Quyosh maskani

0
2046
marta koʻrilgan.

Ne baxt,

Quyoshiston taʼrifli diyor

Nurli peshonamga boʻlibdi nasib.

  

NIDO

 

Bagʻishlov

 

Hayqiraman,

Togʻlar bagʻridan

Gumburlagan sado keladi,

Ona-Yerning otash qaʼridan

“Oʻgʻlim!” degan nido keladi.

“Oʻgʻlim!”

Vujudimni chulgʻar alanga,

Boʻgʻzimga tiqilar hayajon.

– Mana men, oʻgʻlingiz,

Dardli olamga

Sizdan tanho yodgor,

Soʻylang, otajon!

Soʻylang, bir daqiqa quloq solayin,

Ovozingiz tinglab toʻyolmaganman.

Bir marta yoʻqotib topolmaganman,

Xayolimda tiklab olayin.

Otajon!

Men axir kutlugʻ bu soʻzni

Yigirma yil olmadim tilga,

Yigirma yil sakladim dilda.

Armonli oʻgʻlingiz tinglaydi sizni,

Soʻylang, eshitaman.

Vujudim tilka,

Yuragimni yoqar oʻtli iztirob

Ammo koʻzlarimda bir tomchi yesh yoʻq.

Bagʻrim oʻyib,

Bu kun menga bermoqda azob

Sizning koʻksingizni teshgan kora oʻk.

Silqib oqayotir

Koʻkragimdan kon.

Qalbim oʻrtamoqda soʻngsiz armonim…

Yurak konim bilan bitgan dostonim

Sizga bagʻishladim,

Otajon!

 

* * *

 

Xayolning tumanli pardasi aro

Yillar koʻz oldimda charx urayotir.

Qishloq koʻchasidan zanjiday qaro

Olov bolaligim yugurayotir.

Dunyo qaygʻusiga boʻlmagan oshno,

Qah-qah urayotir,

Barq urayotir.

Bilmas, boshi uzra bulutli samo

Chaqmoq chaqayotir,

Guldurayotir.

Bilmas, yaralangan bu majruh dunyo

Qasos soʻrayotir,

Bong urayotir…

 

Qadamlar,

Qadamlar,

Ogʻir qadamlar…

Etiklar zarbidan titraydi tuproq.

Qayerga ketmoqda shuncha odamlar?

Nahotki, yoʻllari shunchalar yiroq!

– Ana, koʻryapsanmi?

Mening dadamlar!

Dada!!!

Ovozim hech chiqmaydi biroq.

Yuguraman – ortga ketar qadamlar,

Yigʻlayman – koʻzimga kelmaydi namlar,

Murgʻak vujudimda faqat zoʻr titroq!

Boʻgʻzimda alamlar,

Achchiq alamlar,

Yoʻlning oʻrtasida turibman.

Shu chok –

Poyezd qichqiradi,

Toʻxtang, odamlar!

Qayga ketmoqdasiz?

Qani dadamlar?!

Tepamda yonadi zangori chirok…

 

Choʻchib uygʻonaman,

Onam qoshimda.

Mehribon qoʻllari

Otash boshimda:

– Nega yigʻlayapsan,

Yolgʻizim, koʻzim?

Tun uzoq, uxlay kol,

Koʻzlaringni yum.

Orom ol, men senga

Allalar aytay.

Tongda peshonangdan

Oʻpib uygʻotay.

Ana, derazangga

Qoʻnibdi hilol.

Boshingga egilib

Soʻrmoqchi savol.

Sening kiprigingga

Sochmoq boʻlib zar,

Hilol tegrasida

Oʻynar yulduzlar.

Men sening baxtingman

Deganday goʻyo

Imlab chorlamoqda

Yoqut Surayyo.

Senikidir bular,

Seniki bari.

Seniki osmonning

Zar qandillari.

Somonchining yoʻli –

Sening yoʻllaring,

Uzatsang Zuhroga,

Yetar qoʻllaring

Ulgʻay, bolajonim,

Ulgʻaygin tezroq.

Sening yoʻllaringga

Yulduzlar mushtoq.

Hozircha orom ol,

Yolgʻizim, qoʻzim.

Tun uzoq, uxlayqol,

Koʻzlaringni yum.

 

Olis sohillarda,

Ufqdan nari

Oʻlim sochmoqdadir

Yov kuzgʻunlari.

Oʻlim sochmoqdadir

Elga beayov.

Shahar qishloqlarni

Yutmoqda olov.

Oʻsha olis yurtda

Kon kechib xozir

Otang hayot uchun

Jang qilayotir.

Ellarning erk degan

Sof tilagi deb,

Jahonning nurafshon

Kelajagi deb,

Ofat solmasin deb

Olamga qotil,

Otang uzoq yurtda

Jang qilayotir.

Sen uchun, men uchun,

Oʻz uchun emas,

Faqat oʻzbek va yo

Rus uchun emas,

Butun Yer – undagi

Bor avlod uchun,

Dunyoda eng kutlugʻ

Eʼtiqod uchun

Uzoq oʻlkalarda

Qon kechib hozir

Otang hayot uchun

Jang qilayotir.

Sen uxla, yolgʻizim.

Sen uxla, koʻzim,

Bir nafas orom ol,

Koʻzlaringni yum.

 

Bu kunlar albatta

Oʻtib ketadi.

Bashar jarohati

Bitib ketadi.

Ona-Yer qaytadan

Yasharar bir kun.

Olam nur qoʻynida

Yashnar lolagun.

Jangu jadallarga

Kelur intiho,

Bizning dunyo boʻlur

Urushsiz dunyo.

Bu kunlardan qolur

Faqat xotira.

Ammo xalk jafoni

Unutmas sira.

Bu kunlar ketar-u,

Gʻam, dogʻi qolur.

Yuraklarga solgan

Firogʻi kolur.

Avlod-avlodlarga

Zamon-zamonga

Abadiy, abadiy

Sabogʻi qolur.

Sen ham unutmassan,

Yuragim, qoʻzim.

Hozircha tinch uxla,

Koʻzlaringni yum.

 

Vaqt kelar, ulgʻayib,

Odam boʻlarsan.

Ilm olib sohibi

Olam boʻlarsan.

Sen bizlar koʻrganni

Koʻrmagaysan hech,

Gʻurbat yoʻllaridan ‘

Yurmagaysan hech.

Olam toʻla quyosh,

Qalbing toʻla nur,

Oydin bir zamonda

Yashaysan masrur.

 

Bizlar ham oʻtamiz

Vakt kelib bir kun.

Sizlarga qoladi

Muqaddas zamin.

Siz uni avaylab

Kaftda tutasiz,

Sharaf yoʻllaridan

Olib oʻtasiz.

Otash alangaga

Tutmaysiz uni,

Dahshat ummoniga

Otmaysiz uni.

Zamin tegrasiga

Oltin kamalak

Oʻraydi yetti xil

Nurdan chambarak.

Siz uning bagʻrini

Pora qilmaysiz,

Otalar xokini

Saklab muborak.

Sen shunday davronda

Yashaysan, koʻzim.

Hozircha orom ol,

Koʻzlaringni yum…

 

Boshimizda otashin falak,

Poyimizda otashin tuprok,

Qoʻlimizda yogʻoch kamalak,

Ostimizda yogʻoch argʻumoq,

Oppok changdir egnu boshimiz,

Oppoq changdir koʻzu qoshimiz.

Koʻru karmiz,

Beshdan oltiga

Endigina oʻtgan yoshimiz,

Koʻcha-koʻyda koʻtarib suron

Yuguramiz sahardan to kech,

Olam uzra kezar zoʻr boʻron,

Biz bu haqda oʻylamaymiz hech.

 

“Urush-urush” oʻyin boʻlsa bas,

Titratamiz koʻku zaminni.

Kim oʻylabdi deysiz u nafas

Bu urushning rostakamini.

Burchaklardan bir-birimizni

Yogʻoch miltiq bilan otamiz,

Biz bilmaymiz:

Qay birimizning

Oʻqqa uchdi bu vakt otamiz.

Koʻksimizni ushlagancha jim

Yiqilamiz,

Oʻlgan boʻlamiz,

Biz dunyoda rostakam oʻlim

Borligini qaydan bilamiz?!

Dahshat solib kezarkan u dam

Uzoklarda jang guldurosi,

Bizning qishlok koʻchasida ham

Yangrar edi

Aksi sadosi.

 

* * *

 

Quyosh botar,

Okshom choʻkar koʻcha-koʻyga,

Tarqalamiz uy-uygayu tepa toʻyga,

Tun boshlanar,

Menga charchoq bilinmaydi,

Kiprigimga uyqu sira ilinmaydi.

Murgʻak fikrim yetaklaydi xayollarga,

Onam qoʻynin toʻldiraman savollarga.

“Ayting, aya, mening dadam qahramonmi?

Togʻlarni ham qulatuvchi pahlavonmi?

Toʻpponchasi bormi uning choʻntagida?

Ordeshsri juda koʻpmi koʻkragida?

Mening dadam samolyotda uchadimi?

Osmonlardan parashyutda tushadimi?

Oʻtkir poʻlat qilichini qoʻlga olib,

Dushmanlarning yuragiga koʻrkuv solib,

Katta jangga kiradimi yolgʻiz oʻzi?

Yelkasida yonadimi besh yulduzi?

Ayting, dadam meni yaxshi koʻradimi?

Kelganida toycha olib beradimi?

Koʻchalarda toychogʻimni yetaklatib,

Qoʻllarimdan ushlab olib yuradimi?

Oʻsha kunlar tezrokkina boʻla qolsin,

Ayting, dadam hayallamay kela qolsin”.

 

44-yil

Sentyabr tongi otdi.

Meni cheksiz quvonch bilan baxt uygʻotdi.

Koʻk jildimda alifbe va bir burda non,

Birinchi bor qadam qoʻydim maktab tomon.

Oʻyinlardan ancha erta toʻygan edim,

Kitoblarga barvaqt havas qoʻygan edim.

Yod bilardim alifbening harflarini,

Oʻqir edim informbyuro xabarini.

Juman “pochta” dadamdan xat keltirgan kun

Katta bayram boʻlar edi mening uchun.

Oʻkir edim yuz hijjalab, yuz tutilib,

Takrorlardim yirtilguncha xat titilib.

Yayrar edim maʼnosini ukarkanman,

Dadam xatin oʻkib savod chiqarganman.

 

Bu kun yana xat olganmiz,

Ajoyib xat,

Gospitaldan chikkan emish sogʻ-salomat,

Boshidagi jarohati bitgan emish,

Hatto oʻrni bilinmasdan ketgan emish.

Berlin tomon tushar endi yoʻlim debdi.

Xat soʻngida yaxshi oʻqi, oʻgʻlim, debdi.

Shu kun tunda uch chiziqli daftarimga,

Oro berib katta-katta harflarimga,

Xira chirok yorugʻida koʻz ishkalab –

Dadamga xat yozmoq uchun surdim qalam:

 

“Dadajon!”

Men sizni juda sogʻindim.

Sogʻindim ikkala koʻzim bilan teng.

Kelib qolarmishsiz ertami-indin,

Ayam shunday dedi,

Rostmi shu, ayting?!

Dada,

U kun sizni tushimda koʻrdim.

Oq otda keldingiz,

Soʻradingiz suv.

Men buni ayamga gapirib berdim.

Dadang keladi, deb aytdi,

Rostmi shu?..

 

Rustamning akasi urushdan qaytdi,

Qoʻltiqtayogʻi bor,

Bir oyogʻi yoʻq,

Rustam aytib berdi:

Ataka payti

Tizzasidan olib ketgan emish oʻq…

Xol aka qaytgandi uyga toʻsatdan,

Oʻgʻli, dadajon, deb chopib kelibdi.

Ota kuchay desa qoʻli yoʻq ekan,

Tik turgan joyida yigʻlayveribdi.

Darsga kelmay qoldi

Tunov kun Talʼat,

Muallim urishsa turaverdi jim.

Dadasidan kelgan ekan qora xat.

Hammamiz yigʻladik,

Hatto muallim…

Dadajon!

Sizga oʻq tegmasin hecham,

Men uchun xam tezrok kayting salomat,

Buvim aytgan,

Agar men tilak qilsam,

Tilagim boʻlarmish doim ijobat.

Rost aytaman,

Sizni juda sogʻindim,

Sogʻindim ikkala koʻzim bilan teng,

Kelib qolasizmi, ertami-indin?

Kutaman,

Dadajon,

albatta keling”.

 

Hijron kechalari gʻoyatda uzun,

Ayrilik yoʻllari olis nihoyat.

Koʻchaga chiqaman yuz bora har kun,

Koʻzlarim nigoron,

Kelarmikan xat?

Tongda turganda ham,

Kun botganda ham,

Hatto kechalari qilolmay toqat,

Eshikka karayman,

Chekaman alam.

Intizor boʻlaman,

Kelarmikan xat?

Men qaydan bilibman,

Yoʻl bosar ekan

Mening murgʻak xatim bekatma-bekat.

 

U yoqdan,

Xuddi u borar manzildan

Yoʻlga chiqqan edi mashʼum qora xat.

 

Qosh, koʻzlaring otangga oʻxshar.

Deyishadi bilganlar doim.

Soʻng xoʻrsinib qoʻshib qoʻyishar:

Oʻxshamasin umring, iloyim.

Otam tutgan mashʼalni ushlab,

Oʻsha yoʻldan boraman men xam.

Mayli edi

Otamdek yashab,

To soʻnggi dam

Unga oʻxshasam.

 

Bobolarning hikmati

Hayotga yorugʻ yoʻldir.

Otang bolasi boʻlma,

Odam bolasi boʻl, der.

Bu soʻzni ilk bor menga

Oʻrgatgan otam edi.

Men otam farzandiman,

U esa odam edi.

Qirq birinchi yillarning

Dahshati koʻz oldimda,

Goʻdak edim, otamni

Kuzatganim yodimda.

U koʻplar baxti uchun

Kirar ekan zoʻr jangga.

Onam boshimni silab,

Oʻxsha, degan otangga.

Mening mardlik maktabim

Jonfido otam edi.

Men otam farzandiman,

U esa odam edi.

Men otam bosib oʻtgan

Qonli yoʻlni oʻtmasman.

 

Ammo shonli hayotin

Bir umr unutmasman.

Ona-Vatan koʻksiga

Qalqon boʻlgan otamning,

Koʻplar baxti yoʻlida

Qurbon boʻlgan otamning –

Aziz nomin kalbimda

Vijdonimdek saqladim.

 

Uning oʻlmas ruhini

Shod etmokdir maqsadim.

Umrimni fido etay

U jon bergan Vatanga.

El mendan rozi boʻlsin

Oʻxshabsan, deb otangga.

 

* * *

 

Quzgʻunning qanotiday

Qaro edi oʻsha tun.

Na milt etgan yulduz bor,

Na yilt etgan bir uchqun.

Kech kuz edi,

Tund kecha,

Yer-koʻk mungli, borlik gʻash,

Qor ezgʻilab yogʻardi

Yomgʻir bilan aralash.

Sukunat.

Jang tin olar,

Faqat gohi goxida

Mushak uchib soʻnadi

Dushman qarorgohida.

Yarim tun zulmatida

Tepalikni qoralab

Toʻrt soya emaklardi

Chakalakzor oralab.

Har zamon toʻxtab-toʻxtab

Hordiq olishar edi,

Jim qolib sukunatga

Quloq solishar edi.

Mana, ular oʻrmonning

Chekkasidan oʻtdilar

Va nihoyat daryoning

Sohiliga yetdilar.

Toʻxtadilar, bir nafas

Koʻz tikdilar yiroqqa.

Atrof jim,

Faqat daryo

Urilardi qirgʻoqqa.

Sirli tun, butun borliq

Sehrlangan singari.

Shunday kecha toʻrtovlon

Yoʻl olmishlar qay sari?

 

Qay manzilga shoshishar

Shu sovukda, shu namda?

Goʻyo qor bor,

Yomgʻir bor,

Tun bor faqat olamda…

Avtomatlar bosh uzra

Koʻtarildi tugʻsimon.

Birin-ketin daryodan

Suzib ketdi toʻrtovlon.

Jim, sharpasiz suzishar,

Yaqin qoldi qirgʻoqqa,

Yot, notanish tovushlar

Eshitilar quloqqa.

Mana sohil – tik qirgʻoq,

Atrof yalang,

Narida

Ikki dushman soqchisi

Koʻrinar tun bagʻrida.

Bir-birovga tikildi

Bir soʻz demay toʻrt juft koʻz.

Shu qarashning oʻzida

Aytilgandi barcha soʻz.

Tek qotdilar.

Komandir

Imo qildi nihoyat,

Tun bagʻriga emaklab

Kirib ketdi toʻrt soya.

 

Nogahon oʻq otildi,

Oʻt chaqnadi ketma-ket.

Dushman sezdi,

Razvedka

Jangga kirdi betma-bet.

Granata portladi,

Tilga kirdi avtomat.

Bir yonda butun bir polk,

Bir yonda toʻrtta soldat.

Ikki yondan oʻq yogʻar,

Olov yogʻar beshafqat,

Bir tomonda tahlika,

Bir tomonda jasorat.

Oʻrtada tekis kenglik,

Oʻrtada quyuq zulmat.

Bir tomonda yovuzlik,

Bir tomonda adolat.

Qancha davom etdi jang

Bilar faqat qaro tun,

Bilar faqat tepalik,

Ammo bular lol va gung.

 

Tongga yaqin qor tindi,

Asta yorishdi osmon.

Tepalikka ilk nurin

Sochdi xurshidi jahon.

Bunda yerni quchgancha

Toshlarga qoʻyib boshin,

Toʻrt oʻgʻlon tinch uxlardi

Koʻkragida qoʻrgʻoshin.

Tungi ogʻir jangdan soʻng

Goʻyo tin olar bari.

Ona bagʻrida yotgan

Maʼsum goʻdak singari.

Shu tong sabo yigʻladi

Chidolmay bu firoqqa.

Shu tong daryo yigʻladi

Boshin urib qirgʻoqqa.

Ok, momik bulutlarning

Bagʻri chok-chok s. oʻkildi.

Shu tong oftob nurlari

Koʻz yosh boʻlib toʻkildi.

Oʻrmonlar shovillagan

Olis yurtda hali ham

Nomsiz tepalik uzra

Uxlab yotibdi otam.

 

* * *

 

Tengdoshim,

Asrdosh birodar!

Kel, bir on jim oʻyga choʻmaylik.

Bu yerda

yotibdi

fidolar.

Kel, uni

gullarga

koʻmaylik.

Bu yerda

baxt boʻlsin,

nur boʻlsin,

Boʻlmasin,

qora tun

zulmati.

Bu yerda

yuraklar

hur boʻlsin.

Qaytmasin,

u kunlar

dahshati.

Tengdoshim,

asrdosh birodar!

Uygʻok boʻl,

hushyor boq

olamga.

Bu yerni

koʻchmasin

alanga,

Qabrida

tinch yotsin fidolar.

Eshit,

ingrayapti

Ona-Yer

Qoʻltiqtayoqlarning

zahmidan,

Bu tuproq

yuragi

poradir

Atom zontlarining

vahmidan.

Eshit,

chorlayapti

Ona-Yer,

Koʻksida

olovli

oh-faryod.

Asrdosh birodar,

koʻlni ber,

Kel, Yerga

qilaylik

qasamyod:

Boʻlurmiz

gal kelsa

har birimizga

Tinchlik janggohining

fidosi.

Bu senga,

bu menga,

bu bizga

Yigirmanchi asr nidosi.

 

Yiroklarda koldi

Ukubatli yillar,

Yer ostida yotar topganlar zavol.

Qolganlar umrning

Sarhisobin kilar,

Soch okiga boqib surarlar xayol.

Yillar oʻtdi-ketdi

Dovulini kokib.

Tuproqqa berildi ne-ne aziz jon.

Bizlar xayollarning

Toʻlkinida okib,

U kunlar haqida toʻkiymiz doston.

Ammo oʻlganlarga

Sheʼr, dostondan ne naf,

Ne foyda yigʻlashdan kalb dardin aytib.

Ming yil shon oʻkisak,

Ming yil aytsak sharaf,

Ketganlar dunyoga kelmaydi qaytib.

 

Nega egilmasin

Odam ketsa odam,

Ustunga zoʻr kelar kulasa ustun.

Bu tashvishli dunyo,

Sermashakkat olam

Bizning yelkamizda qoldi-ku, doʻstim!

Uni boʻronlardan,

Quyoshli yoʻllardan

Nurli istiqbolga olib oʻtamiz.

Biz uni olganmiz

Tabarruk qoʻllardan,

Tabarruk koʻllarga eltib tutamiz.

Avlodlar uchun ham

Kutlugʻ boʻlar albat

Yer uzra toʻkilgan koʻz yosh, kon va ter.

Bepoyon kenglikda

Charx uradi abad

Ulkan yurak shaklidagi Yer…

1964

 

 

ORZU ChASHMASI

(Qora dengiz ertagi)

 

Kecha oydin, bahor ayyomi,

Qatra-qatra yosh toʻkar buloq.

MIRTEMIR

 

Debocha

 

Moviy dengiz sohillari,

Lojuvard osmon,

Jonbaxsh havo, bepoyon suv,

Soʻlim tabiat.

Yer yuzida jannat boʻlib

Yaralgan makon

Bugun menga orom bermas,

Bermas halovat.

Chagʻalaydek charx uradi

Betinch oʻylarim,

Tugʻyon ichra jim kezaman

Dengiz boʻylarin.

Bu dunyoning tashvishlarin

Unutib tamom,

Barcha bunda osoyishta

Olmoqda orom.

Bunga mening yoʻqmi haqqim,

Yoʻqmi huquqim?

Baxtsizligim bumi menim,

Saodatimmi?

Boshqalarga orom bergan

Bu goʻzal Qrim

Olib koʻydi tinchligimni,

Halovatimni.

Men-ku bunga qogʻozlardan

Qochib kelgandim,

Tabiatga quchogʻimni

Ochib kelgandim,

Daftarlarim kaylargadir

Sochib kelgandim…

Yana oʻzing kerak boʻlding.

Kel, ey qalamim.

Sensiz menga yashamokning

Uzi yot ekan,

Kel, ey uzoq kechalarda

Yolgʻiz hamdamim.

 

* * *

 

“Qora dengiz,

Toʻlqinli dengiz,

Etagingga tutashgan osmon.

Choʻkib yotar ostingda cheksiz

Afsonayu ertak va doston.

Ne oshiqlar sevgisi bilan

Yuragini koʻmganlar senga.

Dengiz,

Koʻhna rivoyatlardan

Bittasini soʻylab ber menga”.

Tebranadi

Ohista toʻlqin,

Moviy dengiz tilga kiradi.

Soʻylab gʻamli oʻtmish ertagin,

Qoyalarga boshin uradi…

 

1

 

Goʻzal edi,

Yosh edi Orzu,

Sevgi uchun yaralgan sanam.

Erkin edi goʻyoki ohu,

Tiniq edi orzulari ham.

Lablarida doimo xanda,

Koʻzlarida ishva-noz edi.

Bogʻlar aro xirom etganda

Gullar unga poyandoz edi.

Gʻuncha totmay

Quyosh boʻsasin,

Ufq yopmay yuziga alvon,

Yelkasiga qoʻyib koʻzasin

Yoʻl olardi

Koʻk chashma tomon.

Hilpirardi yel bilan oʻynab

Oppok shohi roʻmol boshida.

Shirin-shirin oʻylarin oʻylab

Oʻltirardi

Chashma qoshida.

Oʻltirardi sochin taroqlab,

Aks etardi koʻzguda jamol.

Kelajagin,

Baxtin soʻroqlab

Goh chashmaga berardi savol.

Qomatining bandasi sarvlar

Boshi uzra tashlardi soya,

Mayingina shildirab suvlar

Soʻylar edi

Qizga hikoya:

“Ufqlarga tutashgan

Koʻk dengizning ortida

Bir oʻlka bor.

Unda el

Siynasi chok, bagʻri qon.

Qaro tun sochin yoygan

Bu istibdod yurtida

Sulton nomli bir zolim

Xalqni ezar beomon.

Tutkun kizlarga toʻla

Unda haramxonalar,

Dengiz oʻsha baxtsizlar

Koʻz yoshidan shoʻr boʻlgan.

Farzandlari hajrida

Zardob yutib onalar

Intizor kechalarda

Yigʻlay-yigʻlay koʻr boʻlgan…”

Hikoyaga quloq solib kiz

Uzoq-uzoq

Oʻyga tolardi.

Toʻlqin urgan poyonsiz dengiz

Yuragiga gʻuluv solardi.

Koʻrinardi

Bari koʻziga

Goʻyo tungi vahimali tush,

Yelkasida suv toʻla koʻza,

Qaytar edi

Uyiga xomush.

 

2

 

Oylar oʻtib,

Fasllar oʻtib,

Yosh koʻshildi kizning yoshiga.

Xaridorlar ostona oʻpib

Kelaberdi

Ota koshiga.

Uzok-yaqin ovullardanu

Olis-yovuk elatlardan ham

Kelaberdi.

Barida orzu –

Orzu deya atalgan sanam.

Birisining qoʻlida dunyo,

Birisida yoshlik va qudrat,

Biri elda tengi yoʻq dono,

Biri esa

Tanho xushsurat.

Yana biri sohibkor bogʻbon,

Tosh ustida undirguvchi gul.

Biri naqkosh,

Biri suxandon,

Biri esa qoʻshiqchi-bulbul…

Xaridorman degan damo-dam

Kelaberdi ota qoshiga.

Kelaberdi,

Ketaberdi ham

Tole qushi qoʻnmay boshiga.

 

3

 

Aslida-chi,

Goʻzal Orzuning

Oʻzga yorda edi tilagi.

Toza gulday kalbida uning

Barg yozgandi

Sevgi kurtagi.

Ayni bahor kulgan chogʻ edi,

Sayil joyi soʻlim bogʻ edi.

El yigʻilgan navroʻz bazmiga,

Barcha xushnud,

Dillar chogʻ edi.

Avjda edi oʻyin va xanda,

Avjda edi tanbur, chirmanda.

Yoshligini eslardi chollar

Qiz, yigitlar lapar aytganda.

Lekin

Choʻmgan kabi qaygʻuga,

Bir chekkada oʻltirib hamon

Qoʻshilmasdi

Oʻyin-kulgiga

Sodda yigit –

Kamsuxan choʻpon.

Eng soʻngida davraga tushib

Asta qoʻlga oldi sozini.

Mayin, dilbar ohangga koʻshib

Soʻylab ketdi

Koʻngil rozini…

Kuy chashmaday sokin okardi,

Jim qolgandi barcha hangu mang.

Bu qoʻshiqda oshiqning dardi

El dardiga edi hamohang.

Orzu ham bor edi sayilda,

Qoʻshiqqa band edi xayoli.

Shu yigitga

Mahliyo boʻlib

Boshdan tushdi shohi roʻmoli…

 

4

 

Shu kech uyga qaytdi-yu Orzu,

Ololmadi tun boʻyi orom.

Xayol qushi koʻkka uchdi-yu,

Tinchligini yoʻqotdi tamom.

Magʻrur kizning shumidi holi,

Nahot, yigit dunyoda tanho?

Qizga uning shirin xayoli

Kechalari boʻldi oshno.

Qani uning

Dilshod chogʻlari,

Ohu kabi erka yurishlar?

Qani endi

Yuksak togʻlarni

Jaranglatib xanda urishlar?

Ishk savdosi u kutmay hali

Otash soldi shirin joniga.

Dilin ochib

Najot soʻrgali

Keldi Orzu chashma yoniga.

“Koʻrgil, chashmam,

Parishon holim,

Bir yigitning boʻldim shaydosi.

Soʻyla, chashmam,

Soʻyla, zilolim,

Ishq dardining bormi davosi?

Erkak boʻlsam,

Sevib qolsam yor,

Yuragimni qilardim bayon.

Ayt,

Boʻlaymi sevgimga iqror,

Yo ishkimni tutaymi pinhon?”

Shunda chashma

Tilga kirdiyu

Soʻylay ketdi chuldirab biyron:

“Ishq dard emas,

Ishq saodat-ku,

Tutma aslo sevgingni pinhon!

Baxtiyorsan,

Yigʻlama, o, qiz!

Qalbingni yoz sevgi xatiga.

Maktubingni men bilan oqiz,

Oqiz, joylab gulbarg katiga.

Togʻ-toshlarni oralab yurib,

Sevganingni topaman albat,

Daladami,

Qirdami koʻrib,

Qoʻllariga tutqazaman xat.

Muhabbati boʻlsa uning ham,

Majnun kabi yelib qoladi.

Seni izlab,

Ishongil, erkam,

Bir kun oʻzi kelib qoladi”.

 

5

 

Qaro tunda

Oq qogʻoz uzra

Koʻz yoshini yulduzday toʻkib,

Qalbidagi eng hassos soʻz-la

Orzu yozdi

Yigitga maktub:

“Nomingni ham bilmayman, yigit,

Maktub yozdim va lekin senga.

Sayilgoxda u kun koʻrdimu

Yuragimda yondi alanga.

Senga maktub yozmas edim ham,

Qizga ishkdan soʻz ochmoq ordir.

Lekin netay oʻrtanib sevsam,

Aytmasga ne ilojim bordir?

Oʻsha kuni yonib kuylading,

Yondi shunda mening ham qalbim.

Ayt-chi, yigit,

Kimni oʻylading,

Kuylaganing kim edi?

Ayt, kim?

Kim oʻrtadi hajrida seni,

Kimga orzung boʻlmoq muyassar?

Quvonardim,

Ey togʻ lochini,

Topgan boʻlsang baxtingni agar.

Men esam-chi,

Shaydoying boʻlib,

Yoding bilan yashayman mudom.

Xatim olsang,

Yetkazsin gulim

Seni sevgan Orzudan salom”.

 

6

 

Sayilgohda

U kun chindan ham

Xomush edi Ogʻadoʻst choʻpon.

Barcha xurram,

Faqat unda gʻam,

Qalbi edi dard bilan soʻzon.

Choʻpon bir kun

Chashma qoshida

Oʻltirardi nay chalib yolgʻiz.

Shunda,

Oppoq roʻmol boshida

Suvga chiqdi bir dilrabo qiz.

Qaradi-yu

Lol qoldi choʻpon,

Tosh ortiga oldi oʻzini.

Uzoq-uzoq termildi pinhon,

Parivashdan uzmay koʻzini.

Bunday kaddu

Bunday jamolni

Koʻrmagandi Ogʻadoʻst aslo.

Oʻsha kundan

Uning xayolin

Band ayladi shu oftob siymo.

Shu boʻldiyu

Ogʻadoʻst har kun

Kelar boʻldi buloq boshiga,

Tosh ortiga berkinib sekin

Boqar boʻldi sohibi husn –

Goʻzal qizning koʻzu qoshiga.

 

7

 

Bolalikdan

Ota-onasiz

Yetim oʻsgan edi Ogʻadoʻst.

Yetim edi,

Emasdi yolgʻiz,

U barchaga edi ogʻa, doʻst,

Qishlogʻida xoh keksa, xox yosh,

Barcha dardkash unga yor edi.

Ammo uning qalbiga sirdosh

Bittagina doʻsti bor edi.

Shu doʻstiga

Payt topib bir kun

Aytdi boshdan oʻtganin butun.

Doʻsti dedi:

“Sen sevgan dilbar

Orzu deya atalgan suluv,

U ne oʻktam, botir yigitlar

Yuragiga solmagan gʻuluv.

Koʻplar unga intilgan,

Ammo –

Qizning sevgan yori bor emish.

Boqmas emish

Oʻzgaga aslo,

Sevganiga vafodor emish”.

 

8

 

Suv boʻyida oʻltirgancha u

Uzoq qoldi boshdan uchib hush.

Yigʻlay-yigʻlay uxlab qoldi-yu,

Koʻrdi shu kun

Ajoyib bir tush.

Kimdir uni

Uygʻotar emish,

Dermish:

“Kutib olgin vaqtida.

Yor yoningga kelmoqda, dermish,

Xushboʻy atirgulning qatida”.

Uygʻondiyu

Termildi har yon.

Hech kimsa yoʻq.

Oʻrtandi koʻngil.

Shu payt birdan Ogʻadoʻst choʻpon

Suv betida koʻrib qoldi gul.

Boqdi. Ajab –

Oʻzi qizil gul,

Bir gulbargi nega oq ekan?

Asta tutib

Qoʻlga oldi ul,

Qatidagi bir varaq ekan.

Oq qogʻozni avaylab ochib,

Qiz xatini oʻqidi choʻpon.

Oʻqidi-yu,

Tinchin yoʻqotib,

Majnun kabi yugurdi har yon.

 

9

 

Tong otarda

Qoʻlida koʻza

Suv boʻyiga asta choʻkib tiz,

Koʻngli kabi tiniq firuza

Chashma bilan

Soʻylashadi qiz:

“Zilol chashmam,

Oʻynoqi chashmam,

Ayt, ne boʻldi men yozgan maktub?

Yuraklarim qon boʻldi kutib.

Qaylardadir

Men kutgan odam?

Sevgi xatim unga yetdimi?

Oʻqidimi,

Soʻylagin, qani?

Yoki yirtib tashlab ketdimi,

Bor ekanmi oʻzga sevgani?”

“Goʻzal Orzum,

Pariroʻy Orzum,

Kecha oldi maktubingni yor,

Izlab seni

Tin olmay bir zum,

Kelayotir visolingga zor.

Kelayotir,

Koʻzlarida oʻt,

Qayda deya goʻzal sarvinoz.

Kelayotir,

Sevganingni kut,

Chiqa qolgin yoʻliga peshvoz”.

 

10

 

Qora sochin

Yoyganda oqshom,

Dengiz yuzi boʻlganda qirmiz,

Suv boʻyida

Olardi orom

Sevganining ogʻushida qiz.

Kuylar edi yigit ishqidan,

Yangrar edi qoʻllarida tor

Va dilrabo, shoʻx qoʻshiq bilan

Joʻr boʻlardi

Unga suluv yor.

“Bahor chogʻi togʻlardan

Sharqirab soy keladi.

Meni yoʻqlab bogʻlardan

Yuzlari oy keladi.

Yuzlari oy kelganda

Koʻlga olay sozimni,

Oqshom payti boʻlganda

Aytay yurak rozimni,

Quchay sarvinozimni”.

“Mening koʻnglimni olgan

Barno yigit qaydadir,

Yuragimga oʻt solgan

Tanho yigit qaydadir.

Oʻsha barno yigitga

Shohi roʻmol tikkanman,

Oʻsha tanho yigitga

Jonni nisor etganman…”

Qora sochin

Yoyganda oqshom,

Dengiz yuzi boʻlganda qirmiz,

Suv boʻyida

Olardi orom

Sevganining ogʻushida qiz.

 

11

 

Qishloq boʻylab

Tarqaldi xabar,

Boʻldi elning tilida doston.

Bu oqshom toʻy,

Bu kun qoʻshilar –

Orzu bilan

Ogʻadoʻst choʻpon.

Qanchalarning koʻzida shodlik,

Qanchalarning dilida armon.

Yor boʻladi bu kun umrlik

Orzu bilan

Ogʻadoʻst choʻpon.

Sahardanok

Eshitgan borki,

Oqa berdi kizning uyiga.

Kim dugona,

Kim doʻstu yorki,

Kela berdi sevgi toʻyiga.

Kela berdi mashshok, hofizlar

Yoʻlda sozlab tanbur, sozini.

Kela berdi rakkosa qizlar

Koʻrsatmoqqa ishva-nozini.

Butun qishloq

Bugun xurram, shod,

Butun qishloq sayilgoh bugun.

Yaxshilarning dillari obod,

Yomonlarning koʻksida tugun.

 

12

 

Orzu kizning

Hech armoni yoʻq,

Orzusiga yetdi nihoyat.

Sevinchining chek, poyoni yoʻq,

Kulib boqdi unga saodat.

Lekin bir dard chulgʻar oʻyini.

Qiz tark etar

Ota uyini.

Yuragida cheksiz gʻalayon.

U dol etib shamshod boʻyini

– Xayr, – dedi, –

Munis otajon.

Mehribonim, xayr, yagonam,

Unutmasman seni hech qachon

Rozi boʻlgin qizingdan sen ham.

 

13

 

Orzu bu kun

Qiz dugonalar –

Barchasiga aytdi alvido.

Vidolashdi kelin to sahar

Takdirini bilganday goʻyo.

Erta yana

Uygʻonib nahor,

Qolmasin deb koʻnglimda armon,

Xayrlashmoq uchun soʻnggi bor

Yoʻl oldi qiz

Koʻk chashma tomon.

Goʻzal Orzu,

O, suluv pari,

Nega kelding chashma yoniga!

Bilmasmiding,

Makkor koʻzlarning

Qasd kilganin shirin joningga?!

Oh, chashmaga aytmasang vido

Qolarmidi mangu armoning.

Bilmasmiding,

Chashma qoshida

Turganini yovuz baloning!

Qiz oʻgʻrisi Ali qoʻlida

Ochilmayin soʻlar iqboling.

Uzoq yurtda

Zulmat elida

Haramlarda ne kechar holing?!

 

14

 

Koʻtarildi dengizdan quyosh

Suvni boʻyab qip-qizil qonga.

Quyosh bilan el koʻtardi bosh,

Toʻyxona ham

Uygʻondi tongda.

Uygʻondi-yu, qoʻzgʻaldi faryod,

Barcha chopdi

Dengizga tomon.

Ota qilar dod ustiga dod,

Telbalardek yugurar choʻpon.

Yigʻilganda barcha kirgʻoqka,

Uzoqlardan keldi kiz sasi.

Ketar edi

Qalkib yiroqqa

Qaroqchining mashʼum kemasi.

Tik qoyaga keldiyu choʻpon,

Ok yelkandan uzmay koʻzini

Faryod deya soʻnggi bor giryon

Qoyalarga otdi oʻzini.

Barcha qoldi quyi egib bosh,

Butun borliq

Egdi boshini.

Dengiz uzra yuksalgan quyosh

Suvga toʻkdi qonli yoshini.

 

15

 

Bazm qizgʻin xon saroyida,

Arkoni taxt xonning poyida.

Mugʻanniylar kuy qilar ogʻoz,

Raqqosalar raks etar sernoz.

Jangdan gʻolib kaytgan xon uchun,

Oʻlja olib qaytgan xon uchun

Madh oʻqishar soʻzga mohirlar,

Sheʼr aytishar zukko shoirlar.

Nozu neʼmat toʻla dasturxon,

Eng balandda oʻltiradi xon.

Gulob deya kiladi xitob,

Soqiy unga tutar mayi nob.

Barmok bilan qilsa ishora,

Koʻzlari oʻt, oʻzi qop-kora

Zanji kelar,

Xon amrin kutib

Halqa taqqan kulogʻin tutib,

Tiz choʻkkancha oʻltiradi jim.

Xon der unga:

– Soʻyla, ey kulim,

Nega hamon Ali ogʻo yoʻq?

– Qaygʻurma, xon.

Koʻngling boʻlsin toʻk.

Senga sodiq qul Ali ogʻo

Farmoningni etmoqda ado.

– Unga yetkaz,

Shodiyonamga

Tuhfa aylab haramxonamga

Kiritmasa bir hur, parivash,

Bu kech mening koʻnglim boʻlur gʻash.

Boshi ketar Ali ogʻoning,

Qurbon boʻlar sening ham joning.

 

16

 

Oh, Orzu qiz,

Oh, goʻzal sanam.

Oh, togʻlarning erka ohusi.

Bandi boʻlding

Yorga yetgan dam,

Xazon boʻldi qalbing orzusi.

Berahmlar soldilar kishan

Nozikkina ok bilagingga.

Gʻam soyasi tushdi ishq bilan

Lim-lim toʻla pok yuragingga.

Toleingga quzgʻun chang soldi,

Qayga yetar endi oh-zoring,

Ona eling uzokda qoldi,

Uzoqlarda qoldi diyoring.

Oh, dilrabo,

Yoʻqotib seni,

Zoʻr togʻlarning qaddi boʻldi ye.

Parchaladi yoring koʻksini,

Otang boʻldi hajringda ado.

Togʻ bagʻriga

Fayz edi sening

Shoʻx qoʻshigʻing, dilbar karashmang.

Sen ketdingu soʻldi chamaning,

Qurib bitdi begʻubor chashmang.

Sen ketdingu

Choʻkdi endi gʻam.

Kundan-kunga ortdi qaygʻusi…

Oh, Orzu qiz,

Oh, goʻzal sanam,

Oh, togʻlarning erka ohusi.

 

17

 

Oʻtaverdi kunlar va oylar,

Oqaverdi diydalardan qon.

Baxtsiz kunda,

Tutqunda giryon

Ona boʻldi Orzu mushtipar.

Gʻam, hijrondan yuragi pora.

Diyoridan yiroq-yirokda,

Oʻzga yurtda,

Oʻzga qirgʻoqda

Ona boʻldi Orzu bechora.

Soʻngsiz gʻazab koʻksida otash,

Ayriliqning alami ichra,

Zolim xonning harami ichra

Ona boʻldi

Orzu jafokash.

 

18

 

Oqshom.

Choʻkdi dengizga quyosh.

Tikilgancha kunbotar yoqqa,

Qoʻlda goʻdak,

Koʻzda qonli yosh,

Orzu chiqdi baland qirgʻoqqa.

Dardin soʻylab yigʻladi tanho.

Ona yurtga,

Sevgan yoriga,

Padariga – gʻamguzoriga

Eng soʻnggi bor

Aytdi alvido.

Baxtsiz tanni quchgancha turib,

Koʻz yoshi-la yuvdi yuzini.

Soʻngra birdan

U qah-qah urib,

Toʻlqinlarga otdi oʻzini…

 

19

 

Hijron dardin yengar ekan vaqt,

U har qancha boʻlmasin ogʻir.

Yigʻlab-yigʻlab

Orzu gʻamin ham

Unutdilar kishloqda oxir.

Barcha banddir

Oʻz dardi bilan,

Oʻz tashvishi bilan ovora.

Yigʻinlarda eslashar baʼzan

Ne boʻldi deb

Orzu bechora.

Oylar oʻtdi

Chopgan ohudek,

Bahor keldi qishning izidan.

Bir kun tunda

Qoʻlida goʻdak

Suv parisi chiqdi dengizdan.

Asta koʻydi goʻdakni

Choʻpon –

Koʻksin urgan qirgʻoq toshiga.

Sukut saqlab oʻltirdi bir on,

Soʻng yoʻl oldi

Chashma qoshiga.

U keldi-yu,

Qurigan chashma –

Koʻzlaridan oqib ketdi yosh.

Goʻdak uni simirdi tashna

Va qumlarga qoʻyib yotdi bosh.

Koʻkda soʻnggi

Sayyora qolib,

Yorishganda ohista osmon,

Suv parisi goʻdakni olib,

Yurib ketdi

Dengizga tomon.

Chashma xuddi

Ona ohudek

Koʻzda yoshi tirqirab qoldi.

Suv parisi

Qoʻlida goʻdak

Toʻlqinlarga kirib yoʻqoldi.

 

Xotima

 

Qulok solib oʻltiraman jim

Qora dengiz hikoyasiga.

Dardga toʻla sevgi dostonim,

Mana, yetdi nihoyasiga.

Qora dengiz,

Toʻlkinli dengiz,

Etagingga tutashgan osmon,

Choʻkib yotar ostingda cheksiz

Afsonayu ertak va doston.

Ne oshiqlar sevgisi bilan

Yuragini koʻmganlar senga.

Dengiz,

Sonsiz ertaklaringdan

Bittasini soʻylading menga.

1964 yil, Yalta

 

 

PALATKADA YOZILGAN DOSTON

 

26 APREL

 

“Toshkent” seysmik stansiyasi xabar beradi: “Bugun 26 aprel ertalab 5 dan 23 minut oʻtganda Toshkent shahrida kuchli yer qimirlash boʻldi… Zilzila epitsentri shahar ostida… Zilzilaning kuchi markazda 7,5–8 ballga yetdi. Dastlabki maʼlumotlarga qaraganda…”

 

Yoʻq, bu doston emas,

Bular barchasi –

Zilzilada koʻchgan

Sheʼrlar parchasi.

26 aprel

Tong sahar

Qattiq silkinishdan

Uygʻondi shahar.

Kvartallar goʻyo

Katta eshelon –

Siltanib koʻzgʻaldi,

Yura boshladi,

Allanechuk boʻlib

Yerishdi osmon,

Qaydadir gumburlab

Devor tashladi.

Bola qichqirigʻi,

Ayolning dodi,

Itlar vovillashi

Qoʻshildi bir on.

Birdan koʻtarilib

Muallaq qoldi

Qashqar mahallaning

Ustida toʻzon.

Bir zum oʻtmay, barcha

Tovushni bosib,

Sirena ovozi

Taralib ketdi.

Projektor kabi

Shaharni kesib,

“Tez yordam” har yonga

Tarkalib ketdi.

 

…Bir ayol chaqaloq bolasini beshigi bilan koʻtarib oʻzini eshikka otdi. Qoʻrquv, sarosymada toshoynaga urilib behush yiqildi…

…Student bola ikkinchi qavatdagi yotoqxona derazasidan oʻzini pastga tashladi. Yotoqxona hovlisiga taxlab qoʻyilgan matraslar ustiga tushib omon qoldi. Chap kuragi chiqib, tirsagi bir oz lat yedi…

 

Soʻngra jimlik choʻkdi,

Tong otdi asta.

Quyosh yupatganday

Qaradi pastga.

Odamlar egnidan

Changlarni qokib,

Ishga shoshiladi

Soatga boqib.

Yana davom etar

Odatiy hayot.

Odamlar,

Odamlar –

Mujassam sabot!

 

Shu kun tongda koʻchaga chiqqanlar bir ajib hodisaning guvohi boʻldilar. Shaharning hamma soatlari xuddi zilzila yuz bergan daqiqani qayd etgandek, 5u 23 minutda toʻxtab qolgan edi.

 

Yoʻq, bu doston emas,

Bular barchasi –

Zilzilada koʻchgan

Sheʼrlar parchasi.

Bu na chaqirigʻu,

Na tashviq, shior,

Plakat na darkor?

Nutqlar na darkor?

Shunday payt betargʻib,

Besoʻz, bealvon,

Falokat nimadir –

Hammaga ayon,

Devordan uzilib

Tushsa plakat,

Axir bitta boshga

Bu ham “palakat”…

 

Bu boʻlgan voqea. Katta idoraning tepasiga zilzila munosabati bilan osilgan plakat u kungi qattiq boʻronda uzilib tushib, bir pensionerning chakkasini yordi.

 

Bu ishlar oʻtmishga

Berildi bukun,

Devorlar darz ketdi,

Yuraklar butun.

Binolar yikildi,

Odamlar yashar.

Doʻstlarin chaqirar

Hasharga shahar.

Rejadan boshlanar.

Tong gorsovetda.

Shahar yashamoqda,

Vahmasi chetda.

Bu xabar Qarshiga

Uchdi kabeldan:

“Yer yorilib ketdi,

Suv hozir beldan.

Oʻrtoq, Toshkent tamom”.

Bu gapni oʻrtoq

Termizga tarkatdi

Sal boʻrttiribroq.

Vahimalar oʻtdi,

Barchasi ortda.

Nimalar boʻlmaydi,

Axir, hayotda.

Gap uy-joyda emas,

Jon boʻlsin omon.

Lekin shunday paytda

Bilinar inson.

Bilinar kim tanti,

Kim behamiyat.

Bunday payt uzr, soʻz

Beahamiyat.

Bu ayon – har narsa

Silkingan paytda

Yirigi yuzaga

Chikar albatta.

Yer qalkdi – yer bilan

Yuraklar qalkdi.

Yuzaga tuygʻular,

Tilaklar qalqdi.

Odamlar ajraldi

Unu kepakka –

Sarak-sarakkayu

Puchak – puchakka.

Bir doʻstim soʻzlardi

Minbardan turib,

Burch, vijdon hakida

Koʻksiga urib,

Derdi: fido boʻlsin

Jonim xalqimga…

Bu kun kelib qoldi

Joni xalqumga.

Qalbim payvand derdi

Oʻsgan yerimga.

Tonggi reys bilan

Uchdi Qrimga…

 

Raysovetga yozilgan arizadan:

“… Kecha mening uyimga kelib zilzila oqibatini tekshirgan komissiyalar: “Uyi yashash uchun yaroqli, zilziladan zarar koʻrmagan”, deb yozib ketibdi. Holbuki, mehmonxonaning ikki joyida ganch koʻchgan. Bu zararning haqini kim toʻlaydi?..”

 

Butun xalq qoʻzgʻaldi,

Ham burch, ham hashar.

Qishda palatkada

Qolmas hamshahar.

Deydilar, kulfatda –

Yurak boʻlsa keng –

Tor uy ham doʻst uchun

Keng olamga teng.

Bizlar besh jon edik,

Oʻn bir jon boʻldik.

Bir kunda tanishib,

Jonajon boʻldik.

El boshiga nogoh

Kelgan bu kulfat

Bir-biriga qildi

Hammani ulfat.

Yozuv:

“Uy omonat.

Ehtiyot zarur”.

Bunday paytlarda

Eʼtiqod zarur.

Uy omonat boʻlsa,

Oʻy boʻlsin butun.

Sabot – gʻisht, ganch kabi

Zarurdir bu kun.

Guzar.

Uzunquloq

Odam tumonat.

Ehtiyot!

Bu yerda ishonch omonat.

Bir mulla yutinib

Soʻzlaydi yuvvosh:

“Ayb oʻzimizda

Odamlar bevosh.

Imonni bilmaydi

Na keksa, na yosh.

Xotinlar beniqob,

Qizlar yalang bosh.

“Gar gʻazab aylasa

Xoliqi qudrat…

…Shunday bayt aytibdur

Huvaydo hazrat…”

Bejiz aytilmagan,

Bu hak begumon:

Fojia va kulgu

Doim yonma-yon.

 

Tramvaydagi suhbat:

Kecha futbol zoʻr boʻldi-da!

Oʻyinning oʻrtasida ikki marta yer siltab tashladi.

Stadion xuddi bir kosa suvday chayqalib ketdi…

Aytgancha, futbolchilar oylik oladimi?

Katta pul olsa kerak. Krasnitskiy tramvay olgan emish. Tunov kuni oʻz koʻzim bilan oʻqidim.

Tramvay emas, travma olgan, ovsar…

 

Oʻtdi dahshatli kun,

Qora sahifa.

Bugun studentlar

Toʻqir latifa…

Askiya payrovi

Eng yangi mavzu,

Yana choyxonada

Koʻk choy va kulgu…

Yana kechagidek

Uygʻonib sahar

Tugʻurukka patir

Yasar kampirlar…

Yana davom etar

Odatiy hayot,

Odamlar,

Odamlar –

Mujassam sabot.

 

…Toshkent aholisiga yordam berish uchun armiya qismlari yuborildi…

 

Men oʻsha “Ferdinand”,

“Tigr”lar bilan

Yuzma-yuz olishgan

“Tank-34”man.

Pensiyaga chiqib,

Toshkentga keldim,

Karilar joy olar

Odatda toʻrdan.

Toʻpimni oldilar,

Zirh kubbam qoldi,

Yubordilar maydon

Tozalash uchun.

Koʻrib turibsanki,

Uy buzmoqdaman,

Ketmon xizmatini

Qilyapman bu kun.

Lekin or qilmayman,

Xizmatmi – xizmat.

Zang bosgandan koʻra

Bosay dedim chang.

Aslini olganda,

Bu yer ham front,

Bu yerda ham axir

Bormoqda zoʻr jang.

Yonboshimga oʻtib

Bir qara, yigit,

Zirhimda oʻqlarning

Izi bor hamon.

Zanjir gʻildiragim

Ostiga bokkin,

Bunda oʻchmas boʻlib

Qotib kolgan qon.

Qancha yoʻllar bosdim,

Qancha manzillar,

Ortimda qoldi ming,

Million chaqirim,

Rus va Ukraina,

Polsha tuprogʻi,

Bu yonda begʻubor

Kavkaz va Qrim.

Koʻp janglarni koʻrdim,

Koʻp qonlar toʻkdim.

Ezilib ketadi

Temir yuragim.

Yoʻk, bu kerak edi,

Men majbur edim,

Yurtga qalkon boʻlgan

Poʻlat koʻkragim.

Beshafqat boʻlmasam

Oʻshanda agar,

Yov qaysi bozorda

Sotardi seni…

Yoʻq, bu kerak edi,

Men majbur edim.

Tarix hech gunohkor

Qilmagay meni.

Ammo tinchlik bermas

Menga xotiram.

Kechalar tushimga

Kirar doim kon.

Meni oʻrab olar

Qoʻrqinch sharpalar,

Oʻliklar kurshaydi

Boʻlib olomon.

Menga koʻrinadi

Yana qaytadan

Doʻzax olovida

Yonguvchi dunyo.

Roʻparamga kelib

Dahshat ichida,

Odamlar kichqirar

Beun, besado.

Shunda titrab ketar

Butun vujudim,

“Yoʻq!” deb kichkiradi

Ichki bir ovoz.

Yoʻk, sira kaytmaydi

Qonli fojia,

Qaytmaydi,

Qaytmaydi,

Qaytmaydi u boz.

Oʻsha kichkirikdan

Hushimga kelib,

Atrofga qarayman,

Har yon sukunat.

Xayriyat deyman-u

Va lekin yana

Tun kelgach, qaytadan

Boshlanar dahshat…

Odamzod – baxtiyor,

Odam unutar,

Ammo temirlarda

Mangu xotira.

Inson oʻzi bilan

Koʻmar yodini,

Temir unutolmas,

Unutmas sira…

Mana, fojiam shu –

Fojiam – yodim,

Mahkum etilganman

Shunga umrbod.

Bu tengsiz dahshatdan

Qutkarib agar

Meni eritsalar,

Boʻlar edim shod.

Men oʻsha “Ferdinand”,

“Tigr”lar bilan

Yuzma-yuz olishgan

“Tank-34”man.

Senga dardim aytib,

Yosh yuragingga

Ogʻir oʻylar soldim,

Kechir, maʼzurman.

 

BOLALARNI JOʻNATISH

 

Kecha bir gruppa toshkentlik bolalar Podmoskovyega joʻnatildi. Ular u yerda uch oy dam oladilar…

 

Bundan rosa chorak asr ilgari,

Xuddi shu kungiday issik saraton

Moskva yoʻlidan karvon singari

Eshelon kelardi Toshkentga tomon.

Bugun,

Rosa chorak asrdan keyin

Xuddi oʻshandayin issiq saraton

Poyezd vokzaldan qoʻzgʻaldi mayin.

Bu safar

Toshkentdan Moskva tomon.

Bolalar ketmoqda sokin, beozor,

Doʻmboq qoʻllarida gullar, lolalar.

Kuzatgan otalar ichra balki bor

Birinchi poyezdda kelgan bolalar.

Ona bagʻri kabi keng ochiq bugun

Moskva, Kiyevning oltin qopqasi.

Poyezd uchar.

Uchar izidan uchqun,

Bu kun gʻarbga koʻchdi “front orkasi”.

Yana portlashlaru

Yana chang-toʻzon

Goʻdaklarni ortga koʻchirmoqda boz.

Ammo bu gal joʻnar bolalar shodon,

Negaki, “ayriliq” – faqat uch oy yoz.

Ular qaytgunicha changlar bosilib,

Yangi kvartallar koʻtaradi qad.

Bolalar qaytishar,

Yayrab, yozilib,

Bu kun joʻnashmoqda

Uch oyga faqat.

Ey, siz,

Jajji, doʻmboq ukajonlarim.

Istikboli yorkin,

Baxti barqaror!

Uzoq yoʻl oldidan, jonajonlarim,

Sizga ikki ogʻiz aytar soʻzim bor.

Salqin Podmoskovye oʻrmonlarida

Qaragʻaylar aro,

Kayinlar aro,

Ajoyib bogʻlaru boʻstonlarida

Sizlar yayrab-yayrab olganda orom –

Bilib qoʻying,

Bundan chorak asr avval

Izgʻirin tunlarda,

Achchiq qahraton –

Odamlar bu yerda yalang toʻshlarin

Fashist tanklariga kilganlar qalqon.

Hayron boʻlmang yana

Tuproq ichidan

Zang bosgan dubulgʻa topib olsangiz,

Gumburlagan sado kelib turadi

Yerning yuragiga quloq solsangiz.

Mabodo koʻrsangiz tanho qabrni,

Mayli, kim boʻlmasin,

Gullar tergan dam,

Ukalar, men uchun bir chechak qoʻying,

Oʻsha yerda kolgan mening ham akam.

Bir dam sukut saqlang

Qabr ustida.

Ayting,

Tinch uxlasin u aziz inson.

Sen koʻrgan u kunlar kaytmas deng sira,

Tiriklar yoʻl qoʻymas bunga hech qachon.

 

KELINCHAK

 

“Toshkent” seysmik stansiyasining maʼlum qilishicha, kecha kunduz Toshkentda yer qimirlamagan…

 

Bu dahshat fojia yuz berdi kecha.

Sokin choshgoh payti,

Kuppa-kunduzi.

Hamma yoq osuda,

Tinch edi yer ham.

Soʻndi bu choshgoxda bir kalb yulduzi…

Dasturxonda koldi yarim kosa osh,

Qoldi silkingancha quruk belanchak.

Goʻdagini kuchib,

Dod solib nogoh

Koʻchaga yugurib chiqdi kelinchak.

Olazarak bokdi atrofga.

Jimjit…

Jimjit otash sochar iyun quyoshi.

Sochini siladi,

Soʻzsiz yigʻladi.

Duvillab toʻkildi koʻzidan yoshi.

Olucha shoxida titrar bir yaproq,

Arikcha jildirab okar erinchak.

Siynasin gʻijimlab,

Uzoq yigʻladi,

Soʻngra… birdan qah-qah urdi kelinchak.

Bu dahshat fojia yuz berdi kecha,

Sokin choshgoh payti.

Kuppa-kunduzi:

Hamma yok osuda,

Tinch edi yer ham,

Soʻndi bu choshgoxda bir kalb yulduzi.

Hali parvoz etmay sindi bir qanot,

Bevaqt ochilmasdan soʻldi bir chechak.

Qurbon boʻlganlarning soniga kirmas

Yurakdan ayrilgan

Bitta kelinchak.

Yori, sevar yori

Rangida qon yoʻq,

Unsiz yigʻlamoqda, berolmay bardosh.

Oh, naqadar ogʻir,

Naqadar ogʻir

Koʻrmok yigit kishi koʻzlarida yosh…

Zoʻrgʻa ayirdilar boladan uni,

Onaga intilar,

Goh kochar goʻdak.

Halok boʻlganingda edi nogahon,

Bunchalar yigʻlamas edim,

Kelinchak.

Pok qadaming tekkan koʻcha changi ham

Xayrlashar chogʻi yerdan koʻzgʻaldi.

Seni olib ketgan oqish mashina

Ortidan ergashib,

Buralib qoldi.

Sen ketding,

Dillarni oʻrtab, yondirib,

Yuraklarda koldi alam-tugunchak.

Hayotni sevarding,

Qandoq sevarding,

Koʻchamizning koʻrki eding,

Kelinchak.

Yoʻq, hech ishonmayman,

Ishongim kelmas,

Hali bor koʻksimda umid uchquni,

Doktor,

Mana mening yuragim, oling

Va lekin hayotga qaytaring uni.

Usiz yorugʻ dunyo huvillab kolar,

Usiz ochilmaydi bogʻlarda chechak.

Yetim boʻlib qolar oʻksik shaharim

Hayotga qaytmasa

Usha kelinchak.

 

OʻZBEK QIZI LYUBOV TIMCHYeNKO

 

…Kecha toshkentliklar Xarkov va Luganskdan kelgan quruvchilarni qarshilab oldilar.

 

Bejo koʻz tashlama menga,

Hoy yigit,

Yaxshimas,

Bekorga xafa qilaman.

Til bilmaydi deya oʻylama meni,

Oʻzbekchani sendan yaxshi bilaman.

Sening shaharingga

Uzoq Xarkovdan

Muhabbat kidirib kelgan emasman.

Men oʻzbek qiziman,

Men shu yerlikman,

“Jonon” dema meni, jonon emasman.

Asli mening ismim Bahrixon edi,

Abdurazzok kizi edim aslida.

Oʻynab yurgandirman,

Kim bilsin, balki,

Bizlar buzayotgan manov yaslida…

Mening qissam uzoq,

Soʻzlayin agar

Tinglamoqchi boʻlsang kanoat ila.

Yosh boʻlsam ham mening

Butun hayotim –

Chorak asr davom etgan zilzila.

Men esimni tanib

Shu yerda oʻsdim.

Har qarich tuprogʻi menga oshino:

Abdurazzoq ota – dadam edi-yu,

Onaginam edi – Sharifaniso.

Dadam oʻlib ketdi,

Yolgʻiz qiz qoldim,

Meni ishonmasdi hech qayga onam.

Kechalari issik bagʻriga bosib,

Oʻpib erkalardi,

Derdi yagonam.

Oʻzbek qizi edim,

Yoʻq edi shubham,

Bahor gullaridan boshimda gultoj.

Jamalak sochimni silab qoʻshnilar,

Suyib atardilar meni “Oltin soch”.

Ikkinchi sinfga endi koʻchgandim,

Orzularim kabi keng edi olam.

Bir kun

Uyimizni soʻroklab keldi

Soldat kiyimida

Notanish odam.

Eshikdan kirdiyu

Qulochin ochib,

“Lyuba, Lyubam” deya menga tashlandi.

Yigʻlamasdi sira erkak kishilar,

U soldatning koʻzi birdan yoshlandi.

“Akaginang kani,

Onang kani”, deb,

Faryod qilib meni tutdi savolga.

Yana qanday onam,

Qanday akam, deb

Hayron boʻlar edim bu ajib holga.

Soʻng…

Soʻng joʻnab ketdim u odam bilan,

Xuddi kechagidek yodimda bari:.

Koʻz oldimdan sira ketmaydi u kun

Onamning javdirab boqqan koʻzlari.

Bor, kizim, derdi u,

Bor, doʻmbokqinam,

Kuzda borib oʻzim olib kelaman.

Derdi: – Bu oʻz dadang.

Men esa garang,

Dadam boshqaligin qaydan bilaman.

Yoʻl boʻyi u menga qildi hikoya:

(Soʻzlardi u odam gʻoyat taʼsirli.)

Urush boshlanishi,

Dahshatli janglar,

Soʻng dushman qoʻlida toʻrt yil asirlik.

Gʻalaba…

Ozodlik,

Yurtga qaytgani,

Meni izlagani, kezib mamlakat.

Hikoya soʻngida – mana sen deya,

Choʻntagidan olib koʻrsatdi surat.

Suratdan boqardi yarim yashar qiz,

Men kabi sariq soch,

Yuzi dumaloq.

Men shunda ishondim,

U – otam edi,

Dada, degim keldi,

Aytmadim biroq.

Biz Xarkovga keldik,

Yoz boʻyi turdik –

Toʻrt xonalik uyda faqat ikkovlon.

Mehrim ortar edi kundan-kun unga,

Dada demas edim

Va lekin hamon.

Onamni, Toshkentni sogʻinar edim,

Lekin bilintirmas edim alamim.

Bu odam kechirgan kunlar oldida

Nima boʻpti mening

Kichkina gʻamim…

Yangidan birinchi sinfga bordim,

Sentyabr tongida ochilib xushhol.

Oʻzim ham taajjub qilardim –

Tilim

Ukrain soʻziga qovushdi darhol.

Ammo

Yosh boshimga tushdi falokat,

Gʻam buluti bosdi baxt osmonimni.

Yarim kecha edi,

Bir kishi kelib

Olib ketdi yolgʻiz mehribonimni.

Oʻsha kech kuz payti,

Yomgʻirli kecha

Koʻz oldimdan nari ketmaydi hamon:

Xayrlashar ekan,

Birinchi marta

U odamni quchib

Dedim:

“Dadajon!”…

Dadam qaytgani yoʻq,

Uni eslasam

Anor donasidek ezilar yurak.

Sogʻindim,

Koʻp kutdim,

Zor boʻldim, ammo

Oʻzbek onamdan ham topmadim darak…

U kuni

Moskva qilganda xabar

Falokat tushganin Toshkent boshiga,

Darhol uchib keldim,

Qizi kelgandek

Ogʻir kunda qolgan ona qoshiga.

Baxtli edim,

Kichik mehnatim bilan

Shahrim yarasiga malham boʻlolsam,

Qurilajak Toshkent poydevoriga

Yuragim mehrini payvand qilolsam.

Mana, sahar turib,

Kun boʻyi ishlab,

Kechqurun shaharni kezaman tanho.

Nogahon uchrasa oq sochli ayol.

Soʻrayman:

Sizmasmi Sharifaniso?

Yoʻq deb bosh chayqashar,

Zilzilaga yoʻyib –

Shoʻrlik qiz deyishar,

Bokishar hayron.

Men-chi, yigirma yil oʻtgan boʻlsa ham

Onamdan umidvor,

Izlayman hamon.

Agar hayot boʻlsa,

Uni topaman,

Quvonchga toʻldirib munis qalbini,

Agar oʻtgan boʻlsa,

Kechirim soʻrab,

Quchoklab yigʻlayman topib qabrini…

Mana mening qissam,

Eshitding, yigit.

Endi xalal berma savollar ila,

Yosh boʻlsam ham mening

Butun hayotim –

Chorak asr davom etgan zilzila.

 

ShAHAR IJROKOMINING RAISIGA OSHIQLARDAN ARIZA

 

“… 26 aprelda Toshkent “Baxt uyi”da 25 ta nikoh qayd etilgan…”

 

Oʻrtoq rais,

Ishingiz koʻp,

Vaqtingiz kam, bilamiz.

Ammo, uzr, uch-toʻrt minut

Fursatingiz olamiz.

Qoʻying bir dam qogʻozlarni,

Dunyo ishi bitganmas.

Koʻzoynakni olib koʻyib,

Quloq bering bir nafas.

Biz oshiqlar, yaʼni biz ham

Shu shaharga grajdan.

Arizaga haqqimiz bor

El qatori shu vajdan.

Qanday boʻlsa yangi shahar –

Bizga emas baribir.

Oshiq xalqi tarqoq xalq-u,

Lekin gapi, dardi bir.

Oʻrtoq rais, ishq ahlini

Qoʻshsangiz gar qatorga,

Taklifimiz eshitingu

Tirkab qoʻying qarorga.

Avvalo shu –

Bizlar koʻpmiz,

Bizlar yuz ming nafarcha.

Shahar ichra qurib bering

Bizlar uchun shaharcha.

Bu shaharga nom qoʻyilsa –

“Sevgi shahri” atalsin.

Darvozasi tepasiga

Katta shior qadalsin.

Bu shiorga katta qilib,

Hamma uchun koʻrsatib,

Zoʻr shoirga buyurtirib

Sheʼr yozilsin toʻrt satr.

Mazmuni shu:

Bu shaharcha

Barcha uchun keng ochiq,

Kim boʻlmasin yuragidan

Faqat boʻlsin chin oshiq.

Ammo zinhor bu shaharga

Kiritilmas bedardlar.

Sevgi yukin koʻtarolmay

Bir bor qochgan nomardlar.

Chin muhabbat, chin dard boʻlsin

Bu shaharcha ahlida.

Shaharchaning aylanasi

Boʻlsin yurak shaklida.

Sadoqatga makon boʻlsin,

Timsol boʻlsin umrbod.

Eng markaziy koʻchasiga

“Vafo” deya qoʻying ot.

Bitta koʻcha “Upich” boʻlsin,

Bitta maydon

“Ahd-paymon”.

Bu koʻchaga kirmaganlar

Mangu qilsin pushaymon.

Bir xiyobon “Visol” boʻlsin,

Hech boʻlmasin firogʻi.

Xira boʻlsin, koʻkish boʻlsin

Bu xiyobon chirogʻi.

Bitta koʻcha bu shaharda

“Izhori ishq” atalsin.

Tajribasiz yosh oshiqlar

Dardin bunda aytolsin.

“Sevaman” deb yozib qoʻying

Bu koʻchaning boshiga.

Aytolmagan toʻxtab tursin

Shu yozuvning qoshida.

Katta ravon shahroh nomin

“Pokizalik” deb qoʻying.

Oq marmardan lavha qoʻyib,

Navoiydan bayt oʻying.

Bu shaharga mangu qilib,

Oʻchmas qilib zarhali

Oʻrnatilsin Farhodlarning,

Majnunlarning haykali.

“Vafo” nomli koʻcha uzra

Tursin ahli chin vafo,

Romeo va Tohir boʻlsin,

Djulyetta va Zuhro.

“May va mahbub” koʻchasining

Kiraverish yoʻlida

Tursin shoir Umar Xayyom,

May kosasi qoʻlida.

“Sargashtalik” koʻchasining

“Rashk” tupigi ustida

Otelloning shakli tursin

Qora kiyib ustiga.

Bu koʻchaning oxirida

Boʻlsin “Makr” maydoni.

Tasvir eting bunda gʻolib

Yosuman va Yagoni.

“Gumon” va “Gʻash” koʻchasiga

Belgi qoʻying kattakon.

Bu koʻchaga kirishmasin

Yosh oshiqlar hech qachon.

Qorovullar qoʻying, haydang,

Intilsa deng “nari bor!”

Ayting, koʻcha oxirida

“Ayriliq”ning jari bor.

Shaharchada oʻssin faqat

Sarvu gulu sunbullar…

Gul shoxida ertayu kech

Sayrab tursin bulbullar.

Tovuslar tinch xirom etsin

Berib oʻzga orolar…

Bu shaharga koʻchirilsin

Barcha ZAGS byurolar.

Uylanganlar bu shaharga

Kelib tursin gohida.

Orom olib oʻtirishsin

Bir dam “Yarash” bogʻida.

Mayli, kisqa qilamiz.

Biz sizdan uy soʻramaymiz,

Bizlar shunday, turfamiz,

Boshpanamiz moviy osmon,

Yulduzlardir koʻrpamiz.

Boshpanamas, bizga faqat

Pana kerak tuzukrok.

Shahar yorugʻ kecha-kunduz,

Dala esa koʻp yirok.

Yoʻk, hazilga yoʻymang buni,

Gaplarimiz bari chin.

Biz bilmasak, kim biladi

Shaharning har karichin.

Ha deng, yo yoʻq, ketmas bunda

“Ammo”, “yoxud”, “magar”i,

Bizga kolsa butun Toshkent

Boʻlsin “Sevgi shahari”.

Xulosa shu – iltimosni

Bajarsangiz xoʻpu xoʻp,

Yoʻq desangiz, yukoriga

Yozajakmiz bizlar koʻp.

Hayron boʻlmang, ustingizdan

Arz kiluvchi joyimiz –

Na Sovmin, na Oliy Sovet,

Balki kelin oyimiz.

Axir siz ham sevishgansiz…

Xoʻp desangiz ajabmas,

Kelin oyim ikki ogʻiz

“Qurib bering” desa bas.

Xayr endi, qaror kutib

Yuragimiz oshiqar.

Salom bilan shahringizda

Yashaguvchi oshiqlar.

 

ShAHRI DILOROM

 

Toshkent,

Oʻzbekiston raisiga tegsin.

Men bu yil toʻrtinchi sinfni bitirdim. Yoshim oʻn birda. Yer qimirlash qanaqa boʻlishini bilmayman. Bizning mahallada kecha Toshkentga yordam deb pul yigʻishdi. Men atlas koʻylakka yiyeib yurgan besh soʻm pulimni yuborayapman. Bolalar bogʻchasi qurishingizni soʻrayman.

Dilorom. Oʻsh shahridan.

 

Dilorom,

Dilorom,

Jajji singilcham,

Doʻmboq yuzlaringni qildim tasavvur.

Munisam,

Kattakon madading uchun

Bosh egib aytaman senga tashakkur.

Jahon podsholari xazinasidan

Oltin yuborganda hamki beadad,

Dilorom,

Dilorom,

Jajji singilcham,

Sening yordamingcha boʻlmasdi madad.

Biz bunga bir emas, yuzlab va minglab

Bogʻchalar quramiz,

Koʻrkma, yetadi.

Sendek mehriboni bor ekan, demak,

Toshkent jarohati bitib ketady.

Faqat sen omon boʻl, yayragin kulib,

Qora qoshlaringga qoʻnmasin gʻubor.

Sen salomat boʻlsang, mehribonginam,

Bu ogʻir kunlarda tolmaymiz zinhor.

Sen uchun bir shahar quraylik, doʻmboq,

Kiroyi odamlar qilgudek havas,

Osmonday keng boʻlur, dengizday moviy,

Koʻksingni toʻldirib olursan nafas,

Xiyobonlar aro seni yetaklab,

Charogʻon kechada va yo kunduzi

Birma-bir Toshkentni koʻrsatib chikar

U kun Oʻzbekiston raisi oʻzi.

Naqadar ajoyib,

Naqadar suluv,

Bunga sen sababsan, sening himmating.

Yam-yashil shaharning eng oʻrtasiga

Oʻrnatib qoʻyamiz katta surating.

Toki uzoq-uzoq yurtlardan kelib

Goʻzal shahrimizda olganda orom,

Doʻstlar soʻrasinlar:

Bu kanday shahar?

Biz javob beraylik:

Shahri Dilorom.

 

NIHOYa

 

“Toshkent seysmik stansiyasi xabar beradi: 26 apreldan buyon oʻtgan ikki oy ichida Toshkentda 500 marta yer qimirladi. Zilzilaning kuchi soʻnib bormoqda”.

 

Bular doston emas,

Bular barchasi –

Zilzilada koʻchgan

Sheʼrlar parchasi.

Jarangli qofiya,

Chiroyli nisbat,

Yangi tashbehlarga

Yoʻq edi fursat.

Zudlik kerak edi,

Kutardi zamon,

Palatka ichida

Tugʻildi doston.

Fikrlar beniqob,

Yalang tuygʻular.

Chang bosgan daftarga

Yozildi bular.

Bu – shoirlik emas,

Insonlik farzim,

Boʻynimda qoladi

Hali koʻp qarzim.

Shoirlar yozajak

Hali koʻp doston.

Bir oz fursat oʻtsin,

Bosilsin toʻzon.

Boshdan uchgan hushlar

Joyiga qoʻnsin,

Chayqalish toʻxtasin,

Fikrlar tinsin.

Koʻngilga sheʼr sigʻmas

Yuraklar tanda –

Simob qatrasiday

Qalqib turganda.

Bari oʻtib ketar,

Vahima – ortda.

Nimalar boʻlmaydi,

Axir, xayotda.

Hali ishimiz koʻp,

Hali koʻp hashar.

Qurmogʻimiz kerak

Yangidan shahar.

Hakiqiy Toshkentni

Tiklaymiz hali.

Soʻng kelar haqiqiy

Sheʼrlarning gali.

Bulbullar sayragan

Bogʻu gulshanda

Sheʼrxonlik qilamiz

Toʻyib oʻshanda.

Quvnoq gurungimiz

Etadi davom,

Biz bilan boʻladi

Jajji Dilorom.

Sharifanisoni

Topgan Lyubaxon

Uyida boʻlamiz

Bir kecha mehmon.

Bizdan nima ketdi –

Yoʻlma-yoʻl bir dam

Bosh suqib oʻtamiz

Ijrokomga ham.

Bizni qarshi olar

Dilkash, quvnok mer,

Tortmasidan olib

Oʻkib berar sheʼr.

“Bu xatni yozishgan

Oshiqlar menga…”

Bizlar bilmaganday:

“Ha, shunday deng-a…”

Rais bizni boshlar

Koʻchalar sari.

“Mana, doʻstlar, sizga

“Sevgi shahari”.

Oshiqlar nakazin

Qiloldik ado.

Bu shaharga kelsin

Kim boʻlsa shaydo”.

Koʻchalar chetida

Olmayu gilos,

Anorlar qizarib

Gullaydi qiygʻos.

Necha yillar osha

Uchmay zarhali

Turadi Farhodu

Majnun haykali…

Ha, shahrim tillarda

Doston boʻladi.

Qrimga qochganlar

Qaytib keladi.

Yana majlislarda

Minbardan turib,

“Jonim xalqimga” der

Koʻksiga urib.

Biz esa majlisdan

Qochib oʻshanda

Sheʼrxonlik qilamiz

Bogʻu gulshanda.

“Gʻazal” xiyobonin

Etamiz sayr.

Uquvchim,

Shu yerda

Hozircha xayr.

1966 yil 28 may – 10 iyun,

Toshkent

 

 

QUYOSH MASKANI

(dostondan boblar)

 

* * *

 

Men bir oʻzbek oʻgʻli,

Kelib dafʼatan

Qadimiy Sayhunning kanorasidan

Bukun Moskvaga qarab turibman

Yuksak Ostankino minorasidan.

Qoʻlimda bir kadah tim qora qahvo,

Yelkamda muazzam gumbazi davvor.

Qarshimda poyonsiz bu ajib maʼvo

Koʻkish tuman ichra yotar ulugʻvor.

Bulutlar tegramda suzib yuripti,

Shunchalar yaqinki, yetguday qoʻlim.

Nigohim hayratdan yoʻqotib koʻnim

Moviy cheksizlikda kezib yuripti.

Quyosh gʻarb ufqiga lovillab botar.

MGU qubbasida bir hovuch zari.

Olis-olislarda tovlanib yotar

Granit qirgʻoqli daryo kamari.

Mana,

Sharq ufqidan yuksalib asta

Yonginamga kelib toʻxtadi hilol.

Sohir qanotiga chirmab orasta

Meni olib uchar

Oydin bir xayol…

 

* * *

 

Xayol…

Sayri uning goh yer, goh falak.

Koʻzguning beorom shuʼlasi misol.

Unga bir nafasdir oʻtmish, kelajak.

Unga bir kadamdir janub va shimol.

Men bu yuksaklikda xayol bilan mast,

Xayolning kiftida turibman oʻzim.

Faqat nigoh yetgan ufqlar emas,

Butun koinotni koʻrmoqda koʻzim.

Hov ana,

U yerda tugaydi oʻrmon,

Davomi tutashdir poyonsiz choʻlga.

Choʻl orti men uchun eng aziz makon

Oʻzbekiston deya atalgan oʻlka.

Ne ajab,

U tomon bokdim dafʼatan,

Vujudimni tortdi bir ohanrabo.

Oy ham koʻtarilar oʻsha tarafdan,

Oʻsha yurt ustida porlaydi Zuhro.

Unda men ilk marta olamni koʻrib,

Ilk bor “Alifbo”dan olganman taʼlim.

Olam markazining kiftida turib,

Ona yurtim,

Senga qilaman taʼzim.

 

* * *

 

Soʻlim Fargʻonaning munis bagʻrida

Bor olti ariqdan suv ichgan kishloq.

Unda

Chorak asr mendan narida

Bolaligim chopar toʻzgʻitib tuproq.

U yiroklab borar,

Men ortidan jim

Xayol durbinida qarab kolaman.

Ox, bolalik, deyman,

Ammo oʻzim kim?

Otamning yoshiga yetgan bolaman.

U mening yoshimda umrini yashab,

Sharaf kitobiga bitib nomini,

Oʻzi shundoq sevgan hayotni tashlab…

Yoʻk. u boqiy qildi hayot shonini.

Men qisqa kechmishim sarhisob etsam

Bir savol fikrimda hamisha yoniq:

Odam boʻloldimmi dunyoda men ham

Otamning oʻgʻliman demoqqa loyiq?

Men shunday yashashni qilardim orzu,

Ham shunday boʻlmokni el uchun fido.

Qon boʻlib qalbimga singgan bu tuygʻu,

Mening maslagim shu

Azal ibtido…

 

* * *

 

Oʻtgan kunlarimni

Qilsam xayolot,

Umrim kitobini varaklab koʻrsam,

Barcha shodliklarin beribdi hayot,

Ayamabdi ammo ozorini ham.

Hali yetti yoshga toʻlib-toʻlmasdan,

Onamdan ham konib eshitmay ertak,

Otamning mehriga toʻyib-toʻymasdan

Qoʻsha judolikni koʻribdi yurak…

Lekin taqdirimdan norizo boʻlsam,

Yolgʻiz oʻsdim desam yoʻq zarra haqqim.

Ona boʻlib meni kuchdiyu oʻlkam,

Ota boʻlib boshim siladi xalqim.

Jigar boʻlib boqdi necha mushfiq koʻz,

Necha doʻst-yor topdim, necha birodar,

Esim tanib, menga

“Togʻa” degan soʻz

“Ota” degan soʻzga boʻldi barobar.

Uning mehri ila

Umr irmogʻim

Quyildi kattakon hayot nahriga.

Qoldi Oltiariq –

Ota qishlogʻim,

Ona shahrim Toshkent oldi bagʻriga.

 

* * *

 

Sogʻinch bilmasaydi

Bolalik agar,

Oʻychan qilmasaydi pinhona dardim,

Balki, koʻp katori men ham bir hunar,

Bir foydali kasbning izmin tutardim.

Men yuksak bilardim olim xizmatin,

Muhandis boʻlmoqni qilardim tilak.

Ammo xayol berdi menga qismatim,

Takdir menga berdi beorom yurak.

Munajjim boʻlmoqni qilardim orzu,

Gohi koʻk sayrida tonglar otardi.

Ammo yuragimda oʻzga bir gʻulu,

Uzga bir gʻalayon choʻkib yotardi.

Bulok yer ostida kezib koʻp zamon.

Silkib zamin uzra chikkanday bir kun,

Koʻksimni toʻldirib yotgan dard, tugʻyon

Ok qogʻoz yuziga toʻkildi butun.

Shunda unut boʻldi barcha iztirob,

Yana nurga toʻlib koʻrindi olam.

Maʼyus yuragimni ovutdi kitob,

Kemtik hayotimni toʻldirdi qalam.

Qalam!

Ehtiromim. olqishim senga,

Tanho kechalarda ey tanho ulfat.

Olam yukin ortdim nozik belingga,

Ioʻlimiz olisdur,

Toliqma faqat.

Hech kimga ochmagan koʻnglimni tanxo

Senga ochgan edim, sirdosh, qadrdon.

Yodingdami,

Bir kiz etganda shaydo

Yozgandik ishk xatin birga ikkovlon.

Qalbim soʻzlariga jim qulok solib

Sen tunlar koshimda sham boʻlib yonding.

Men-ku senga aytdim,

Sen ichga solib

Kuyib koʻmir boʻlmish rishtai joning.

Hamon sirdoshimsan,

Ne kelsa dilga,

Senga aytmok uchun koʻlga olurman.

Ishonchim bor,

Hatto soʻnggi manzilga

Seni aso qilib yetib borurman.

Rost qadding qaddimni qilgusi raso,

Chunki toʻgʻriliging – kuching, qalamim.

Adil yoʻlga boshla meni doimo,

Oʻtkir boʻlsin mudom uching, qalamim.

 

* * *

 

Sheʼriyat – bu asli junun kamoli,

Mayliga, kim uni nima demasin.

Hayot ummonida yozmish shamoli

Boʻronlarga burdi umrim kemasin.

Maksad sohiliga intildim betin,

Intilmok yor boʻldi goʻdak yoshimdan.

Gohi yelkasiga koʻtardi toʻlkin,

Goh esa muzdek suv kuydi boshimdan.

Izlanish yoʻlining saboklari moʻl,

Kim kidirmas ekan,

Boʻlmas xatosi.

Yanglishsam koʻrsatdi menga toʻgʻri yoʻl

Qutlugʻ eʼtikodim kiblanamosi.

Yoʻlning azobidan egilsa kaddim,

Betin zahmatlardan toliksa yurak,

Navoiy ruhidan madad soʻradim,

Usmondek Pushkindan oʻtindim koʻmak.

Ioʻlimni yoritdi

Shu ikki mayoq,

Dilimni hamisha toʻldirdi nurga.

Qalb!

Senga ishondim yoʻl boshidayoq,

Uzing rahnamo boʻl butun umrga.

 

* * *

 

Meni sheʼr bogʻiga yetaklagan kim?

Bu chaman asrorin kim etdi ayon?

Olamdan men faqat shodlik izladim,

Menga ustoz boʻldi Hamid Olimjon.

Yuragimga yana bir hamdam topdim

Yesenin sheʼriga boʻlgach oshino,

Gyote ochdi menga sirlar kitobin –

Faust bilan birga sayr etdim dunyo.

Fuzuliy devonin qoʻlimga oldim,

U soldi koʻnglimga gʻazal mehrini…

Koʻp zahmat soʻngida

Anglab yetoldim

Ustoz Alisherning buyuk sehrini.

Uni tanidimu elimni bildim,

Mahkamroq turganday boʻldim zaminda.

Diyorim,

Sen bilan iftixor qildim,

Barcha shavqu otash shu bois menda.

Shuning-chun soʻrsalar:

– Ilk ustozing kim?

Senga sheʼr asrorin kim etdi oshkor?

Deyman:

– Qalam berdi muqaddas yurtim,

Vatan mehri etdi meni sheʼrga yor.

 

* * *

 

Olam keng,

Ellar koʻp,

Yurtlar beshumor.

Har yurt oʻz ahliga goʻzal va ajib.

Ne baxt,

Quyoshiston taʼrifli diyor

Nurli peshonamga boʻlibdi nasib.

Men ilk bor dunyoning har itasida

Oltin uzuk yangligʻ oʻlkamni koʻrdim.

Zaminning doʻppidek bir pallasida

Hiloliy nusxa gul –

Bu mening yurtim!

Diyorim timsoli keksa Tiyonshon,

Choʻzib ikki daryo – ikki qoʻlini,

Uzatib turipti Sharku Gʻarb tomon

Doʻstlik kosasini – Orol koʻlini.

Oʻlkamning tasviri oʻxshaydi koʻzga,

Ne tong, keng olamga boqqan koʻzim ul.

Yana yurtim uchun ne deyman oʻzga,

Mening hayotim ul, rizqu roʻzim ul.

Axir onaga ham sidq aylab bajo

Uni atamaslar oy yoki quyosh.

Qoshida tiz choʻkib,

Ona, deb tanho,

Indamay koʻyurlar siynasiga bosh.

 

* * *

 

Byorns sheʼrlarida tirildi togʻlar.

Jambul oʻlanlari tutdi saxroni.

Har shoir oʻz elin nazmga bogʻlab.

Yurtiga karatdi butun dunyoni.

Chingiz Olatovga baxsh etdi yurak.

Mirzo gʻazalida kuldi Badaxshon…

Men yurtimni yozsam boʻlmogʻi kerak

Osmon ok qogʻozu

Dengiz siyoxdon.

U quyoshday munis. xayotbaxsh siyna.

Zaminu zamiri tuganmas kondir.

Yerning nasya emas. balki nakdina

Jannati atalgan Uzbekistondir.

Bu yerda bitmagan neʼmat yoʻq aslo,

Jonfizo koʻksida gurkirab yotar

Eng uzoq shimolning archasidan to

Eng olis janubning limusi qadar.

Daryolar,

vodiylar,

dengizu

togʻlar…

Tabiat koʻrkining hammasidan bor.

Bunda sheʼr boʻlib ochilar lola,

Bunda ertak boʻlib yetilar anor.

 

* * *

 

Qancha aziz boʻlsa,

Qancha mukarram

Ryazan sohiriga[1] javdar boshogʻi,

Shunchalar muqaddas boʻldi menga ham

Tuprogʻimda oʻsgan paxta chanogʻi.

Paxta…

U sevgidek mavzudir oʻlmas,

U ilhom chashmasi – mangu bulokdir.

Ammo u chamanning koʻksida gulmas,

Yerning kaftidagi ok poʻrsildokdir.

U jon rishtasidan yaralgan samar,

Chanoqqa jo boʻlgan xovuch toʻla nur.

U manglay teridan yetilgan gavhar,

U nuri diydadan bino boʻlgan dur.

Shu dur bilan toʻldi

Oʻlkamning qoʻyni,

Javohir koniga aylandi bu kun.

Ona xalqim!

Tarix yelkangga qoʻydi

Million tonnalarning zaminday yukin.

Ulugʻlayman

Toki tanda jonim bor

Manglayidan oftob oʻpgan oʻlkani.

Seni ulugʻlayman,

Azamat diyor!

Saxovat maxzani,

Quyosh maskani.

 

* * *

 

Muhabbat qoʻyolgay qaysi maʼvoga

Oʻz yurti qadrini bilmagan odam.

Shuncha boʻlarmidi mehrim dunyoga,

Oʻzbekiston, seni shuncha sevmasam?

Qalbim sening uchun joʻsh urmaganda

Nurli koʻringaymi edi bu jahon?

Ona muhabbatin bilmagan banda

Sodiq boʻlolgaymi doʻstga hech qachon?

Bayron – oʻz yurtining suyuk oʻgʻloni,

Oʻz eli mehri-la tuzdiyu navo,

Yunon tuprogʻida uzildi joni,

Bir xalq erki uchun jon qildi fido.

Yeniseyda oʻsgan sibirlik yigit –

Unga ham oʻz yurti edi keng jahon,

Vaqt kelib oʻlimga turdi betma-bet,

Yevropaga kildi koʻksini qalqon.

Yoniq shoir yurak Sulton Joʻraning

Belorus yerida qolgan qabri bor…

Kindik qoning tekkan yermi Vataning,

Yo kalb qoni tomgan zaminmi diyor?

 

* * *

 

Qardosh doʻstim!

Sen ham oʻkirsan sheʼrim,

Tilingga tarjima boʻlsa mabodo.

Hozircha til topib olamiz, sherik,

Biz uchun bu ortiq emas muammo.

Tasodif uchrashib qoldik biz bugun

Yuksak Ostankino minorasida.

Kel, jinday ichaylik,

Jiddiylik nechun

Oʻtirganday mestkom idorasida.

Bilmayman, noming kim,

Millating nadir.

Hozir buning nima zarurati bor?

Sen borsan, men borman.

Bor may va surur.

Shuncha yuksakdamiz,

Oʻzga ne darkor?

Yoshlarning tili bir derlar hamisha,

Ayniksa safarda…

Bu gap-ku ayon.

Agar bilsang, doʻstim, mana bu shisha

Olamda tengi yoʻq burro tarjimon.

Kel, qardoshim,

Ikkov boʻlib hamnafas,

Mana shu qadahni ichaylik bu kun.

Notiqlar soʻylagan “hamdoʻstlik” emas,

Bizning shu devona oshnalik uchun.

 

* * *

 

Balki polkdosh boʻlgan otalarimiz,

Balki bir okopda birga yotishgan.

Billur qadahlarda sharob ichsak biz,

Ular flyagadan spirt otishgan.

Tilaklar aytganda, balki bir nafas

Bizning bu onlarni kilishgan xayol.

Bu yerda oʻltirgan. oʻyla, biz emas,

Oʻsha bir vaqt polkdosh boʻlgan ikki chol.

Bu ularning koʻzi,

Ular kilgan xis.

Bu ular koʻksida yongan extiros.

Biz faqat ularning tirik ruhimiz –

Biz ular umrining davomi, xolos…

 

* * *

 

Yulduzlar daryosi –

Chayqalar samo,

Yarim oy tikkada balqib turibdi.

U cheksiz falakda muallaq, tanho,

Olam yuragidek kalkib turibdi.

Ming yillar avval ham shunday edi oy,

Shunday sharkdan chiqib

Gʻarbga botardi.

Saʼdiyni lol etgan edi bu chiroy,

Iskandar ham balki unga boqardi.

Bu kun ham u oʻsha,

Faqat bu zamon

Fazo kemalari qatnab turibdi.

Lekin shu choq Yerda

Bir guruh inson

Qamish kiyib, oʻq-yoy osib yuribdi.

Biz esak goh qoʻyib olam ishlarin

Fazodan tirik jon izlaymiz, ajab.

Yer uzra zamonning tebranishlari

Cheksizlik oldida nima degan gap?

Qoʻy bu xayollarni!

Kel, maydan oldik.

Balki tomchisida uning ming dunyo.

Biz ikki zarramiz –

Uchrashib qoldik

Buyuk va Besarhad Mangulik aro.

 

* * *

 

Nur qoʻynida yonar falak ham, yer ham,

Hilol koʻkdan pastga ohista suzar.

Oʻylayman,

Hozir men darchani ochsam

Kapalakday uchib kirar yulduzlya!!

Hamon bilolmayman

Oʻngmi bu roʻyo?

Parvoz etmoqdaman goʻyo fazoda.

Doʻstim, qoʻlingni ber,

Oʻzingmisan; yo –

Koʻrganim malakmi arshi aʼloda.

Yulduzlar bazmiga topolmay kiyos

Turibman bu nurlar koshonasida.

Bu yerdan samovot bir qadam, xolos.

Maskanim falakning ostonasida.

Yur, doʻstim,

Birga sayr etaylik, oʻsha –

Somon yulduzlari boʻlsin poyondoz.

Bizni yuksaklarga yoʻllagan goʻsha

Yiroqlardan boqsin xushnud sarfaroz.

Ufq manglayiga durday qadalgan

Oʻsha yulduzimiz yarqirok boʻlsin.

Uning

Jahoniy Erk

deya atalgan

Nurli kelajagi yaqinroq boʻlsin.

 

1970

 

Erkin VOHIDOV

 

“Ishq savdosi” (“Sharq” nashriyoti, 2000) kitobidan

 


[1] Sergey Yesenin nazarda tutilmoqda.

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.