Gulkari

0
33
marta koʻrilgan.

 – Obbo, shu devoring koʻzimga baloday koʻrinadi-da! Ichkarida boʻlsayam mayliydi. Asli, indinini urgan: buzib boshidan qurish kerak.

Eshmirza kunayning gapi Elomonni ajablantirsa-da, u devorning boshi – burchagidan oyogʻiga qarab oʻq otayotgan mergandek koʻzini qisib qaradi: koʻzga koʻrinarlik biror aybni sezmagach, yelka qisdi.

– Toʻrt-besh yil loyning ichida yurib oʻzimiznikini oʻnglab suvamasak, oʻrgangan hunarimiz bir pul-da! Anavi, qibla tomondagi burchakka Qoʻdir tosh qoʻyuvdik, shu buzayaptimikan? Oʻsha joyi sal qalinroq…

Eshmirza kunay oʻzining sinchiligini isbotlagandek kekirdagini choʻzib qoʻydi-da, burchakka oʻtib tovoni bilan devorni avaylagannamo tepdi. Barmoqlarini devor ustida yurgizib, biror narsa sezgandek ayyorona kulimsiradi.

– Shuning uchun aytaman-da, boshidan tuzatganni otasiga rahmat deb. Toshning oʻzini olsangiz, poydevor buziladi, devor entariladi, keyin qulaydi. El oldida kulgi.

Elomonning peshanasi tirishdi. Bir poydevorga, bir shiftga, bir chertakka qarab xayolidan oʻtkazdi: “Oʻzingning aybing bilinmas ekan-da! Nima koʻp, maʼraka koʻp, kelgan odam kulmaydimi?! Usta qurgʻur suvoqni boplabdi, deb”.

Elomonning boshi qotdi. Imoratni qayta qurish ahmoqning ogʻzidagi gap, Hasharchiyam, “ha” deganga kelavermaydi. Ustiga-ustak, qoʻl ishga bormay turgan bir paytda – taʼbi tirriq tortdi.

Eshmirza kunay daricha sari qadam tashlarkan, qayrildi:

– Bir ishni ikki qipsan-da! – dedi maslahat solgandek. – Bir ogʻiz soʻramaysanmi?..

Elomon tortishgudek edi-yu, shashtidan qaytdi.

– Bitta gʻisht qoʻyishibdimi, endi ega chiqqani qarang! U yeri qiyshiq, bu yeri oʻyiq. Bitgandan keyin aqllilik qilmay…

Elomon asta-sekin ota uyiga qarab yurarkan, osmon toʻlgʻoq tutgandek bezanglar, goh yomgʻir tomchilar, goh ochilar, yana birdan boʻzarib odamlarni shoshirardi.

U ham ishini tezroq bitkazish ilinjida tipirchilardi.

 

***

Elomon gʻoʻdirtosh qoʻyilgan burchakni choʻkichda kovlashga tushdi. Devor ogʻishidan qoʻrqqandek chetlanib turar, katilib borayotgan gʻishtlarni koʻrib ichi achirdi.

– Ey, ahmoq bola, qurguncha iyigʻing chiqib ketdi-ku!

Otasining baqirigʻidan u oʻnglandi.

– Seni nima jin urdi! Odamlar imorat qurolmay halak, sen loyi qurimay buzishga tush.

Doniyor bobo oʻgʻlining qoʻlidan choʻkichni tortib oldi-da, yerga tashladi.

– Yuz yil ishlasayam, odamga aql bitmas ekan-da!

Elomon ajabsinib otasiga qaradi:

– Manavi, devordagi tosh devorni buzib turibdi, uchini uchirmoqchiman. Ustidan suvab qoʻyaman, bilinmay ketadi.

Doniyor bobo miyigʻida kuldi:

– Toshni uchirib oʻtirish shart emas, – dedi u sinchkov nazar solgach. – Oʻziyam bilinmaydi-ku. Ja koʻngling toʻlmasa, gulkari qil. Ishing koʻpayadi-yu, puxta chiqadi. Erinmay oldi-atrofiga loy yalatib chiq, kari-oʻyiqlari yopiladi.

Elomon gulkaridan erinsa-da, muhim bir masala yechimini topgandek edi.

U darrov suvoqbop tuproqqa mayda somon aralashtirib loy qildi. Ichidagi kesaklari ezilishi uchun toʻrt-besh soat achitib qoʻydi. Keyin devorga shaytontayoq tashlab notekis, qiyshiq joylarini aniqladi-da, yeng shimardi. Loyni qoʻshigʻichlab devorga yopishtirdi-da, ustidan andava yurgizdi: avvaliga biroz sovqotdi, keyin koʻnikdi. Ustasiga devor suvash ham gapmi? Ha, deguncha ishning oxiri koʻrinayozdi. Qorongʻi tusha-tusha loy qochgan joylariga andava tortib, ishni bitkazib ariq tomonga yurdi. Loy idishlarini, ketmonu andavani tozalab, chetga oldi-da, yuz qoʻlini yuvarkan, Eshmirza kunay “horma” deb eshagini toʻxtatdi.

– Toʻygacha bir amallabsan-da! Mayli, devoring ishqilib ogʻib ketmadimi? Toshni olgach, joyi kovak boʻlib qoladi-da!

Elomonning hazillashgisi keldi:

– Devorga bolor tirab, oldik. Kavakka mayda tosh toʻldirdik. Qiyinmas-ku!

Eshmirza hazilni tushungandek kuldi:

– Toʻyni shu yerda oʻtkazamizmi?

– Ha…

– Yaxshi.

Eshmirza gʻijindi.

 

***

Sabzi toʻgʻrarga kelgan bir tom odamni Eshmirza aka yengib oʻtirardi. Nima emish, Elomonning imorati qiblaga ogʻib, qish chiqmay tashlab yuborarmish. Bu gapga eʼtiroz aytgan qancha, anqaygan qancha!

Lekin qishloq hazilkashlar bopladi:

– Siz yana usta boʻlaman desangiz, oxirzamon kelgani shu. Suvagan ogʻilxonangizni koʻrdik, bukrining belidek-ku!

Shundayam u boʻsh ketmadi:

– Uni oʻn beshimda qurganman!

Oʻtirganlardan biri pichogʻini qayrash asnosida gap qotdi.

– Qoʻngʻishingizga “ha” deganingizda haqqingiz ketmasdi. Endi kuyovning koʻnglini buzib qiyshiq deb oʻtirmay…

– Soʻrasa, ha deymanmi?.. Hali yosh, bilmaydi-da! Butun umr loy kechib koʻtargandayam, farosat bitmasa qiyin… Bukri joyi otning qashqasidek bilinib turibdi.

Toʻrt-beshta ishdanqocharga bahona topilib, Eshmirza akani tashqariga sudradi. Archilgan sabzi archilganicha qoldi.

Qorongʻitalash. Ayvondan taralgan elektrlampa yorugʻida devorning ikki uchini tenglashtirdi: “Qurgʻur-yey, kami yoʻq. Oʻyigʻi bilinmaydi. Oldingidan tuzuk” – deb xayolidan oʻtkazdi u.

– Oldingidan tuzugu, lekin baribir oʻydim-chuqur. Toshni kovlab olgan.

Endi hamma boyagidek devorga nazar sola boshladi. Birov “ha”, birov “yoʻq” dedi, ishqilib, gʻira-shirada Elomon kelguncha tortishishdi.

– Eshmirza akaga shunday koʻringan, u biladi, – dedi bor gapni eshitgach. – Kovak hech toʻlmaydi-da!

Odamlar Eshmirzaning koʻngli uchun yana bir qur razm solishdi. Tep-tekis edi.

Eshmirza kunayning koʻz oldi esa boʻm-boʻsh, kovak edi.

 

Olim JUMABOYEV

 

“Ijod olami”, 2018/5

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.