«Muhabbat men bilan qololgani yoʻq»

0
124
marta koʻrilgan.

INGRID YONKER

(1933–1965)

 

Bu shoira olmos qazib chiqaradigan Kimberli yaqinidagi Duglasda, fermada tugʻilib ulgʻaydi, afrikans tilida takror ijod qildi. Olti yoshidan boshlab sheʼr toʻqigan. Oʻn yoshida onadan yetim qoldi va singlisi bilan otasi qoʻlida tarbiyalandi. Oʻn uch yoshida “Yozdan soʻng” nomli birinchi sheʼr toʻplami bosilib chiqdi.

Aparteid qonunlariga koʻra, Ingrid Yonker eziluvchilardan emas, ezuvchi oqtanlilardan edi. Otasi parlament noibi, aparteid siyosati tarafdori boʻlgani uchun, Ingrid u bilan chiqishmasdi. U senzura qonunini joriy qilish hayʼatining raisi etib tayinlanganda, Ingrid yigirma uch yoshida uyidan ketib qoldi va “Qochish” (1956) degan kitobini chiqardi, yoxannesburglik bir yigitga erga tegdi, yigirma toʻrt yoshida bir qiz koʻrdi. Tez orada er-xotin ajrashishdi va u Keyptaunga qaytib keldi. Bir mahbubidan homilador boʻlib, bolasini oldirgani uchun, ishi sudga tushdi va asab buzilganligi tufayli ruhiy xastalar kasalxonasiga yotqizildi (1961). Tuzalib chiqqach, 1963 yilda “Tutun va oxra (boʻyoq)” degan kitobi bosilib chiqdi. Konservativ janubiy afrikaliklar jamoasi uni sovuq qarshi olsa-da, muallif katta mukofotga sazovor boʻlib, Ovrupo boʻylab (Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Fransiya, Ispaniya, Portugaliya) sayohatga ketdi (1964). Soʻngra Atlantik okeanga chiqadigan port shahar Keyptaunga qaytdi. 1965 yil yoz oʻrtalarida “Men shamollar bilan uchib ketaman” degan vasiyat sheʼrini yozib qoldirib, kechasi Atlantik okean koʻrfaziga oʻzini otib, qaytishga imkon qoldirmay, uzoq-uzoqlarga suzib ketdi. Yozib qoldirgan xatida “Hech narsani oʻzgartirish qoʻlimdan kelmaydi, bularning hammasiga ortiq chidolmayman” deyilgan edi.

Ingrid Yonkerning arxivi Greyamstaundagi adabiyot muzeyining mulki boʻlib qoldi. 1965 yilda uning nomi bilan ataluvchi adabiy mukofot taʼsis etildi. 2004 yilda esa vafotidan keyin Ixaman milliy mukofoti bilan taqdirlandi. Sheʼrlari bir qator Ovrupo tillariga tarjima qilindi, koʻp sheʼrlariga musiqa bastalandi. U haqda hujjatli va badiiy filmlar suratga olindi. 2010 yilda “Qora kapalaklar” nomli biografik-badiiy film ishlandi, Ingrid rolini ijro etgan aktrisa Karis van Xaugen 2011 yilda juda katta nufuzli Traybek mukofotini oldi.


 

Nyangada askarlar otib ketgan bola

 

Bola oʻlmadi

“Afrika!” deb qichqirayotgan onasiga

mushtlarini doʻlaytirib qoʻydi,

qichqiriqda ozodlik nafasi va

yassitogʻda[1] qurshalgan yuraklarning birligi.

Bola avlodlar jangidagi otasiga

mushtlarini doʻlaytirib qoʻydi

“Afrika!” deb qichqirardi avlodlar

qichqiriqda haq-huquq nafasi va

koʻchalarda jangovar gʻurur qonlari.

Bola oʻlmadi

Langada ham Nyangada ham

Orlandoda Sharpevilda ham[2]

Filippada politsiya posti oldida ham

Boshida oʻq bilan yotar u.

 

Bola bu miltiqli, toʻqmoqli askarlarning

qorongʻi soyasi

qonunchilar yigʻinida qatnashar bola

uy darchalariga onalar yuragiga koʻz tashlar bola

Nyangada kunduzi faqat toʻp oʻynamoqchi edi bola

endi hamma yoqda

butun Afrika boʻylab oʻtib borar ulgʻaygan bola

butun dunyo boʻylab borar eran boʻlib yetgan haybatli bola

ruxsat xatisiz.

 

Gudvundagi qishloq xoʻjalik koʻrgazmasida

 

Hurmat qilib mening oppoq yuzimni

Turmaga tiqishdi boplab oʻzimni.

 

Hozircha erkinlikda yurganlar, sirtdan

Kuzatishar holim xarobligin itdan

 

Osdilar qandaydir nishon siynamga,

Men, oʻjar, otildim aziz kulbamga.

Qochib zavq, mukofot ham maqtovlardan

Qochmasdim togʻdagi haq chorlovlardan.

 

Kechki jimjitlikka uchib borardim,

Unda ot bermagan menga-da hech kim.

 

Unda men yashardim shonsiz, bekishan,

Osmagan edilar siynamga nishon.

 

* * *

Muhabbat men bilan qololgani yoʻq,

yigʻilar-choʻzilar yumshoqlashgan oʻq,

 

men hasratga choʻmdim… aynan shu vaqtda,

duradgor yoʻnardi hovlida taxta.

Soʻzim oʻrim chogʻi toʻkilgan boshoq,

juda kichik dondir oʻlimim biroq.

 

Achchiq mevali quyosh

 

Achchiq mevali quyosh

achchiq mevali hayot

sindiradi koʻzguni

bunga yoʻq najot

 

qishloq yoʻlin qidirdim

shoshdim chorlarga

soʻqmoqlar adashtirdi

chalkash soʻzlarday

 

oʻzi oson edi bu

sokin ish xiyla

unutdim-da adashdim

uchrashib sen-la

 

engil xotira bilan

engil sukunat

adashib seni topgach

boshlandi hasrat

 

toʻtiqushning ovozi

meni jalb etar

lekin aldaydi faqat

meni gʻash etar

 

na yoʻl bor na yechim bor

hech yerda hayhot

achchiq mevali quyosh

achchiq mevali hayot

 

Seni oʻylab yigʻlayman

 

Sening shoʻrlik mayiting uzra yigʻlayman

koʻzlarngday moviy olis shoʻr dengiz.

Mening qoʻlim hech nima

seni saqlab qololmaydi

dengiz oʻtlari sari yoʻnalgan izlaringni

chuqur izlaringga eltuvchi yoʻlni

arang oʻzgartishim mumkin.

 

Mening qoʻlim hech nima

qoyalarga qarshi hech narsa qilolmas.

 

Ammo chagʻalay qila oladi.

 

Rus tilidan Miraziz AʼZAM tarjimasi

 

“Jahon adabiyoti” jurnali, 2013–4


 

[1] Janubiy Afrika va Rodeziyadagi koʻm-koʻk oʻtloqlar qoplagan yassitogʻ.    

[2] Langa, Nyanga, Orlando, Sharpevil – zanjilar uchun qurilgan qishloqlar. Bu yerlarda politsiya hayvonlarcha vahshiylik bilan namoyishchilarni otib tashlagan.

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.