Маҳалланинг “шайхи”

0
249
марта кўрилган.

Қачондир унинг исми бўлса бўлгандир. Бироқ маҳаллада ҳеч ким унинг отини билмайди. Ҳамма Шайх деб чақиради.

Айтишларича, уруш пайтида бир бева хотин беш-олти ёшлардаги боласи билан шу ерга келиб қолган. Инсофли одамлар бевага чойхона ёнбошидаги пастак ҳужрани ажратиб беришган. Бола бари бир бола-да. Баҳорда ҳужранинг томига чиқиб варрак учираётган экан, варрак ҳаволаган сайин қизиқиб кетиб ипни торта-торта тисарилиб борибди-ю, томдан чалқанчасига йиқилиб тушибди. Шўрлик онанинг дод-фарёдига чойхўрлар ёпирилиб чиқишса, боланинг боши ёрилиб, қонга беланиб ётганмиш. Ҳожи буви унинг бошига кигиз куйдириб босибди, қоракуя сурибди, ҳайтовур, бола тузалиб кетибди. Фақат эси айниброқ қолибди. Ўшандан буён ҳеч ким унинг бирон марта йиғлаганини кўрмаган. Қачон қарасангиз, илжайиб туради. Илжайганда ҳам тилининг учи оғзига сиғмай доим чиқиб туради. Шундан бўлса керак, онда-сонда устара тегадиган дўрдоқ лабининг икки чети оқариб ётади. Урушдан кейин онаси вафот этади-ю, Шайх ёлғиз қолади. Эски чойхона бузилганида уларнинг ҳужрасидан ҳам ном-нишон қолмади. Бироқ Шайх кўчада қолгани йўқ. Маҳалладаги ҳамма уй Шайхники. Унинг учун ҳамма эшик очиқ. У бизникига ҳам тез-тез келиб туради. Онам билан узоқ-узоқ гаплашганини кўрардиму онам бу девона билан нимани гаплашишига ақлим етмасди.

Жамики тўй, жамики маърака Шайхсиз ўтмайди. Унинг ўз вазифаси бор: самовар қўяди. Хотиношида маҳалла отини, никоҳу базмларда тўйбоши эркаклар Шайхнинг хизматига муҳтож.

 – Шайх, тўрт чойнак чой! Уч чойнак фамил, бир чойнак кўкидан бўлсин.

 – Ҳодзир…

Шайх ғалати гапиради, “з”ни айтолмайди, “дз” дейди, “с” деёлмайди, аллақандай “тс” қилиб айтади.

 – Шайх тезроқ! Нозик меҳмонлар келиб қолди.

Шайх шошилмайди. Ишини билиб қилади.

 – Тсекин. Нодзик бўтса, ўдзига, – дейди илжайиб.

Одамлар ранжимайди. Шайхнинг пухталигини билишади. Шунча йилдан бери биронта тўйда чойнак дарз кетмаган, бирон меҳмон чойсиз қолмаган.

У фақат пиво ичади. Кўп эмас, икки шишагина. Тўй эгалари Шайхнинг улушини алоҳида ажратиб қўйишади. Тўй тарқаши олдидан, хизматини қилиб бўлгандан кейин Шайх шишани оғзига қўйиб пиво ичиб олади-да, бирдан ўйинга тушади. Ёқавайрон бўлиб, оғзидан кўпик сачратиб хўп ўйнайди.

Одамлар қарсак чалган сайин баландроқ сакрайди:

 – Бўш келма, Шайх!

 – Маладес, Шайх! Орангутан бўп кет-э!

Бундай “мақтовлар” Шайхни баттар жазавага солади. Ҳар тепинганда ер зириллаб кетади.

Баъзан ҳангоматалаб йигитлар Шайхни ўртага олиб қолишади.

 – Бу… тўйни қачон бошлаймиз, Шайх?

Шайх тилини чиқариб илжайиб қўяди.

 – Сенга ҳам хотин олиб берайлик бундоқ.

 – Хотинмас, қидз…

 – А?.. Вой кўнглингнинг кўчасидан ўргилдим! Сени кўрган қиз инфаркт бўлиб “Грудной хирургия”га тушадику!

Шайх хафа бўлмайди. Умуман, хафа бўлишни билмайди. Илжаяди.

Онамнинг йигирмаси бўлаётган эди. Ғира-шира тонг отаётганда эшикдан кўйлакчан Шайх лапанглаб кириб келди.

 – Ия, ана, Шайх келиб қолди! – деди аллаким тантана билан. – Қани, самоварга ўзинг қарай қол.

Аммо Шайх ҳовли бурчагида турган самоварлар томонга юрмади. Ҳеч кимга қарамай бир ҳатлаб айвон зинасидан чиқди-ю, ойимнинг хонасига йўналди.

 – Ҳой, Шайх ўлгур, қаёққа? – аёллардан бири унинг йўлини тўсди. – У ерда қариялар ўтиради.

 – Қоч! – деди Шайх кўзини олайтириб. Кейин онамнинг хонасига кирди-ю, тўсатдан ўзини ерга отди.

 – Ойи! – деди хириллаб. – Ойи-и-и!

Ёқасига чанг солиб бир тортган эди, кир кўйлаги шир этиб йиртилди-да, қоп-қора, бақувват елкалари титраганча оғзидан кўпик сачратиб ҳайқирди:

 – Ойи! Ойи!

У ҳар “ойи” деганда бошини ерга урар, ерни муштлар эди.

Бирпасда пешонаси моматалоқ бўлиб кетди.

 – Ойи! Қаёққа кетдидз, ойи!

Умрида йиғламаган Шайхнинг ноласи ҳаммани карахт қилиб қўйган эди. Кимдир кўтармоқчи бўлган эди, Шайх силтаб юборди.

 – Тегманглар! – деди аллаким пичирлаб. – Майли, йиғлаб олсин.

Анчадан кейин у гандираклаб ўрнидан турди. Ҳеч кимга қарамай ҳовлига тушди-ю, индамай чиқиб кетди.

 

Ўткир ҲОШИМОВ

 

“Дунёнинг ишлари”дан

МУЛОҲАЗА БИЛДИРИШ

Мулоҳаза киритилмади!
Исми шарифингизни киритинг.