichlar aro.

Barnoliging koʻrgan Azroil

Yubormagay bemahal qazo.

 

Bir narsadan qoʻrqaman faqat:

Oshno boʻlib jangda beboklik,

Senda qolmas dilbar nazokat,

Bu mayinlik, goʻzallik, poklik.

 

 

EPIGRAMMA

 

Taʼna bilan jonimga tegding,

Javob senga muxtasar, oshnam.

Ha, men ishchan emasman, lekin

Sen omilsan yalqovlikda ham.

 

EPIGRAMMA

 

Illatlari haddan ziyoda,

Nopok yashab keldi bu odam.

Gunohlarin yoysa dunyoda

Joy qolmagay qoʻymoqqa qadam.

 

Insof kirdi unga nihoyat,

Asta-sekin yoʻl topdi toʻgʻri.

Mana endi durust, xayriyat,

Nomi boʻldi qartaboz oʻgʻri.

 

 

* * *

 

Kar karni kar qozining hukmiga toʻgʻriladi,

Kar dedi: Bu kar mening molimni oʻgʻirladi.

Kar karga javob berdi: Bekor aytibsan, ey kar,

Sen aytgan u qoʻriqka yetti pushtim don ekar.

Kar qozi hukm kildi, pok ish boʻlsin, bir yoʻl bor,

Yigitni uylantiring, qiz boʻlsa ham gunohkor.

 

 

Fridrix Shiller

 

GERO VA LEANDR

 

Bilarmisan, olis elda,

Moviy, zumrad Dardanelda

Gellespont[1] mavj uradir.

Bunda har sang qirgʻoqlarda

Bir-biridan yiroqlarda

Ikki qasr turadir.

Osiyoni, Ovruponi

Ayirmish suv ikki yon.

Lekin sevgan ikki yorni

Ayirmoqqa ne imkon!

 

Suluv Gero kalbida sir:

Kupidonga boʻldi asir,

Leandrga mubtalo.

Kiz yerdagi Geba[2] misol,

Oshiq yigit, qilki xayol,

Tiyri kamon koʻk aro.

Lekin ular oʻrtasiga

Tushdi ota gʻazabi.

Poymol boʻldi ishq, nogahon

Ayoz tekkan gul kabi.

 

Mana yigit firogʻida

Qoyalik Sest[3] qirgʻogʻida

Oshuftayu parishon

Oʻltirardi bechora qiz.

Bokar edi gʻamgin, yolgʻiz

Olis Abidos[4] tomon.

Ne ilojkim, koʻprik yoʻqdir

Leandrga eltguvlik.

Gʻov ham yoʻqdir olamda lek

Ishq yoʻlin band etgulik.

 

Leandrda yolgʻiz dard – ishq,

Oftob – oʻshal olov gardish –

Mana, suvga botadir.

Soʻngach uning yogʻdulari,

Yori turgan qirgʻoq sari

Yigit quloch otadir.

Suzib borar, bilmas qoʻrquv,

Mast shavq ila nashʼa-la.

 

U tomonda sochar yogʻdu

Qiz ushlagan mashʼala.

Chiqib suvning ogʻushidan,

Qizning issiq oq toʻshidan

Olar yigit harorat.

Tutashadi shunda ikkov

Tutashgandek ikki olov,

Lazzatga yoʻq nihoyat.

Tongotarning ilk yogʻdusi

Visol ipin uzadi.

Uygʻonib ishq uyqusidan

Yigit ortga suzadi.

 

Oʻttiz karra quyosh botdi,

Oʻttiz karra tong uygʻotdi,

Aylanib charx – dahri dun…

Yeldek oʻtdi bu oʻttiz kun

Bamisoli ilk visol tun –

Ilohiy tun, oydin tun…

Kim toʻlqinlar dahshatiga

Oʻzni otsa mardona,

Muhabbatning lazzatiga

Munosib ul yagona.

 

Charxi falak bundoq tezdir,

Avroraning oʻrnin Vesper

Egallaydi, voh, shitob.

Barglar xazon boʻlayotir,

Qish nafasi kelayotir,

Yakin hijron – iztirob.

Qisqa boʻla borsa kunduz,

Uzok boʻla borsa tun,

Ular shod, lek qish kelar-ku,

Balokashu qattol, tund.

 

Mana keldi sentyabr ham,

Kun bilan tun teng boʻlgan dam

Qiz koyada oʻltirar.

Feb[5] olovli argʻumoqda

Ufqlarga yoʻl olmoqda

Dam olgali to sahar.

Atrof sokin, yellar-da jim,

Suv jimirlar osuda.

Zangor osmon aks etadi

Bu zangori koʻzguda.

 

Dengizdan koʻz uzmaydi qiz,

Yalinadi choʻkkancha tiz,

Zor ila der:”Ey tangrim!

Bilding dillar orzusini

Vafosiz ul oʻzi seni –

Vafosiz deb aytsa kim.

Mehr yoʻqdir odamlarda,

Otamda ham yoʻq shafqat.

Biz bechora oshiqlarga

Rahmdilsan sen faqat.

Ne kechardi sensiz holim,

Meni beishk charxi zolim

Qilar edi xoru zor.

Ammo oʻzing boʻlib hamdam,

Koʻpriksiz ham, qayiqsiz ham

Men tomonga kelar yor.

Vahimalik girdoblaring,

Toʻlqinlaring shiddatkor,

Lek sen mardlik oldida mard,

Yor ahliga oʻzing yor.

 

Qadim zamon sen ham axir

Kupidonga boʻlding asir,

Tark etib oʻz uyini,

Kolxidaga hamrohi-la

Suzganida magʻrur Gella,

Minib tillo qoʻyini.

Muhabbatning olovida

Yonding, tangrim, oʻshanda.

Ul goʻzalni olib ketding

Suv ostiga – goʻshangga.

 

Unda maʼbud va maʼbuda

Yashaysizlar tinch, osuda.

Mangu sharaf sizlarga.

Sizdan ishkka hech ofat yoʻq,

Oshik dilga falokat yoʻq,

Boshafqatsiz bizlarga.

Gella! Goʻzal ey maʼbuda,

Uzat bizga qoʻlingni.

Bergil mening yorimga ham

Oʻshal ravon yoʻlingni”.

 

Tun choʻkkanda borliq aro

Yuksak qoya uzra Gero[6]

Mashʼalasi porlaydi.

Mashʼal yoʻlchi yulduz boʻlib,

Tun ichra bir kunduz boʻlib,

Leandrni chorlaydi.

Ammo dengiz korayadi,

Uvlar ofat shamoli.

Bulut bilan toʻsiladi

Yulduzlarning jamoli.

 

Gumburlaydi nogoh samo,

Quyib berar yomgʻir balo

Yoyib qaro qanotin.

Dahshat bilan guvlar boʻron,

Chaqmoq bilan gohi bir on

Yorishadi qaro tun.

Asov toʻlqin koʻkka sapchir,

Quturishi devga xos.

Jahannamning qaʼri yangligʻ

Tubdan kelar guldiros.

 

Gero yigʻlar: “Dahshat! Dahshat!

Kronion! Boʻldi! Toʻxtat!

Qaytar ofat baloni.

Men chorladim, menda gunoh,

Zavol topsa mendan, e voh,

Leandrning yosh joni.

Mana dengiz qushlari ham

Quruqlikka qochdilar.

Bandargohlar kemalarga

Quchogʻini ochdilar.

 

Faqat mening sevar yorim,

Uz axdida ustivorim

Suzar ochiq dengizda.

Yoʻlga solgan uni vafo,

Bizni oʻlim qilgay judo,

Shundayin axd bor bizda.

Shafkat qiling, o, tangrilar,

Boʻling unga madadkor.

Holdan toyib balki koʻkka

Qarayotir u soʻng bor.

 

Ey Pont! Bagʻring girdob ekan,

Sokinliging niqob ekan,

Ilondek tinch yotgansan.

Ofatingni yashirib sen,

Sevganimni shoshirib sen,

Oʻz domingga tortgansan!

Mana endi har ikkala

Sohildan ham yirokda

U muqarrar zavol sari

Qulochini otmoqda”.

 

Dahshat yoʻqdir sira bundogʻ!

Toʻlqin kelar boʻlib togʻ-togʻ,

Oʻzni urar qirgʻoqqa.

Bu jahannam! Bu jahannam!

Hatto ulkan kemalar ham

Yakin kelmas bu yoqqa.

Mashʼalani qoʻymas shamol,

Endi soʻnggi najot yoʻq.

Kim bu qaʼrga kirdi, unga

Hech umidi hayot yoʻq.

 

Gero yana yolborar, der:

Afrodita[7], sen madad ber

Dengizdagi yorimga.

U bezavol kelsa agar,

Atab qilay qurbonliklar

Sendek madadkorimga.

Barcha maʼbud, maʼbudalar

Qarshisida egar bosh,

Bu ofatni kaytaring deb

Iltijo-la toʻkar yosh.

 

“Girdoblarda bino boʻlgan,

Koʻp jonlarga davo boʻlgan

Levkoteya, suvdan chiq.

Yorimga ham boʻlgin hamdam,

Tashla uning ustiga ham

Qutlugʻ mato – yopinchiq.

Choʻkayotgan boʻlsa, undan

Quvvat olsin sevganim.

Xalos boʻlib bu ofatdan,

Chiqa qolsin sevganim”.

 

Tina boshlar asta boʻron,

Koʻk toqida urar javlon

Eos argʻumoqlari.

Yana dengiz goʻyo koʻzgu,

Yana unda tonggi yogʻdu,

Zarrin qoʻngʻiroqlari.

Tinik mavjlar suyib, tarab,

Goʻyo dafn kilmoqqa –

Sahar chogʻi oʻlik tanni

Olib chiqar qirgʻoqqa.

 

Voh, u oʻsha! Sevar yori!

Oʻz ahdida vafodori

Jonsiz yotar sohilda.

Qotib qoldi qiz misli tosh,

Na tilda oh, na koʻzda yosh,

Soʻngsiz boʻshliq bor dilda.

Goh osmonga, goh dengizga

Sokingina qaraydi.

Qonsiz yuzi allanechuk

Ilohiy nur taraydi.

 

“Men angladim, dunyo degan

Toshu tarozulik ekan,

Qismatimga koʻndim, bas.

Umrim bitdi – qilmam oʻkinch,

Bildim – ne baxt, nedir sevinch –

Ishkqa boʻldim hamnafas,

0, Venera, endi oʻzni

Topshiraman koʻlingga.

Qurbon kilar boʻldim endi

Yosh jonimni yoʻlingga”.

 

Qiz oʻzini jarga otdi,

Goʻyo dengiz ichra botdi

Oppoq koʻylak kiygan oy.

Tangri kildi, vah, inoyat,

Ikki dilga abadiyat

Dargohidan berdi joy.

U odil, u shafqatpesha,

Tiriklikka mehribon.

Mangulikning chashmasidan

Zilol toʻkar jovidon.

 

 

Aleksandr Blok

 

SKIFLAR

 

Panmoʻgʻulizm! Garchi oʻzi daxshatdir,

Ammo kulogʻimga bu soʻz lazzatdir.

Vladimir SOLOVYOV

 

Sizlar millionlarsiz. Biz – olam jahon,

Bellashing, sizda gar boʻlsa iqtidor.

Ha, biz skiflarmiz. Osiyoiy kon,

Qiyiq koʻzlarimiz kattol va xunxor.

 

Sizga zamon – zamon. Bizga-chi, bir on.

Bizlar itoatkor kulbachcha goʻyo –

Moʻgʻullar bir yonu Ovrupo bir yon,

Biz kalqon ushladik ikki irq aro.

 

Asrlar, asrlar oʻtxonasida

Suron karnaylari kuyildi sizga,

Lissabon, Messina boʻlganda payxon,

Bu mashʼum ertakdek tuyuldi sizga.

 

Asrlar sharq tomon koʻzni tikdingiz,

Bizning injulardan toʻldirib hamyon.

Asrlar bepisand fursat kutdingiz

Och toʻplarga bizni etmoqqa nishon.

 

Mana, fursat yetdi. Boshimiz uzra

Qanot qokdi kulfat, har kun bir alam.

Ammo vakt kelarki, qolmagay sira

Sizning Pestumlardan nomu nishon ham.

 

Qoʻhna dunyo! Tirik ekansan hali,

Hali shirin azob berarkan hayot,

Qadimgi donishmand Edip shoh yangligʻ

Sfinks qoshida bir laxza jim kot!

 

Rossiya – sfinks. Xushnud va nolon

Qop-kora qoniga belangan vujud.

Tikilar, tikilar, tikilar sen tomon,

Nafrati behudud, mehri behudud.

 

Ha, bizning konimiz sevganday sevish

Sizga nasib emas va boʻlmas aslo.

Sizga allaqachon begonadir ishq,

Urtab yondirguvchi, qilguvchi ado.

 

Sevamiz ilohiy hislar dunyosin,

Sovuq raqamlarning haroratin ham.

Anglaymiz tumanli nemis dahosin,

Gall soʻzin maʼniyu kamolotin ham.

 

Eslaymiz, Parijning doʻzax koʻchalari,

Venetsiya salqin sabolarini.

Limonzor bogʻlarning xush boʻylariyu

Kyolnning tumanli binolarini.

 

Biz tanni sevamiz, sevamiz dard-la,

Uning rangu taʼmin va hidin tengsiz.

Bizlar gunohkormi, soʻngaklaringiz

Sinsa bizning ogʻir, qattol qoʻllarda?!

 

Yuganidan ushlab asov biyalarning,

Belin sindirmoqni qilganmiz odat.

Bosh egmagan qaysar joriyalarni

Qoʻlga qoʻndirmoqni qilganmiz odat.

 

Qani, keling bizga! Nechun otashlar!

Otashday bizning tinch ogʻushga keling.

Vaqt borida qinga jo boʻlsin xanjar,

Bizga ogʻa boʻling, bizga doʻst boʻling!

 

Yoʻk esa – bari bir yana biz uchun,

Axdni buzmok kelar bizning ham koʻldan.

Siz tavqi laʼnatga qolursiz butun

Tarixdan, kelajak majruh nasldan.

 

Biz-chi, yuz buramiz goʻzal Ovrupodan,

Bagʻriga oladi oʻrmonlar bizni.

Sizga oʻgiramiz soʻng tomosha uchun

Qora Osiyoiy basharamizni.

 

Qani, keling, keling barcha Uralga,

Sizga janglar uchun ochamiz maydon.

Okil, koʻksi toʻla integralga,

Temir mashinalar boshlasin qiron.

 

Ammo biz sizlarga boʻlmaymiz qalqon,

Oʻtga kirmagaymiz endi oʻzimiz.

Borarkan kiyomat jangi beomon,

Chetdan boqar sizga qiyik koʻzimiz.

 

Sira qoʻzgʻalmaymiz, qattol yovuz xun

Shaharlar kulini sovurganda ham,

Hatto oʻliklarni talaganda ul,

Oq tanlar goʻshtini qovurganda ham.

 

Soʻnggi bor koʻzni och, ey koʻhna ochun!

Tinch mehnat bazmiga xushnud, sarafroz –

Ogʻalik bazmiga soʻnggi bor bu kun

Chorlayotir seni vahshiy soz!

 

 

Sergey Yesenin

 

ERON TARONALARI

 

* * *

 

Dogʻlar ketmish majruh koʻngildan,

Mast vasvasa koʻzgʻamas tugʻyon.

Men dardimga Tehron gulidan

Choyxonada topoldim darmon.

 

Choyxonachi – barvasta, oʻktam,

Qoyil qolsin rus, deb, choyimga,

Oʻtkir aroq, may oʻrniga ham

Achchiq-achchiq choy tutar menga.

 

Quy, mezbonim, ammo had bilan,

Bogʻing aro turfa gullar bor.

Oqshom menga niqob ostidan

Ohu koʻzin suzdi gulruxsor.

 

Rossiyada gulday qizlarni

Tutqunlikda saqlamas erlar.

Sarmast etar boʻsa bizlarni

Bexanjaru, bemakru bezar.

 

Bu tong yuzli dildor qoshimda

Bir bor xirom etsa noz bilan,

Shohi roʻmol solgum boshiga,

Yoʻllariga sheroziy gilam.

 

Mezbon, choy quy menga lolagun,

Shoir senga soʻylamas yolgʻon.

Ehtiyot boʻl oʻzingga bukun,

Soʻngra mendan qilmagin gumon.

 

Eshikka koʻp qarayberma san,

Gul bogʻingga baribir yoʻl bor.

Oqshom menga nikob ostidan

Ohu koʻzin suzdi gulruxsor.

 

 

* * *

 

Bukun dedim sarrofga atay,

Alisharkan soʻmni tumanga:

“Oʻrgat, goʻzal Laʼlimga aytay,

Oʻrgat, sevdim, demoqni manga”.

 

Ul sarrofga dedim bukun man

Yeldan sokin, jilgʻalardan tinch:

“Oʻrgat menga, goʻzal Laʼlimdan

Fors tilida soʻrayin oʻpich”.

 

Yana dedim sarrofga atay

Hayajonim dilda berkitib,

Oʻrgat, goʻzal Laʼlimga aytay,

Oʻrgat, aytay “menikisan”, deb.

 

Shunda menga dedi u, evoh –

Ishq vasfiga topilmas soʻzlar.

Sevaman, der dildan chiqqan oh,

Yoqut kabi yonguvchi koʻzlar.

 

Soʻrma mendan boʻsaning ismin,

Nomi yoʻqdir senga aytmoqqa.

U keltirib atirgul isin,

Gulbarg boʻlib koʻnar dudoqqa.

 

Sevgi dilga bermas kafolat,

Sevgi baxtga, yo dardga yoʻllar.

Menikisan deyolur faqat

Yuzdan niqob koʻtargan koʻllar.

 

 

* * *

 

Shahinam, o, mening Shahinam,

Bilsang, shimol Vatandir menga.

Dalalardan soʻylaymi senga,

Oy nur sepgan boshoklardan ham,

Shahinam, o, mening Shahinam.

 

Bilsang, shimol Vatandir menga,

Unda oy ham yuz bora ulkan.

Sheroz kancha boʻlmasin koʻrkam,

Aziz oʻlka Ryazandir menga,

Bilsang, shimol Vatandir menga.

 

Dalalardan soʻylaymi senga?

Sochim olmish bugʻdoyidan rang,

Barmogʻingga oʻra xohlasang,

Zarra ogʻriq sezilmas menga,

Dalalardan soʻylaymi senga?

 

Oy nur sepgan boshoqlardan ham

Oltin sochim soʻylasin, dildor.

Kul, oʻyna-yu, dalamdan zinhor

Gapirmagin menga, jonginam,

Oy nur sepgan boshoqlardan ham.

 

Shahinam, o, mening Shahinam,

Shimol yoqda bir nozanin bor,

Senga oʻxshar, gʻoyatda dildor,

Balki meni oʻylar ul sanam…

Shahinam, o, mening Shahinam.

 

 

* * *

 

Deding: Saʼdiy doimo yorning

Siynasidan olarkan boʻsa.

Xudo haqqi, shoshma, dildorim,

Qochmas axir oʻrganish boʻlsa.

 

Qurʼonda bor, deding, azaldan

“Alqasosul minalhak”, tamom.

Men tugʻilgan boʻlsam Ryazanda,

Qaydan tanish boʻlsin bu kalom.

 

Sen kuylading: “Firot ortida

Gullar borki, qizlardan goʻzal!”

Boy boʻlsaydim koʻshiq bobida,

Toʻqir edim boshqa bir gʻazal.

 

Gar qizlardan boʻlsa ziyoda,

Men gullarni qirqardim butkul,

To koʻrmayin yorugʻ dunyoda

Shahinamdan suluvroq bir gul.

 

Oʻgit bilan qiynama endi,

Oʻgitlaring menga ne darkor?!

Shoir boʻlib dunyoga keldim,

Shoir kabi oʻpaman, dildor.

 

 

* * *

 

Zaʼfar yurtga nur toʻkar oqshom,

Bogʻda gullar javlon urgan payt.

Kel, jonginam, koʻshiq ayt, Xayyom –

Kuylab oʻtgan qoʻshiqlardan ayt,

Bogʻda gullar javlon urgan payt.

 

Oy nuriga gʻarq boʻlgan Sheroz,

Parvonadek uchar yulduzlar.

Menga yoqmas, oʻtinaman, rost,

Niqob tutsa dilrabo yuzlar,

Oy nuriga koʻmilgan Sheroz.

 

Qizlar yuzin saqlar nikobda,

Issiqdanmi boʻlib asramoq,

Yo kuymasin derlar oftobda.

Sevsin uchun yigitlar koʻproq –

Qizlar yuzin saqlar niqobda.

 

Niqob bilan doʻst boʻlma, gulroʻ,

Yoz soʻzimni yoding lavhiga,

Umr oʻzi gʻoyat qiska-ku,

Toʻymoq qiyin tole shavqiga,

Yoz soʻzimni yoding lavhiga.

 

Qismatlarda ne qarolik bor,

Qolmas bir zum baxsh etsang rohat.

Gunoh boʻlur shu sabab, dildor,

Bu dunyoda yashirsang talʼat,

Bergach uni ona tabiat.

 

Bogʻda gullar tebranar oqshom,

Yuragimda oʻzga bir diyor.

Oʻzim senga qoʻshiq aytay, yor!

Bu qoʻshikni bilmagan Xayyom.

Bogʻda gullar tebranar oqshom…

 

 

* * *

 

Havo toza, musaffo, zangor,

Gulzor boʻldi menga saylgoh.

Ufqlarga yoʻl olgan sayyoh,

Yetolmaysan manzilga zinhor,

Havo toza, musaffo, zangor.

 

Dalalardan oʻtasan tanho,

Bogʻlar senga ochadi kuchoq.

Sen-chi, boʻlib gulga mahliyo,

Tikanlarga bosmagin oyoq,

Dalalardan oʻtganda tanho.

 

Shitirlar, yoʻq, shivirlar barglar,

Nafis, goʻyo Saʼdiy gʻazali.

Koʻzlaringga koʻkning goʻzali –

Oltin oydan yogʻiladi zar.

Nafis, goʻyo Saʼdiy gʻazali.

 

Dil koʻshigʻin bastalar pari,

Nay sasidek mayin, dilrabo.

Ogʻushiga olsa ul barno,

Ketar dildan gʻam, hijron nari,

Nay kuylaydi mayin, dilrabo.

 

Mana, uzoq kezib piyoda

Charchaganning ezgu matlabi:

Esar salqin, xushboʻy shabboda,

Shimiradi qaqragan labim,

Esar salqin, xushboʻy shabboda.

 

 

* * *

 

Oy yuzida tillarang jilo,

Sambitguldan taralar xush boʻy,

Kezmoq na soz, quvnoq va xushboʻy

Moviy oʻlka sukuti aro.

 

Yiroqlarda Bagʻdod. Bir zamon

Shahrizoda yashagan diyor.

Ul sanamga endi ne darkor,

Xazon boʻlmish jannat guliston.

 

Ul sharpalar singmishdir yerga,

Dev, parilar boʻlmishdir tuproq,

Bosh egma, ey sayyoh, qabrga,

Arvohlarga solmagin quloq.

 

Atrofga boq, kanchalar barkut!

Dudogʻingni tortar chechaklar.

Dushmanga ham doʻstlik qoʻlin tut,

Yorugʻ boʻlsin koʻnglim, desang gar.

 

Oʻyna, sendan ne qolur oʻlsang,

Visol aylab ishq boliga toʻy,

Oʻliklarga sigʻinmoq boʻlsang,

Tiriklarni oʻz holiga qoʻy.

 

Shunday degan Shahrizoda ham,

Barglar aytar yana bir bora.

Bu dunyoda armonsiz odam

Bechoralar ichra bechora.

 

 

* * *

 

Xurosonda bir darboza bor,

Ostonasi gulga koʻmilgan.

Unda yashar bir pari ruxsor,

Xurosonda bir darboza bor,

Hayhot, uni ocholmadim man.

 

Qoʻllarimda kuch ham yetarli,

Sochlarimdan oltin rang olgan.

Asir etdi meni ul pari,

Qoʻlda garchi kuchim yetarli,

Ul eshikni ocholmadim man.

 

Mardligim ne ishk maydonida,

Ayting, kimga qilay sharhi gʻam,

Sevmas boʻlsa Shahi jonidan,

Ul eshikni ocholmas boʻlsam,

Mardligim ne ishq maydonida?!

 

Yana tushdi Rus sari yoʻlim,

Eron, sendan ketgummi hali?

Nahot, seni boz koʻrmas boʻldim

Ona yurtga mehrim tufayli?

Yana tushdi Rus sari yoʻlim.

 

Xayr endi, xayr, parizod!

Darbozangni ocholmasam-da,

Shiring gʻaming birla umrbod

Kuylab oʻtay seni oʻlkamda.

Xayr endi, xayr, parizod!

 

 

* * *

 

Firdavsiyning moviy diyori,

Koʻpni koʻrgan, ey koʻhna diyor!

Oʻychan nigoh, koʻzi zangori

Oʻrusingni unutma zinhor!

Firdavsiyning moviy diyori.

 

Ajoyibsan, goʻzalsan, Eron,

Bogʻlaringda lolayu nargiz,

Ular menga olis, bepoyon.

Bir oʻlkani eslatar har kez.

Ajoyibsan, goʻzalsan, Eron.

 

Sipqorurman eng soʻnggi bora

Sharob yangligʻ mushkin boʻyingni,

Jonim Shahi, dilbar kuyingni

Ayrilarkan sendan, ne chora,

Tinglagayman eng soʻnggi bora!

 

Kuying mangu qalbimda qolar,

Seni aslo unutmam, jonon!

Togʻlar oshib, kezib sahrolar,

Sen haqingda kuylayman doston,

Kuying mangu qalbimda qolar.

 

Gʻamlaringdan qoʻrqmasman sira,

Faqat meni sakla yodingda,

Rus haqida bir kuy qoldiray,

Meni esla kuylar oningda,

Qoʻshiq boʻlib yashay yoningda.

 

 

* * *

 

Shoir boʻlmoq – bu-ku tayin gap –

Oʻz joningni oʻrtamok faqat.

Xanjar urib nozik taningga,

Oʻzgalarga baxsh etmok lazzat.

 

Shoir boʻlish – borliqni kuylash,

Senga koʻproq boʻlsin deb oshkor.

Bulbul koʻngli boʻlarmi hech gʻash,

Qilar ekan bir kuyni takror?!

 

Oʻzgalarning ovozi bilan

Toʻtiqush ham biyrondir, ammo

Kuyla faqat oʻz sozing bilan

Qurbakadek boʻlsa ham hatto.

 

Qurʼonda manʼ etmish Muhammad

Lab urma deb hatto sharobga.

Shoir ichar shuning-chun ham may,

Tashlar ekan oʻzni azobga.

 

Shoir kelib yori oldiga

Yot qoʻynida koʻrsa uni gar,

Oʻt solsa-da alam qalbiga,

Qiz koʻksiga urmaydi xanjar, –

 

Rashkda yonib, koʻnglida tugʻyon,

Mungli kuylab tashlaydi qadam:

“Mayli, oʻlay xoru sargardon,

Taqdirimda bor ekan bu ham”.

 

 

* * *

 

Bir juft okqush jonon qoʻllari

Shoʻngʻir oltin sochlarim aro.

Bu dunyoda odamlar bari

Ishqni kuylar takror va takror.

 

Kuylaganman men ham bir mahal,

Bukun yana takrorlar koʻngil.

Otash soʻzim boisi oʻshal,

Nafis sheʼrim sababi ham ul.

 

Jon-joningga singsa muhabbat,

Qalb koʻksingda oltin tosh boʻlur,

Baxsh etolmay kuyga harorat,

Tehron uzra oy ham fosh boʻlur.

 

Qanday yashay endi, bilmayman,

Yo Shahi-la kechsin tunlarim.

Qariganda yo kilay armon

Ishqni kuylab oʻtgan kunlarim.

 

Har kimda bir oʻzgacha eʼzoz,

Har kimda bir oʻzgacha havas.

Gar eroniy kuylolmasa soz,

Bilingki, u sherozlik emas.

 

Men hakimda ayting, kimki bu

Kuyim tinglab meni soʻrsa gar,

U bundan ham soz kuylardi-yu,

Xarob kildi oʻshal oqqushlar.

 

 

* * *

 

Nechun maʼyus taratar ziyo

Oy Xuroson chamanlariga?

Rus bagʻrida kezaman goʻyo

Choʻmib oqshom tumanlariga.

 

Shunday deya, ey goʻzal Laʼlim,

Shamshodlardan soʻradim savol.

Bu sir bizga emasdir maʼlum,

Degan kabi bokdi ular lol.

 

“Ne uchun oy maʼyus sochar nur?”

Chechaklarni tutdim soʻroqqa”.

Ular dedi: guldan soʻrab koʻr

Sahar payti kirganda boqqa.

 

Gul tebratdi asta shoxini,

Tilga kirib soʻyladi gulbarg:

“Oʻzga bilan boʻldi Shahina,

Oʻpdi bu kech agʻyorni dilbar”.

 

Dedi yoring:”Kaydan bilar rus,

Qoʻshiq unga ham tanu ham jon”.

Shuning uchun oy bokar maʼyus,

Shuning uchun yuzida yoʻq kon.

 

Ne jafolar koʻrmadi olam,

Xiyonatu koʻz yoshdan xunlar.

Lekin, mayli, har na boʻlsa ham,

Moʻtabardir nafarmon tunlar.

 

 

* * *

 

Talpinma koʻp, devona koʻngil,

Barchamizdan yuz oʻgirmish baxt.

Shafkat tilar gadolar faqat…

Talpinma koʻp, devona koʻngil.

 

Fusunkor oy kiyib zar libos,

Shuʼla toʻkar kashtanlar uzra.

Qoʻyib Laʼlim siynasiga bosh,

Niqobini tortaman yuzga.

Talpinma koʻp, devona koʻngil.

 

Biz barchamiz goʻdakmiz bir oz.

Goh koʻzda yosh, goh labda kulgu.

Boʻlmish ushbu dunyoda meros

Odamlarga shodlik va qaygʻu,

Talpinma koʻp, devona koʻngil.

 

Koʻrganman koʻp elatlarni men,

Tole izlab kezganman jahon.

Yuragimning ezgu istagin

Endi ortiq qidirmam sarson,

Talpinma koʻp, devona koʻngil.

 

Umidim bor hayotdan hali,

Tugamagan koʻnglimda bardosh,

Kel, bir nafas orom ol, qalbim,

Uxla, qoʻyib yor koʻksiga bosh,

Umidim bor hayotdan hali.

 

Zora taqdir boshimiz silab,

Saodatga yor etsa bizni,

Tole bulbul ovozi bilan

Allalasa pok sevgimizni.

Talpinma koʻp, devona koʻngil.

 

 

KACHALOVNING ITIGA

 

Kel, Djim, uzat panjangni menga,

Momik panjang bunchalar mayin.

Men ham bu kech koʻshilib senga

Oyga boqib nola kilayin,

Kel, Djim, uzat panjangni menga.

 

Faqat, doʻstim, koʻp erkalanma,

Holatimni tushungin, axir.

Sen bilmaysan, yashamok nima,

Bu xayotning maʼnosi nadir.

 

Xoʻjayining mashhur va hotam,

Koʻp yoʻqlashar doʻstu yoronlar.

Ulugʻ mezbon koʻngli uchun ham

Siylashadi seni mehmonlar.

 

It holingga gʻoyat suluvsan,

Odamdan hech ketmaysan nari.

Soʻrmay-netmay oʻpmok boʻlursan

Kayfi oshgan doʻstlar singari.

 

Mehmonlaring koʻp juda, sonsiz,

Bir-biriga oʻxshamas albat.

Mabodo bir oʻychan, maʼyus qiz

Shu tomonga oʻtmadimi, ayt?

 

U albatta keladi bir kun,

Ostonangdan oʻtganda dildor,

Mening bor-yoʻq gunohim uchun

Qoʻllarin oʻp, yigʻlayu yolvor.

 

 

* * *

 

Endi qaytmam uyimga

Men elkezar devona.

Koʻz tikibdir yoʻlimga

Koʻm-koʻk oʻtloq yagona.

 

Unda meni sogʻingan

Faqatgina qichitqon,

Boshi quyi solingan

Chuchmoʻmai nafarmon.

 

Oy tepamda yuksakdir,

Shapka otsam yetmaydi.

Koʻshiq asli yurakdir,

Tugʻiladi – yitmaydi.

 

Uyga umr soʻngida

Biz qaytamiz turfahol,

Vujud titroq qoʻynida,

Yarim murda, yarim shol.

 

Sening uchun, ey odam,

Qoʻhna makol aytadi:

“Ular chogʻi itlar ham

Oʻz uyiga qaytadi”.

 

 

* * *

 

Singlim ShURAga

 

Bu dunyoda men bir yoʻlovchi,

Shodon menga koʻl silki, erkam.

Xuddi shunday tinch, erkalovchi

Ziyo toʻkar kuz fasli oy ham.

 

Isinarman oyning taftiga,

Ilk bor undan orom olar jon.

Allaqachon soʻngan sevgiga

Umid bogʻlab yashayman hamon.

 

Bunga bois – shu makonimiz,

Shu yer – oppoq, shoʻr manglay turbat,

Qaylardadir toptalgan nomus,

Kimlardadir qadrdon gʻurbat.

 

Yashirmayman, har kim ham bilar:

Boshka-boshqa emas, jon singil,

Ikkimiz ham bir sevgi bilan

Shu vatanga koʻyganmiz koʻngil.

 

 

* * *

 

Dalalar oq kiygan, oqargan oy ham,

Kafanga oʻralib yotibdi oʻlkam.

Oʻrmonlarda yigʻlar ok kayinlar jim,

Bu yerda kim oʻlgan? Balki men oʻzim?.

 

 

* * *

 

Shoir, tun qoʻynidan nima izlading,

Chikdingmi oyga sheʼr bitmoq oʻyida!

Koʻpdan xira tortmish mening koʻzlarim

Muhabbat, kartayu sharob koʻyida.

 

Koʻk uzra suzadi sokin oymoma,

Shunchalar oydinki, tinadi nigoh.

Men toppon xotinga tikkandim, ammo

Shoʻrimga tuz qargʻa chiqibdi, e voh!

 

 

* * *

 

Xayr endi, xayr, doʻstginam,

Bagʻrimdasan, koʻngil malhami.

Muqarrar bu ayriliqning ham

Visoli bir oldinda hali.

 

Xayr, doʻstim, soʻzga ochma lab,

Qoʻy, men uchun oʻrtama bagʻir,

Bu hayotda oʻlmoq-ku bor gap,

Yashamoq ham yangimas, axir!

 

 

Mixail Svetlov

 

TIRIK QAHRAMONLAR

 

Shafqatni bilmagan

Kokildor Taras,

Eshitilar menga

Kechalar, hayhot! –

Eshik orqasidan

Dahshat toʻla sas:

“Andriy! Senga men bergandim hayot!…”

Goʻzal panna turar,

Yuzida yoʻq qon.

Shamolda oʻynaydi oʻrim sochlari.

Oʻq teshgan Andriy

Qular nogahon

Boʻronda yiqilgan qayin singari.

Poltava ustida

Suzar yarim tun,

Mana u, bogʻ ichra kezar roʻdapo.

Bu kech

Rossiyaga qarshi yashirin

Yurish oʻylamoqda sotqin Mazepo.

Kochubey tutkunda,

Qorongʻu zindon.

Qochishni oʻtkazar mahbus koʻngildan.

Tong bilan Kochubey

Qatl etilgan on

Yevgeniy Onegin turdi oʻrindan.

“Pechorin! O, dahshat!

Atrof zim-ziyo.

Shubha oʻrtamoqda, doʻstim, dilni koʻp”.

Qimor oʻynar ekan Dostoyevskiy,

Kampirlarni boʻgʻar

Shum Raskolnikov.

Jimgina pirpirab

Soʻnar yulduzlar,

Tong otib kelmoqda quyuq tumandan.

Parovoz qoʻzgʻaldi,

Titradi izlar,

Anna Karenina ayrildi jondan.

Oʻrtoq klassiklar!

Endi shumi ish!

Bari kahramonlar yitib ketmoqda!

Nahot, niyatingiz

Faqat oʻldirish –

Duel,

Poyezd yoʻli

Va yo sirtmoqda!

Roman yozmoqchiman oʻzim,

Kattakon!

Kitobining birinchi betidan boshlab,

Hunar oʻrganadi

Har bir kahramon,

Men ham oʻrganaman gʻaflatni tashlab.

Ruhiy azoblarga boʻlsayu taslim,

Qahramon zerikib qolsa biror kech,

Parovoz ostiga

Tashlayman oʻzim,

Ammo qahramonim tashlamayman hech.

Bu yorugʻ dunyodan

Koʻz yumsam agar,

Tobutum ortidan

Iztirob-la jim –

Meni soʻnggi yoʻlga kuzatib borar

Men qutqarib qolgan kahramonlarim.

Qabrim tepasida

Toʻxtagan yoʻlchi

Soʻraydi:

– Oʻlgan kim? Soʻyla, birodar!

Qahramonlar aytar:

– Svetlov oʻldi!

Hakiqiy yozuvchi edi u odam!

 

 

RUMOLIK YIGIT

 

Tuprokda yotipti rumolik yigit,

Koʻksida benakshin, oddiy kora but.

Mushtipar onaning yolgʻiz oʻgʻloni,

Musofir oʻlkada uzilgan joni.

 

Neapol shahrida oʻsgan azamat,

Nima izlab kelding Rossiyaga, ayt?

Oʻz ona tuprogʻing, goʻzal yurting bor,

Netardi, elingda boʻlsang baxtiyor?!

 

Men seni Mozdokda oʻldirgan odam –

Vulkonli yurtingni gʻoyat sevardim.

Bepoyon Volgada shavq ichra bir dam

Yengil gondolada suzmok istardim.

 

Va lekin men, axir miltik koʻtarib

Sening diyoringga yoʻl olganim yoʻq!

Rafael kadami tekkan yer uzra

Uchib oʻtgani yoʻq men otgan bu oʻq!

 

Men oʻz tuprogʻimda oʻk uzdim, bu yer

Meni ardoqlagan kutlugʻ, ezgu yer!

Bu oʻlka haqida aytilgan ertak

Tarjimada shunday chikmasa kerak.

 

Mening Oʻrta Donim, qoʻngʻir tuprogʻim

Oʻrgangan edimi chet ellik olim?

Munisam Rossiya, Rossiyam yerin

Ye sen haydab ekkan edingmi ekin?

 

Seni keltirdilar poyezdga ortib

Oʻzgalar yerini olmoqqa tortib.

Toki sen koʻksingga taqqan bu salib

Mozoring ustida tursin yuksalib…

 

Yoʻk! Qilich koʻtarib, hech inson hech vakt

Mening diyorimga qoʻyolmas oyoq.

Oʻq uzdim – dunyoda yoʻqdir adolat

Dushmanga men uzgan oʻqdan odilroq.

 

Musofir oʻlkada bukun jon berdi

Mushtipar onaning yolgʻiz oʻgʻloni.

Jonsiz koʻzlarida aks etib turdi

Goʻzal Neapolning zangor osmoni.

 

 

Aleksandr Tvardovskiy

 

SOʻZ HAQIDA SOʻZ

 

Yonsa qalbda zoʻr bir ehtiros,

Tugʻyon qilsa shodlik yo alam,

Taajjubkim, tuygʻularga mos –

Soʻz topolmay koladi odam.

 

Soʻz koʻp – inson kurash, mehnatin

Bayoniga yetar ifoda.

Soʻz yoʻqotgay ammo kimmatin

Takror boʻlsa haddan ziyoda.

 

Soʻzlar borkim, yoʻllarda charoq,

Shular bilan yorugʻ hayoting.

Bilki, ular qadrin tushirmoq

Jinoyatga, xiyonatga teng.

 

Shu bois ham, ey ona diyor,

Utinaman, maʼzur tut meni,

Garchi dilda soʻzlarim bisyor,

Maqtamadim bari-la seni.

 

Sen soʻz emas, mehnat bilan shan, –

Shu sababdan men ham doimo

Balandparvoz soʻzdan qoʻrqaman,

Nopoklikdan koʻrkkanday goʻyo.

 

Quruk manman emas, har qalay

Bir shoirman oʻzimdan ogoh.

Madhing boʻlsa har qancha qilay,

Lekin faqat boʻlmayin maddoh.

 

Senga boqar mehr ila bashar,

Shuhratingdan hayratda olam.

Yaltirok soʻz uyatga koʻyar

Tiriklaru oʻliklarni ham.

 

Ular koʻz-koʻz qilib zohirin,

Muzdek borib tegar yurakka.

Ertak yangligʻ hayot tasvirin

Aylantirar yolgʻon choʻpchakka.

 

Soʻz – bu mening oshi halolim,

Soʻz men uchun nonday mukaddas.

Shuning uchun bas, deyman doim,

Qutlugʻ soʻzni isrof qilmok bas.

 

Soʻz-ku axir aqllarga toj,

Yuraklarga otash – soʻz, axir.

Olam aro boʻlmasin toroj

Javohirlar ichra javohir.

 

Sochmang yerga nukrani qumdek,

Sovurmanglar uni havoda.

Soʻz ham xuddi hakiqiy soʻmdek

Yursin faqat oltin bahoda.

 

 

SHEʼRIM

 

Barcha orzu muyassar boʻlib,

Yetsam deyman bir niyatga ham.

Men sheʼrimni uy-joylik qilib,

Roʻyxatlardan oʻtkazib koʻysam.

 

Qidirganning boʻlsa koʻngli toʻq,

Demasalar – chiqib dafʼatan:

– Tanimaymiz, bunaka zot yoʻq,

Soʻrab koʻring boshqa koʻchadan.

 

Boʻlsa deyman u barchaga yor,

Barcha javob bersa barobar:

– Boʻlmasam-chi, taniymiz, u bor,

Ha, shu yerlik, bizga birodar.

 

Chollar desa, – koʻpdan bilganmiz,

Yaqin doʻstmiz, koʻhna qadrdon,

Biz u bilan jangda boʻlganmiz,

Berlingacha bordik yonma-yon.

 

Bolalar ham uni eshitib

Yugurishib kelsalar edi.

– Ha, taniymiz, hatto yod etib

Aytishamiz, – desalar edi.

 

Eʼzoz bilan demasman, biroq

Mehr bilan ochsalar bagʻir:

– Ha, shu yerda. Boʻlganda qandoq,

Usiz yashab boʻlurmi, axir!

 

Shunda qolmas edi armonim,

Toʻq boʻlardi koʻnglim, albatta.

Ishonch bilan shunda oʻzim ham

Borman derdim elda roʻyxatda.

 

 

SEN VA MEN

 

Sen kech turding, lanjsan, senga

Olam zimiston.

Men tong bilan turdim, menga

Borliq nurafshon.

 

Sen uyquga toʻymagansan,

Tajang, gʻazabnok.

Men shodonman, koʻnglim ravshan,

Jismu dilim pok.

 

Kuch boʻlsin deb tongni qildim

Men koʻksimga jo.

Mana kemam – ish stolim,

Men dargʻa goʻyo.

 

Senga olam goʻzalligi

Tamom begona.

Senga oshno tushkunligu

Gʻashlik yagona.

 

Sening uchun yomon hamma,

Hatto oʻzing ham.

Deysan, xoh yoz, xohi yozma,

Oʻtar bu olam.

 

Kayon boqsang faqat tanglik

Koʻradi koʻzing.

Sen kimdursan? Ming attangki,

Sen – mening oʻzim.

 

Sening barcha feʼl-atvoring

Menda boʻlmish jam.

Xayriyatki, butun borim –

Senmas hali ham.

 

Men – sen bilan men emasman,

Ichaman qasam.

Men – menman, to seni oʻzdan

Olib tashlasam.

 

 

TIRIKLIK HAQIDA

 

Qiziqmasman shuhratga ortik,

Davlatga ham qilmasman havas.

Faqat tonggi alvon shafaqdan

Bir boʻlagi menga boʻlsa, bas.

 

Bolalikning ilk xotirasi,

Bugʻdoy ungan zamin nafasi,

May yomgʻiri yuvgan qayinzor –

Bir boʻlagi men uchun darkor.

 

Ufqqacha mavjlanib yotgan –

Koʻk dengizning sokin boʻylari,

Oʻtli davron, oʻtli yoshlikning

Utli qoʻshiq, oʻtli kuylari.

 

Toledan ham, falokatdan ham

Bir boʻlagi men uchun boʻlsin.

Toki nima his kilsa odam

Yuragimga kelib quyilsin,

 

Olamda ne dard bor, quvonch bor –

Barchasini koʻrsin oʻz koʻzim.

To soʻnggi dam aytayin, halol

Aravamni tortganman oʻzim.

 

 

Muhammad Iqbol

(Hindiston)

 

ISHQ VA OʻLIM

 

Goʻzal edi olam yaralgan chogʻi,

Goʻzal edi chindan borliq kuchogʻi.

 

Quyoshning boshida oltin toj edi,

Oy kumush shuʼladan borivoj edi.

 

Tun egnida edi tim qora mato,

Shamdek nur sochardi Mirrix va Zuhro.

 

Daraxtlar chulgʻanib zumrad yaproqqa,

Koʻklam nafasini urib tuproqqa,

 

Farishtalar berdi shabnamga koʻz yosh,

Gullar chexrasida kulki boʻldi fosh.

 

Hurlarning sochidek tim qora bulut

Koʻk sayriga chiqdi – yoʻli bexudud.

 

Gʻuncha xomush, bulbul sernavo boʻldi,

Shoir yuragiga dard ato boʻldi.

 

Shunda zamin dedi – men oʻzim osmon,

Makon nido qildi – menman lomakon.

 

Xullas, hokim edi yerda obodlik,

Hayot ham mujassam kulgu va shodlik.

 

Mangulik shuʼlasi yoritib yuzin,

Malaklar parvozda sinardi oʻzin.

 

Ishq deb atalardi ularning biri,

Doimo ezgulik edi tadbiri.

 

Iztirob va nurning timsoli edi,

Badbinlik, makrdan u xoli edi.

 

Bir kun u gulshanda uchardi yakka,

Uchrab qoldi oʻlim otli malakka.

 

Soʻradi: “Sen kimsan, nedir kasb-koring,

Bunchalar dahshatli turku atvoring?”

 

Ulim javob berdi: “Nomim ajaldir,

Meni ato qilgan taqdir azaldir.

 

Tiriklik libosin pora qilurman,

Borliq roʻzgorini qora qilurman.

 

Mening koʻzlarimda adam jodusi,

Yoʻklikdan xabardir uning yogʻdusi.

 

Va lekin olamda bordir shunday kuch,

Uning oti ishkdur – kelolmayman duch.

 

Dahshat solur menga oʻsha kuch faqat,

Uning koʻzlarida nuri hidoyat.

 

U gohi koʻzlardan yosh boʻlib oqur,

Ammo tiriklikka bu koʻzyosh zarur”.

 

Ishq tinglab bu soʻzni kuldi. Bu kulgu

Lahzalik chaqmoqdek taratdi yogʻdu.

 

Oʻlimning yuziga tushdi-yu bu nur

Uni pora qildi. Barhayot, magʻrur

 

Ishq oldida oʻlim toru mor boʻldi,

Oʻlim oʻldi, sevgi barkaror boʻldi.

 

 

ALIGARHLIK TALABALARGA

 

Turli paygʻomlar boʻlur, men bitguchi xatdir boʻlak,

Mehrlar koʻp, lek vatanga chin muhabbatdir boʻlak.

 

Sen kafasning bandi boʻlgan qush ovozin tinglading,

Lekin ozod qush navo kilganda lazzatdir boʻlak.

 

Qorli togʻlar bu hayot maʼnosi srkinlik, desa,

Kamtarin moʻr aytadurkim: zavki mehnatdir boʻlak.

 

Telba anjumlar xiromida ne kilgay joziba,

Yarqirok surat boʻlakcha, lek gʻayratdir boʻlak.

 

Kimki mahrumdir hayot zavkidan, ul marhum erur,

Charxi gardundir boʻlak, jomi saodatdir boʻlak.

 

Shamʼi subh aytur: yonishdur bu hayotning lazzati,

Ishk oʻtida yonsa dil, rohi hidoyatdir boʻlak.

 

Dayr aro xum ogʻziga koʻygin kaliso gʻishtini,

Kim sharobi ishk keturgan chin kamolatdir boʻlak.

 

 

YANGI IBODATXONA

 

Ey barahman, senga bir soʻz aytgali dil yonadur,

Turfahol boʻlmish sanamlar, butlaring vayronadur.

 

Sen musulmonlarni hinduga rakib deb soʻylading,

Bizga voizlar ham aytmish: hindu yov, begonadur.

 

Tokatim tok boʻldi, kechdim ikki maslakdin tamom,

Menga na masjiddur oshno, na ibodatxonadur.

 

Tosh sanamlardin, jarangdor vaʼzdin ne naf menga,

Jonim oʻlkam zarra tuprogʻi asl durdonadur.

 

Kel, birodar, oʻrtadin ol sharmisorlik pardasin,

Ikki millat asli bir maqsaddadir, doʻstonadur.

 

Uygʻotib uykuda yotgan bu koʻngullar mulkini,

Bir ibodatxona kurgaymiz, demang afsonadur.

 

U jahonda tengsiz oʻlgay, komati togʻday baland,

Gumbazi moviy samoning gumbazidek yonadur.

 

Bir ajoyib kuy taralsin har tomon tong chogʻida,

Kuy emas – bu ishk sharobi, el dili – paymonadur.

 

Tinchligu kudrat boʻlur ushbu ibodatda abad,

Lek najot kasriga birlik ham mehr ostonadur.

 

 

GOʻZALLIK MOHIYATI

 

Bir kun tangriga shundoq savol qildi goʻzallik:

“Nega meni etmading mangulik va azallik?”

 

U shunday javob berdi: “Olam bir suratxona,

Tun bilan kun boʻlmasa – hayot oʻzi afsona.

 

Borliq axir har lahza oʻzgarishdan iborat,

Odamzodni band etar – neki boʻlsa omonat”.

 

Oy bu soʻzni tinglagach, gʻamgin boʻldi, boʻzladi,

Uz dardini tongotar yulduziga soʻzladi.

 

Zuhro tongga soʻyladi, tong soʻyladi shabnamga,

Bu nidodan gʻamginlik, sukut choʻkdi olamga.

 

Gul yoqasin chok etib, asta egdi boshini,

Gʻuncha bagʻri qon boʻldi, shabnam toʻkdi yoshini.

 

Chamanlarni tark etdi armon bilan gul koʻklam,

Ketdi gulshanga shodlik izlab kelgan yoshlik ham.

 

 

Ulfat

(Afgʻoniston)

 

RUBOIYLAR

 

Yaxshi odam boʻlsa yomonga ulfat,

Oʻshal davraga mos kasb etar odat.

Insoniy fazilat oʻrnini asta

Egallay boshlaydi hayvoniy xislat.

 

* * *

 

Der qirgʻoqda yotgan bir siniq sopol:

Men loy edim, koʻza yasadi kulol.

Bir goʻdak tosh urib sindirdi, meni

Koʻtarib kelardi bir sohibjamol.

 

* * *

 

Baliq der: hayotning boshi daryoda,

Samandar der: borliq – oʻtda ifoda.

Qushlar der: tiriklik faqat havoda,

Haqiqat bormikin, doʻstlar, dunyoda?

 

* * *

 

Atrofda sukunat edi hukmron,

Hatto goʻdaklar ham qilmasdi suron.

Nogoh bir devona paydo boʻldiyu

Shodlik va xandaga toʻldi har tomon.

 

* * *

 

Toʻti soʻylasa ham qanchalik biyron,

Odam emasligi barchaga ayon.

Odamning odamlik fazli boʻlmasa,

Soʻzlashiga qarab sanama inson.

 

* * *

 

Shamda yonmas esa, parvonami ul,

Gul deb oʻrtanmasa, ul nechuk bulbul?

Bir siniq koʻngilni koʻrib oʻzi xam

Shikasta boʻlmasa, u kanday koʻngil?

 

* * *

 

Kulfatdan koʻrkmagay sabrli odam,

Boladek besabab sevinmagay ham.

Sabrsiz kishining boʻlmas meʼyori –

Shodmon boʻlganda ham, chekkanda ham gʻam.

 

* * *

 

Qaynar koʻzgu kabi musaffo chashma,

Koʻzalar soʻzlashar. Biri der: oshna,

Biz-ku suv ichamiz chanqamasak ham,

Qandok boʻlur ekan suv ichsa tashna!

 

* * *

 

Yurak kulbasida yashar muhabbat,

Boshni makon etmish aql va fikrat.

Baland qasrlardan aql izla-yu

Va lekin muhabbat izlama faqat.

 

* * *

 

Gul rangin maqtaydi bulbul doimo,

Gul boʻyin ardoqlar tong esgan sabo.

Rangu boʻy savdosi tushib boʻldilar:

Sabo sargardonu bulbul sernavo.

 

 

Silva Kaputikyan

(Armaniston)

 

KOʻRNING TUSHI

 

Koʻr tush koʻrar – koʻnglida lazzat,

Lablarida kulgu nishoni.

El uyquda, u esa faqat

Tunda koʻrar yorugʻ dunyoni.

 

Boqar, qanday moviy bu samo,

Qanday yorugʻ, qanday keng jahon.

Qayon boqsa, oʻzgacha jilo,

Qayon boqsa, goʻzallik pinhon.

 

Har xush boʻyning bor oʻzga tusi,

Har yon maysa, har yon gul-chechak.

Mana uning bolalik doʻsti,

Kecha edi sochi jamalak…

 

Qiz turadi daryo labida,

Pastda toʻlib oqar yulduzlar.

Yillar osha kelmish u bunda,

Yoʻllar yurib kecha-kunduzlar…

 

Koʻr tush koʻrar, boqar hayotga

Ol etguncha shafaq samoni!

Toʻxta, quyosh, uni uygʻotma,

Koʻzlaridan olma ziyoni.

 

 

OʻGʻLIMGA

 

Sen aʼlochi emassan, oʻgʻlim,

Maqtovlar koʻp yogʻilmas senga.

Onalar ham orzumand boʻlib,

Havas bilan boqishmas menga.

 

Buving kuyar, bilmaysan qoʻnim,

Toʻp quvganing quvgan, deb, faqat.

Taqillatar eshikni qoʻshnim

Qilmoq uchun sendan shikoyat.

 

Lekin, goh dard cheksam yonimda

Oʻtirasan oʻyinni qoʻyib,

Erkalanib xushnud onimda,

Gʻamgin boʻlsam, boqasan kuyib.

 

Senga sovgʻa etilgan kandni

Koʻrarkansan doʻsting-la baham,

Janjallarda ojiz – dardmandni

Olarkansan qanotga har dam, –

 

Havas bilan qaradim senga,

Tahsin oʻqib, qoshingda turdim.

Urib turgan yoniq koʻksingda

Bulokday sof qalbingni koʻrdim.

 

Balki olim boʻlmassan, bolam,

Sendan chiqmas shoir ham, biroq –

Yulduz boʻlib porlamasang ham,

Mayli, boʻlgin yoʻllarda chiroq!

Bolaginam, odam boʻl, odam!..

 

 

* * *

 

Sevgi sirin bilmoq boʻldim,

urindim, ammo bila olmadim.

Sevgan koʻngil shoh boʻlurmi

va yoki gado – bila olmadim.

Seni sevdim, ammo koʻngling maʼyus,

beorom, oʻylaring pinhon.

Seni shaydo ayladimmi,

yo oʻzim shaydo, bila olmadim.

 

 

* * *

 

Sen mening sevgim eding,

Sevgim hamon sensan oʻzing.

Qalbga oshno boʻlsa kim – bu,

Begumon, sensan oʻzing.

 

Mayli, bizni bir-birovdan

Aylamish taqdir judo,

Oʻzgani sevsang-da lekin,

Dilsiton sensan oʻzing.

 

Mayli, sen birla emasman,

Chorlamasman hech seni,

Borligʻim band aylagan

Jismimda jon sensan oʻzing.

 

Men ham oʻzga birladurman, –

Yoʻk, bu oson boʻlmadi,

Baribir qalbimda oshkoru

Nihon sensan oʻzing.

 

Yerga yomgʻir jon berur, sen

Men uchun obi hayot,

Yashnagan bogʻim-bahorim

Har zamon sensan oʻzing.

 

 

VATAN SEVGISI

 

Ona mehri misli bir koʻklam,

Boʻston etar koʻngillar bogʻin.

Ammo, axir, tipratikon ham

Uz bolasin deydi yumshogʻim.

 

Ishq bir otash sevgan dillarga,

Hijron yengar qalb bardoshini.

Ammo juftin yoʻqotsa agar,

Kabutar ham egar boshini.

 

Bir sevgi bor, lekin dunyoda,

Tabiatda topilmaydi ul.

Barcha ishkdan erur ziyoda

Ona yurtga koʻyilgan koʻngil.

 

Inson yurgan oshib dovonlar

Shu muhabbat choʻqqisi sari…

Bu ishq uchun necha zamonlar

Olam kezgan yer oʻgʻlonlari.

 

 

Gevorg Emin

(Armaniston)

 

KELAJAKKA

 

Menga sendan oʻrganmoq kerak,

Yashamokni oʻrgat, kelajak.

Bergin menga tinchimas yurak,

Mushkul chogʻda qilgin mard erkak,

Kurashlarda – uygʻoq va sergak,

Bu dunyoda etma xotirjam.

 

Manmanlikka boʻlmayin hamdam,

Izlamayin shon-shuhratni ham.

Sevdim! – demay – sevmay chinakam,

Bahor! – demay – kelmasdan koʻklam,

Yetdim! – demay – qoʻymasdan qadam.

Baxtiyorman! – deb qilmay sado.

 

Oqni oq dey, qaroni qaro,

Tan berayin qilganda xato,

Tuzatganda kutmay tasanno,

Tasannodan kasb etmay havo,

Hech yerda hech kermayin koʻkrak,

Shuni menga oʻrgat, kelajak!

 

 

Garsia Lorka haqida sheʼrlar

 

  1. FARYOD

 

Raqiblarim – ul yovuz, karo

Kushlarda ayb yoʻqdir mutlaqo.

Tangrim, qoʻshiq berib tilimga,

Nega qoʻyding quzgʻunlar aro?

 

Sen-ku meni yaratding oqqush.

Zogʻlar ichra tashlading bundoq.

Begona rang ularga noxush,

Bamisoli begona bayroq.

 

Tangrim, meni talatding yomon.

Holsiz qoldim, borliq tanim xun.

Ne qasding bor – yiqilganim on

Ilonzorga tashlading nechun?

 

Senga ayon axir, parranda

Hashoratdan boʻlgandir bunyod.

Shu boisdan zoti darranda

Qanotlikka kushanda, jallod.

 

Ular asli tubandan tuban,

Ojizdan ham ojizdir, biroq –

Oʻsha ojiz tubanlik bilan

U manfurlar mendan kuchliroq.

 

Ularda bor qasoskor hasad,

Navo qilmas va parvoz qilmas.

Kuylamagan, uchmagan jasad

Hayiqmaydi, chunki yiqilmas.

 

Raqiblarim – ul yovuz, qaro

Qushlarda ayb yoʻqdir mutlaqo.

Tangrim, qoʻshiq berib tilimga

Nega qoʻyding quzgʻunlar aro?

 

Ado qilgach quzgʻunlar meni,

Ilonzorga tashlading nechun?

 

  1. TUSH

 

Dahshatli tush koʻrdim,

Boshimda yoʻq hush.

Dushman ham koʻrmasin

Bundok yomon tush.

 

Bir ogʻir jundor koʻl

Boʻgʻzimdan tutdi.

Boshka bir shundoq koʻl

Ogʻzim berkitdi.

 

Xirqirab dod dedim,

U yovuz odam

Tomoshabinlarga

Dedi xotirjam:

 

“Qani bu ovozda

Nafosat, jarang?

Yana shoir emish

Bu odam, qarang!”

 

  1. SOʻNGGI SOʻZ

 

Yurt, sen yolgʻiz tuproq, makon emassan,

Yo milliy tarona, tugʻro yo bayrok.

Ispaniya, seni ona demasman,

Sen jallod koʻlida boʻlsang oʻyinchoq.

 

Yoʻk, rozi emasman, men uchun Qaysar

Qaysardur, hech qachon demasman ollo.

Qolmasin mendan bir nom-nishon, asar,

Boʻlganimdan koʻra koʻgʻirchok daho.

 

Yoʻq, rozi emasman, siz bilan hech vakt

Bahs qilib masala talashmayman ham.

Sizning qurolingiz gʻazab va hasad,

Siz – boʻri zotidan, men esam odam.

 

Soʻz aytmoqqa sizga emasman rozi,

Chunki soʻzingizda yoʻqdir haqikat.

Sizning gapingizni eshitmok oʻzi

Siz bilan barobar qilmoq jinoyat.

 

Bu zahar havodan olmasman nafas,

Yoʻq, rozi emasman zaqkum falakdan.

Zamon gʻalvirida adolat boʻlmas,

U farq kilabilmas donni kepakdan.

 

Zolimlar, siz uchun naqadar lazzat

Shu lahza! Jismimni tark etar jonim.

Hayotimga nuqta qoʻydim endi, bas,

Bozorga solmasin hech kimsa shonim.

 

 

Muxran Machavariani

(Gurjiston)

 

ChORLASH

 

Koʻz oldimga kelar xayolan:

Yengil oʻtib chaqir toshlardan,

Buzoq boqib yuripti bola.

Unga deyman:

“Muxran, hoy, Muxran!”

 

Ovozimni eshitmaydi u,

Qamchi oʻynab borar beozor.

Men-chi fursat hissidan ayru,

“Muxran!” deya chorlayman takror.

 

Chaqiraman yillardan oshib,

Ana, meni eshitib shodon –

Goh yugurib, goh asta bosib

Kela boshlar u menga tomon.

 

Kela boshlar kulgu hamdami,

Yaqinlashgan sari tobora –

Tetiklashib borar kadami,

Koʻz oldimda ulgʻaya borar.

 

Kelar, ortda qoldirib zamon,

Kelar, oshib dovon, marzalar.

Asta-asta boʻlar namoyon

Lab ustida oltin sabzalar.

 

Qadamini yuvadi yomgʻir,

Qadamiga toʻshaladi qor.

U quvonar, gʻam chekar ogʻir,

May noʻsh etib, seva boshlar yor.

 

Yaqin keldi,

Menga razm soldi,

Ana, boʻldi yonimda paydo.

Shu payt birdan bola yoʻqoldi,

Oʻzim qoldim

xonada tanho.

 

 

BARATASHVILI MONOLOGI

 

Meni zilday ezar vujudim yuki,

Qutula olsaydim men undan, hayhot!

Ufqlarga tomon ucholsam toki,

Moviy cheksizlikda yozolsam qanot.

 

Meni ezmasaydi vujudim agar,

Qiynamasa edi mushkul yoʻlimda,

Koʻnglim yuksalardi misoli ukpar,

Yuksalardi qoʻshiq shavqli dilimda.

 

– Lekin sen moddiysan, demak, yoʻq iloj,

Buyukligingni kim anglar sening, kim?!

Kayda boʻlsin senga kamolu rivoj,

Azob berar ekan vujudi zolim.

 

Daho boʻlsang hamki, koʻshishing benaf,

Soʻzlaring havoga uchurlar bekor.

Ular senga aslo keltirmas sharaf,

Keltirur tubanlik, alam va ozor.

 

– Aytgil, ulugʻliging kimgadir ayon?

– Yoʻk, hech kimsa bilmas,

El bundan gʻofil.

– Hayot senga nelar kildi armugʻon?

– Hech narsa, sarobga intildi koʻngil.

 

Men hayotdan yana nelar kutarman?

Taxtaga qokilsam deyman sahroda.

Niyatimga faqat shunda yetarman,

Shunda topajakman shuhrat dunyoda.

 

Menga azob bergan, jonimga jallod –

Vujudimdan shunda boʻlarman ozod.

 

 

ShOIR

 

U dunyoga keldi-yu, ammo

Elga ayon boʻlmadi bu hol.

Buyuk daho boʻlganin paydo

Zamin hatto qilmadi xayol.

 

Bahor edi. Dalada dehqon

Kuylar edi koʻklamga doir.

Jahonga sir qoldi, ne jahon –

Qishloqqa ham boʻlmadi ayon

Yaralgani olamga shoir.

 

Nom qoʻydilar oʻzlariga bop,

Oʻstirdilar. Sal qotgach tani –

Yelkasiga yukladilar qop,

Yubordilar bugʻdoy tortgani.

 

Ammo unga soʻyladi barglar,

Ariq boʻldi oydinda soʻqmoq,

Hilol unga koʻkdan sochdi zar,

Ertak boʻlib tuyuldi oʻtloq.

 

Iillar oʻtdi, vaqt yetib bir kun

Uning oʻzi boʻlmayin ogoh –

Bamisoli girdobu quyun

Shoir yurak uygʻondi nogoh.

 

Paydo boʻldi ishq dilda ilk dam –

Surdi darcha oldida xayol.

Soʻng yurakda shuʼla sochgan sham

Asta boʻldi yuksalib hilol.

 

Soʻngra u oy boʻlib yetildi.

Kuyosh boʻlib sochdi yana nur.

Shoir olam sari otildi,

Tor kulbaga sigʻmay tafakkur.

 

Oʻlmas ruhi uning istardi –

Mangu boʻlsa u bilan vujud.

Ammo – tirik olamning dardi –

Vujud umri emas behudud.

 

U koʻzini yumdi, nihoyat,

Hamma kabi yoʻl oldi yerga.

Oʻzgalardek uni ham qismat

Olib keldi oxir kabrga.

 

Shoir ilk bor paydo boʻlgan chogʻ

Uni hatto bilmagan olam,

(Goʻyo yoʻlda oʻsgan otkuloq

Ne deb parvo qilmagan olam) –

 

Endi shoir yumgach koʻzini,

Undan jonsiz tana qolganda,

Tiriklarga tashlab soʻzini

Yoʻklik sari u yoʻl olganda –

 

Olam uni angladi, bildi,

Qalbi bilan his qildi dunyo.

Shunday, shoir olamga keldi,

Shuhrat topdi boʻlganda ado.

 

 

Andrey Malishko

(Ukraina)

 

* * *

 

Xoh koying, xoh koyimang meni,

Ishim qolgan har nima bilan.

Ishim qolgan koʻkda samolyot,

Yerda hatto bir nina bilan.

 

Ishim qolgan menga daxli yoʻq

Daladagi traktor bilan.

Miltikdagi otilmagan oʻq,

Kemadagi temir toʻr bilan.

 

Osmondagi soʻngan, soʻnmagan

Milliard nafar yiroq yulduzlar –

Teleskopli olimga emas,

Bari menga dardini soʻzlar.

 

Yuragimdan oʻtadir tamom

Nimaiki dard bor olamda.

Yer ostida sinalgan atom

Portlar asli mening xonamda.

 

Oshiq olgan boʻsa labimda,

Koʻnglimda u chekkan qaygʻular.

Choʻkib yotar mening qalbimda

Ushalmagan qancha orzular.

 

Shuning uchun koyimang, doʻstlar,

Har narsada ishim bor manim,

Shundan menda bu hassos koʻzlar,

Shundan mening kuyib yonganim.

 

 

HAQIQAT

 

Aytar edi bir zamon onam:

 – Oʻsib katta boʻlursan, oʻgʻlon.

Okil boʻlu mard boʻl chinakam,

Bu ikki ish emasdir oson.

 

Oqil boʻlgin. Sen bu hayotning

Keng yoʻliyu soʻqmogʻin oʻrgan.

Ham tomchining, ham koinotning

Cheksizlikda kezmogʻin oʻrgan.

 

Haqiqat – bir, haqiqat – achchiq,

Shundan doim baloga duchor.

Sen mard boʻlgin, sen unga ochiq

Himoyachi boʻlgin ustivor.

 

Kerak boʻlsa haqiqat uchun

Yuragingni parcha-parcha qil.

Kerak boʻlsa haqiqat uchun

Ming bor oʻlib, ming bora tiril.

 

Mayli, sendan doʻstlaring kechsin,

Sendan kechsin, mayli, kondoshlar.

Rozi edim men bergan jonni

Haqiqatga baxsh etsang agar.

 

Okil boʻlu mard boʻlgin, oʻgʻlon,

Bu ikki ish emasdir oson.

 

 

ONA

 

Oʻt ichida tong yorishar jim,

Yel toʻzgʻitgan toʻzon emas, kul.

– Bunda bormi Ivanko oʻgʻlim?

– Piyodalar ichidadir ul.

 

Ona kezar dard ila tanho,

Dard koʻzlari krrasidadir.

– Bundamasmi Ivanko oʻgʻlim?

– Tankchilarning orasidadir.

 

Ona chopar, ona oh tortar,

Har kimga bir soʻzni aytadi:

– Qolmadimi Ivanko ortda?

– Yoʻq, u zafar bilan qaytadi.

 

Oʻgʻlon esa allaqachonlar

Bu olamdan boʻlmish ravona.

Endi unga yotdir makonlar,

Zamonlar ham endi begona.

 

Endi zafar qoʻshigʻin kuylab

Tinch hayotning gashtini surmas.

Endi ona qishlogʻi boʻylab

Doʻstlar bilan quvonib yurmas.

 

Ona esa kutadi hamon,

Unga oshno shirin bir roʻyo.

Erta tongda kelar-u oʻgʻlon,

Derazani chertadi goʻyo.

 

 

Rasul Hamzatov

(Dogʻiston)

 

ONA TILIM

 

Ajabo! Tush degan narsa qiziq-da,

Oʻlib qolganmishman tushda nogahon.

Koʻksimda qoʻrgʻoshin, quyosh tigʻida,

Togʻlar orasida yotibman bejon.

 

Uzokda sharqirab soylar oqmoqda,

Borlikda bir ajib dilbarlik hokim.

Men esam oʻylayman yotib tuprokda:

Mana shu tuproqqa qoʻshilar xokim.

 

Men oʻlib yotibman, kimsasiz, unut,

Hech kimsa qaygʻurmas va chekmas yohu.

Faqat choʻqqilarda qurqurar burgut,

Faqat vodiylarda ingraydi ohu.

 

Navqiron yoshimda boʻldim-ku ado,

Otash yuragimni oʻydi axir oʻq.

Na onam, na yorim bermaydi sado,

Doʻst tugul, hattoki yigʻichi ham yoʻq.

 

Figʻon otiladi jonsiz bagʻrimdan,

(Goʻyo figʻon bordek murda dilida.)

Shu payt ikki kishi oʻtdi naridan,

Quvnok suhbat kurib avar tilida.

 

Men-ku bu dunyodan koʻz yumdim mangu,

Ular kulib-kulib soʻzlashar borin;

Qandaydir Hasanning turfa ishiyu

Qandaydir Alining shoʻx kirdikorin.

 

Avar soʻzin tinglab kirdi menga jon,

Ohista tirildim va shunda bildim:

Meni tuzatolmas hech dori-darmon,

Jonimga masixdir shu ona tilim.

 

Mayli, kim qay tildan zavku shavq olsa,

Mening oʻz tilimga ming jonim fido.

Erta ona tilim agar yoʻqolsa,

Men bugun oʻlishga boʻlurman rizo.

 

Mayli, qashshoq boʻlsin, mayli, behasham,

Lekin mening uchun aziz va suyuk.

Jahon minbaridan yangramasa ham,

Ona tilim menga muqaddas, buyuk.

 

Otashin Mahmudning yonik sheʼrini,

Nahot, tarjimada oʻqir avlodim?

Nahot, men avarning soʻnggi shoiri,

Shumi edi mening ezgu murodim?!

 

Sevaman hayotni, dunyo koʻrkini,

Muhabbatim cheksiz barcha el uchun.

Hammasidan aziz ona yurtimni

Avarcha kuyladim yetgancha kuchim.

 

Uzoq Saxalindan Boltiqqacha to

Qalbimda koʻraman hur Vatanimni,

Har qayda qilayin unga jon fido,

Lekin oʻz yurtimga koʻying tanimni.

 

Yurtdoshlarim turib qabrim oldida

Koʻrsatsin avarning shoiri shul deb.

Elim yodga olsin ona tilida

Hamzat Sadasaning oʻgʻli Rasul deb.

 

 

* * *

 

Yoʻlga chiqqan har odam

Kuruk chikmas begumon.

Non oladi, sharob ham.

Ammo, ey aziz mehmon,

Togʻlarga yoʻl tutsang gar

Kel xurjunni toʻldirmay.

Togʻ dilbari non yopar,

Togʻ yigiti tutar may.

 

Yoʻlga chikkan har odam

Kuruk chikmas begumon,

Olar oʻtkir xanjar ham.

Ammo, ey aziz mehmon,

Xanjar tutma qoʻlingga.

Xanjar senga na darkor?

Dushman chiqsa yoʻlingga,

Bil, togʻlikda xanjar bor.

 

Yoʻlga chikkan har odam

Kuruk chiqmas begumon,

Olar yoʻlga koʻshiq ham.

Eshit, aziz, ey mehmon,

Soz qoʻshiqqa boy bu el,

Kuylar bizda koʻp, ammo –

Qoʻshigʻingni olib kel,

Qoʻshik kerak doimo.

 

 

ShOMIL

 

Yana oʻrtar meni eski jarohat,

Yana yuragimni kiymalar armon.

… U men uchun edi koʻhna rivoyat,

U hakda ovullar soʻylardi doston.

 

Koʻngil u ertakni kayda unutar,

Kechalar koʻz yummay tinglardim toʻlib.

Hatto togʻlar uzra suzgan bulutlar

Koʻrinardi Shomil lashkari boʻlib.

 

U bir koʻshiq edi. Uni gohida

Onam kuylar edi, eslayman hamon.

Onam bu qoʻshikni aytar chogʻida

Oʻyga choʻmar edi koʻzlari giryon.

 

Suratdan boqardi cherkaska kiygan,

Koʻzida oʻt yongan suvoriy odam.

U chapaqay edi. Chap qoʻli bilan

Qilich dastasini tutgandi mahkam.

 

U suratdan boqib kuzatgan edi

Ikkita akamni mukaddas jangga.

Onam marvaridu boldogʻin berdi

Uning nomi bilan atalgan tankka.

 

Oʻlimidan avval otam bechora

Unga bagʻishladi ajoyib doston,

Lekin Shomil nomin qildilar qora,

Yogʻdirdilar mardning shaʼniga boʻhton.

 

Balki shu koʻrgulik boʻlmasa, otam

Koʻprok yasharmidi… men ham aybdor.

Koʻpning ovoziga joʻr boʻlib men ham

Shomilni sheʼr bilan kilgandim abgor.

 

Xalqim erki uchun togʻlik yerimda

Yovlarga beayov boʻlgandi Shomil.

Bolalik qildim-u murgʻak sheʼrimda

Men uni atadim sotqin va qotil.

 

Togʻlarni tun chulgʻar. Yotaman behol,

U darcham oldida paydo boʻladi.

Gohida moʻysafid, koʻpni koʻrgan chol,

Gohi lashkarboshi boʻlib keladi.

 

Der: “Nelar koʻrmadim dardli olamda,

Qancha azoblarga boʻldim giriftor.

Oʻn toʻqqiz jarohat yonar tanamda,

Sen, goʻdak, tigʻ urding yigirmanchi bor.

 

Oʻn toʻqqiz yaraga chidadim, billoh,

Oʻn toʻqqiz yaramdan qolmadi asar.

Lekin sen urgan tigʻ bitmagay, e voh,

Bolam boʻlaturib solding-ku xanjar.

 

Ozodlik jangiga borimni berdim,

Qoʻshiq, maishatga boʻlmadi fursat.

Maddohlarni baʼzan kamchilar edim,

Sheʼrbozni kaltaklar edim beshafqat.

 

Lekin men ularni jabrlab, urib,

Xato qilgandirman va lekin ishon,

Sendek safsataboz shoirni koʻrib

Haqligimga bir bor keltirdim imon”.

 

Tonggacha qarshimda turar u siymo,

Tonggacha oʻsha ruh beradi ozor.

Quyuk sokolini boʻyagan xino,

Papogʻi ustidan oʻragan dastor.

 

Men unga na deyin? Uning qoshida

Va sening qoshingda aybliman, xalqim.

Men xato qilgandim goʻdak yoshimda,

Lekin chekinmoqqa yoʻq bu kun haqqim.

 

Noyib Murod bir vaqt Shomildan ketib

Soʻng pushaymon boʻldi. Yana qaytmoqka –

Ahd qildi-yu, ammo ajali yetib

Yoʻlda duchor boʻldi tubsiz botkoqqa.

 

Men ham pushaymonman oʻz sheʼrim uchun,

Yana ortga qaytib, qildim deb xato –

Yo uzr soʻrayman Shomildan bu kun?

Yoʻq, yoʻq, botgim kelmas botqoqqa aslo.

 

U ham kechirmaydi baribir meni,

Men otdim orkadan, pana joydan oʻq.

U qilichda yozdi mardlik sheʼrini,

Mening boʻhton sheʼrim kechirmaydi, yoʻq.

 

Mayliga… lekin sen qil menga shafqat,

Xalqim, kechir, seni sevaman yona.

Jon oʻlkam, sen meni qargʻama faqat,

Misoli oʻgʻildan ranjigan ona.

 

Erkin VOHIDOV

 

“Ishq savdosi” (“Sharq” nashriyoti, 2000) kitobidan

 


[1] Gellespont — Dardanel boʻgʻozining kadimiy lotincha nomi.

[2] Geba — mangu yoshlik maʼbudasi.

[3] Sest — Dardanel boʻgʻozidagi togʻ.

[4] Abidos — Dardanel kirgʻogʻidagi shahar.

[5] Feb — Apollon. U quyosh timsoli deyiladi.

[6] Gero – dengiz tangrisi Poseydonga murojaat qilmoqda.

[7] Afrodita — dengiz xubobidan (koʻpigidan) paydo boʻlgan iloha. Goʻzallik va muhabbat ilohasi.

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.