Farrosh kampirning tushi

0
446
marta koʻrilgan.

(Boshiga “kulfat” tushgan bir bekorchixona hangomasi)

Ikki qism – bir talay diydiyodan iborat

 

Bekorchixona ahli:

Rahbar Rahbarovich – hammaga tanish odatdagi amalparast; 40-45 yoshlarda.

Muovin buva – sobiq Rahbar Rahbarovich, chala nafaqachi, moshrang doʻppi kiyadigan ogʻirkarvon odam; 62-65 yoshlarda.

Gulibarno – jiblajibon kotiba; 25-28 yoshlarda.

Hisobchixon – ziqna, pixini yorgan quv xotin; 40-45 yoshlarda.

Iqtisodchi xonim – pardoz-andozga oʻch “zamonaviy” juvon; 35-40 yoshlarda.

Boʻlim boshligʻi – toʻymas oshxoʻr, tamagirroq kishi; 50-55 yoshlarda.

Bosh mutaxassis – oʻzicha hurfikr, zaharzabon, bashang kiyinadigan jazmanmijoz odam; 45-50 yoshlarda.

Mutaxassis xonim – turmushidan yolchimagan, merovnamo juvon; 35-40 yoshlarda.

Haydovchi yigit – uyquchi, divanda dumalab mudragani mudragan; 30 yashar.

Farrosh kampir – qulogʻi ogʻir, qoʻlida mudom latta, duch kelgan joyni artib-surtib oʻzicha javrab yurgani yurgan; 65-70 yoshlarda.

Qolganlar – yozgi taʼtilda va… har yoqda.

 

BIRINCHI QISM

(oshgacha)

 

Diydiyoning boshlanishi

 

Sahnani enlagan kattakon chorsi xona – “foye”, “xoll”. Roʻparada – peshonasiga “Qabulxona”, “Muovin”, “Hisobxona”, “Boʻlim boshligʻi”, “Bosh mutaxassis”, “Mutaxassislar” deb yozilgan qator eshiklar.

Bir-biriga qarama-qarshi ikki yon eshik, chapdagisi – “A”, oʻngdagisi – “E”. Har ikkalasiga ham “NE RABOTAYET” deb yozilgan qogʻoz yopishtirilgan. U yerdan oʻqtin-oʻqtin shovullab suv toʻkilgani eshitilib turadi.

Xona oʻrtasida uzun stol, yon-verida betartib qalashgan stullar.

Yonboshdagi almisoqdan qolgan divanni gʻijirlatib ertayu kech Haydovchi yigit agʻanab yotadi.

Qabulxona eshigi yaqinida bahaybat amal stoli, amal kursisi. Rahbar Rahbarovich tebranma-aylanma kursida yastanib turli-tuman koʻcha gazetalarini koʻzdan kechirayotir.

Qoʻlida latta, duch kelgan joyni artib-surtib Farrosh kampir koʻrinadi. Birovning koʻzi tushgudek boʻlsa jon-jahdi bilan tirishadi, rahbar gazetaning biror joyini ovoz chiqarib oʻqiganida, xuddi unga qarata gapirilgandek, alqamoqqa tushadi: “Anuv oʻlgur ziqnaga tayinlab qoʻydingizmi, oʻrgilay? Rahmat, rahmat, umringizdan baraka toping, iloyim!”

Ayni damda ham oʻzicha javragani javragan.

 

Farrosh kampir. Esiz jonim! Beradigani – choʻzib-choʻzib toʻrt tanga, shundan shunga sarson boʻlib kelaman-a! Qurgʻur, kelib-ketishimga yetsa ham koshki edi! Uyda yalpayib oʻtirgan anuv boyvuchcha shungayam sherik deng! Qumrigina otimni qoʻyib oʻshaning nomida Dilnavoz boʻlib yuribman-da. Dilnavoz! Dilnavoz opa, Dilnavoz xola! Qurib ketsin, oʻzimning nomimga oʻtay desam, pensa oʻlgurning qoq yarmini kesadi. Eski kattaga ham, manovi yangisiga ham “ozroq koʻtarsangiz-chi, opovsi” deb xudoning zorini qildim – qayoqda! Hammasiga oʻlgur oʻsha ziqna bugʻaltir aybdor! “Mumkin emas, mumkin emas!” Megajin! Senga mumkin! Oʻzginangga mumkin! Asomova Dilnavoz… iye, Qumri shoʻrlikka kelganda – taqa-taq! Yer yutgur, adogina boʻlgur! (Qoʻlidagi gazetani qoʻyib telefonga yopishgan Rahbar Rahbarovichga koʻzi tushadiyu birdan yumshab, yaltoqilik bilan soʻrasha ketadi.) Charchamaygina yuribsizmi, ukajon? Siz keldingizu, xudoga shukr, bu ordona idoraga son kirdi, fayzu baraka kirdi. Martabangiz bundan-da ziyoda boʻlsin! Kelinposhsha yaxshimilar? Anuv kungi boshogʻriqlari qoldimi ishqilib? Qolsin, qolsin iloyim. Nevaralarim chopqillab yurishibdimi? Ha, hammaginasining umrini bersin. Dadasining izidan borib, mana shundoq katta idoralarga kattakon boʻlib ketsin!

 

Rahbar Rahbarovich uning alqashlariga parvo ham qilmay, zavq bilan telefonda diydiyosini choʻzadi.

 

Rahbar Rahbarovich. Bagʻdodda-ku hamisha tinchlik, bilamiz. Sizlarda-chi, akaxon, sizlarda nima yangilik? Boya gazetda koʻzim tushgandek boʻldi, anovi sovuq tagʻin koʻtarilib ketibdimi?

Akaxon (ovozi). Qaysi sovuqni aytyapsiz?

Rahbar Rahbarovich. Sovuq kammidi, akaxon! Haligi, agentlikka oʻtgani-chi? Koʻzlari moʻltirab, doim yigʻlamsiraganga oʻxshab turadigan. Oʻrniga kim ekan – bilsak boʻladimi?

Akaxon. Ha-a, Shoberdiyevmi? E, shuning tashvishi sizu bizga qoptimi? Yana bir sovugʻi topilar, qoʻyavering. Bunaqa masalalar qayerda hal boʻlishini bilasiz-ku, inim!

 

Qabulxona eshigi shitob ochilib, Kotiba bosh suqadi.

 

Kotiba. Rahbar Rahbarovich! Rahbar Rahbarovich!

Rahbar Rahbarovich (goʻshakni kafti bilan toʻsib, koʻrsatgich barmogʻini tepaga nuqadi). Tish-sh!

Akaxon. Kim? Gulixon emasmilar?

Rahbar Rahbarovich (quvlik aralash). Qaysi Guli? Barnoxon deng!

Akaxon. Bizdan salom! Sogʻinchli salom!

Rahbar Rahbarovich. Qay biriga – Gulixongami yo Barnoxonga?

Akaxon. Opqochmang, hey! Har ikkaloviga!

Rahbar Rahbarovich (shoʻxlikni oshirib). Qaysisiga koʻproq boʻlsin?

Akaxon (tanbeh ohangida). Telefondasiz, inim! Ogʻizga qarabroq, a! Boʻpti, keyin gaplasharmiz.

Rahbar Rahbarovich. Tushundim, akaxon, tushundim. Rahmat, rahmat.

 

U goʻshakni joyiga qoʻyar-qoʻymas, Kotiba otilib stol boshiga keladi.

 

Kotiba. Rahbar Rahbarovich! Rostmi shu gap?

Rahbar Rahbarovich. Rost, rost. Mana, oʻzlari salom aytyaptilar, shaxsan! Akaxoningiz! Akaxonimiz deganim!

Kotiba (stoldagi taqvimga betakalluf koʻz tashlay turib). Bugun qanaqa kun oʻzi?

Rahbar Rahbarovich. Jumaga hali ikki kun bor! Lekin xosxonani yasatib, issiq-issiq qahvalarni hozirlayverasiz. (Havoni huzur bilan hidlay-hidlay) Oh, oh, buncha xushboʻy! Akaxonning hidlarimi deyman?

Kotiba (nozlanib). Adashdingiz! Bu boshqasi… Oʻzimniki. E, boring-e, men nima demoqchiman-u, bu kishi boʻlsa!..

Rahbar Rahbarovich. Xoʻsh-xoʻsh, qani?

Kotiba. Chindan ham eshitganingiz yoʻqmi? Boshqa joyga koʻcharmishmiz-ku!

Rahbar Rahbarovich (hangu mang). Kim aytdi? Nega?

Kotiba. Ana – hamma! Hammaning ogʻzida shu gap!

Rahbar Rahbarovich (tashvishga tushib). Bu yer-chi? Bu yer nima boʻladi unda?

Kotiba (yigʻlamsirab). Buzilarmish! Buzi-ib tashlanarmish, Rahbar Rahbarovich! Qara-ang! Oʻrniga-chi, oʻrniga gazon ekilarmish.

Rahbar Rahbarovich. Gazon?! Qanaqa gazon?

Kotiba. Gazon oʻt-chi, mashina bilan oʻradigan koʻm-koʻk maysa bor-ku, oʻshandan!

Rahbar Rahbarovich. Nega endi? Gazonni nima qiladi?

Kotiba. Innaykeyin har-har joyga skameyka qoʻyib chiqilar ekan…

Rahbar Rahbarovich. Skameyka?! Qanaqa skameyka?

Kotiba (ensasi qotib). Voy-y, Rahbar Rahbarovich! Skameyka-da, oʻtiradigan skameyka!

Rahbar Rahbarovich (taajjubi battar ortib). Kim oʻtiradi unga?

Kotiba. Voy-y! Yoshlar-da, yoshlar! Anuv sevishganlar-chi, kelajak avlod!

Rahbar Rahbarovich. Boshqa joyda oʻtirib sevishsa boʻlmas ekanmi oʻshalaringiz?!

Kotiba. Uff! Men qayoqdan bilay! Shu yerni tanlashibdi-da!

 

Eshik ochilib, Hisobchi xonimning boshi koʻrinadi.

 

Hisobchi. Mumkinmi, Rahbar Rahbarovich?

Kotiba (oʻgirilib ham qaramay). Bandlar, bandlar! Qattiq!

Hisobchi (jahl bilan). E, oʻt bu yoqqa! (Bostirib kiradi.)

 

Uning vajohatini koʻrib, Kotiba tisarila-tisarila chiqa boshlaydi.

 

Kotiba. Voy, voy! (Chetga qarab pichirlaydi) Naxalka!

Hisobchi (bir dasta qogʻozni stolga tashlab). Qoʻl qoʻyib bersangiz, Rahbar Rahbarovich. Bugun eltib topshirmasam… Soliqni oʻzingiz bilasiz! (Rahbar imzo chekmoqqa kirisharkan, stolda qalashib yotgan gazetalardan biriga hisobchining koʻzi tushib) “Darakchi”ni koʻrib boʻldingizmi? Keyin menga berarsiz-a, Durdona Fayozni oʻqimoqchi edim.

Rahbar Rahbarovich (imzodan bosh koʻtarib). Dildora Fayoz? Kim u?

Hisobchi. Hali oʻsha yeriga kelmabsiz-da, ha-a. Xushovoz xonanda bor-ku – Durdona Fayoz? Huv, toʻshakda yotib qoʻshiq aytadigan. Oʻsha, uchinchi eridan chiqib, oʻzidan oʻn yosh kichik bittasiga tegib olganmish. Malayziyalik ekan. Rosa serpul, biznesmen!

Rahbar Rahbarovich. Gazetani oʻqimagan boʻlsangiz ham, mana, hammasidan xabardor ekansiz-ku, xonim?

Hisobchi (andak xijolatomuz). Yangi eri bilan Malayziyaga ketarmikan yo qolarmikan – shunisini bilmoqchi edim-da.

Rahbar Rahbarovich (ermakka). Ketsa nima boʻladi? (Suhbatdoshi gap topolmaganini koʻrib) Qolsa-chi? Xoʻsh?

Hisobchi (nochor iljayib). Qiziq-da, Rahbar Rahbarovich. Behayo, sotqin! Toʻgʻrimi?

Rahbar Rahbarovich. Ketsa – bir kuni qaytib kelar. Yurtini sogʻinib. Yoki yanada yoshroq bittasini topib, Koreyami, Singapurgami juftak urib qolar, nima dedingiz?

Hisobchi. Esiz shuncha pul, shuncha mol-dunyo! Xushovoz emishlar!

Rahbar Rahbarovich. Pul deganday, anovi vaysaqi kampir masalasi nima boʻldi? Oʻzi garangligi yetmagandek, odamning quloq-miyasini yevordi-ya! Nahotki…

Farrosh kampir (ovozi, allaqayoqdan). Rahmat, rahmat! Umringizdan baraka toping, ukajon! Tuproq olsangiz zar boʻlsin!

Hisobchi (bidirlab). Iloji yoʻq, Rahbar Rahbarovich! Hecham iloji yoʻq! Gaplashib koʻrdim, razryadi shunaqa!

Farrosh kampir (allaqayoqdan). Hah, yashshamagur! Yoningdan beryapsanmi, megajin?!

Hisobchi (dafʼatan muloyimlashib). Gʻildiragimiz boʻshdir, borib kelsam maylimi?

Rahbar Rahbarovich. Divanda dumalab yotuvdi, qarang-chi.

Haydovchi divandan bosh koʻtarib, norozi oʻqrayadi.

Imzolangan qogʻozlarini olib oʻrnidan qoʻzgʻalgan Hisobchi qaytib oʻtiradi.

 

Hisobchi (hamdardona). Anuv shumxabarni eshitgandirsiz, Rahbar Rahbarovich? Oʻzi shuni bilgani kiruvdim oldingizga. Endi nima qilamiz-a?

Rahbar Rahbarovich. Eshitdim, eshitdim. Gazon ekilarmishmi-yey, sevishib oʻtirisharmishmi-yey, kim bilsin!

Hisobchi. Avtobekat boʻlarkan deyishayotuvdi-ku?

Rahbar Rahbarovich. Avtobekat? Shaharning qoq oʻrtasida-ya?!

Hisobchi. Qozonchining qoʻlida – qaydan quloq chiqarsa! Qayoqqa koʻcharkanmiz oʻzi?

Rahbar Rahbarovich. Bilmadim, bilmadim. Oʻzimning ham boshim qotib qoldi. Iya, hozir bilamiz-da, hozir! (Telefonga qoʻl choʻzganida “E” yozuvli eshik tarafdan suvning shovullashi eshitiladi.) Padariga laʼnat! Qayoqqa boʻlsayam – koʻchsak koʻchaylik shu yerdan!

 

Hisobchi ham irgangan kabi burun jiyirib qoʻyib, oʻrnidan qoʻzgʻaladi.

 

IKKINCHI DIYDIYo

 

“E” xona tarafdan suvning shildiragani eshitilib, qoʻllarini roʻmolchasiga arta-arta Muovin buva chiqadi. Latta koʻtargan Farrosh uning yoʻlini toʻsadi.

Muovin buva. Ha, Qumri kampir, yana nima gap?

Farrosh kampir. Qumri degandek boʻldingizmi, aylanay? Bu ordonaxonada bitta siz bilasiz ismimni. Qolgan bari anuv boyvuchchamning oti bilan ataydi meni. Rahmat, rahmat. Oʻzingizning tani-joningiz sogʻmi ishqilib? Uydagi kelin-kepchak, kichkintoyu jajjivoylar? Ha, omon boʻlishsin. Kennoyimiz ham oʻtirgandirlar onaxotin oydek boʻlib?

Muovin buva. Oʻtiribdi. Turshak boʻlib. Bukilib-bujmayib. Sizga oʻxshab qolgan u ham, Qumri buvi!

Farrosh kampir (qulogʻi ilmay). Ha, ha, yaxshi. Soʻrab qoʻyarsiz mening nomimdan. Sizning davrlaringiz qandoq edi-ya, Muovin buva! Hammayoqda fayzu baraka! Mana, endi hemiri toʻrt chaqasi uchun kelib-ketib yuribman deng, azza-bazza. Bariga anuv chaqchaygan zahar oʻlgur aybdor! (Duch kelgan joyni zoʻr berib arta boshlaydi.)

Muovin buva behafsala qoʻl siltab xonasiga kirib ketadiyu qoʻlida bir varaq qogʻoz bilan chiqib qabulxona sari yuradi.

Rahbar uni yasama iljayib qarshi oladi.

Rahbar Rahbarovich. Keling, keling, ustoz.

Muovin buva (harsillab, roʻbaroʻ kursiga choʻkarkan). Endi bizning ustozligimiz qoldimi, ukam! Bugun ustozimiz – siz!

Rahbar Rahbarovich. Yoʻgʻ-ey, harqalay, necha yil mana shu dargohga boshchilik qilgansiz, xizmatlaringiz singgan! Biz – kecha kelgan bir odam-da. Sizning boy tajribangizga tayanib… Choyni oling.

Muovin buva. Rahmat… Tajriba degani nima – keksalarning koʻnglini ovlash uchun oʻylab topilgan bir choʻpchak-da! Sizga maslahatim: unaqa choʻpchaklarga emas, (mansab kursisiga ishora qilib) manovinga tayansangiz adashmaysiz. (Bir zum tin olib) Ustoz deysizmi, shogirdmi, xullas, bizga endi javob bersangiz, uka…

Rahbar Rahbarovich. Mayli, mayli. Marhamat. Yana qonbosimmi? Uyga borib, kennoyimizning oldilarida, bemalol damni olavering. Huv, oʻzingiz aytgandek, ish – oʻrmonga qochadigan boʻri emas…

Muovin buva (oʻqrayibroq). Yoʻq, inim, men butunlay ketmoqchiman!

Rahbar Rahbarovich (yolgʻondakam kuyinib). Ie, iye, bu nima deganlari, taqsir?

Muovin buva. Chilonzordan allaqayoqlarga uloqib yurish bizga endi malol, uka. Hali qayga koʻchamiz – u yogʻi nomaʼlum boʻlib turgan boʻlsa…

Rahbar Rahbarovich. Men ham shuni aytaman-da. Suvni koʻrmay etik yechgandek boʻlib qolmaymizmi, oqsoqol!

Muovin buva. “Kulli yovmin – battar”, debmishlar mashoyixlar. Bugungisidan battar boʻlsa boʻladiki, behtar boʻlmaydi hech. Bu gapni eslab qoling, birodar! Doim shunday boʻlib kelgan!

Rahbar Rahbarovich. Yoʻgʻ-ey! Kelajak, yorugʻ kelajagimiz… Nahotki…

Muovin buva. Manovi gazetning gaplarini qoʻyib turing-da siz! Men koʻchish masalasini aytyapman, uka. Endi joy bersa, huv bir tupkaning tagidan beradi sizga, xomtama boʻlmang!

Rahbar Rahbarovich. Qaroringiz qatʼiymi ishqilib?

Muovin buva. Bu nima deganingiz? Andisha ham kerak odamga. Oshiqmang, inim, ketamiz, ketaman! Bilamiz, bilamiz: yangi rahbar, iloji boʻlsa, eski rahbarning qorasini koʻrmoq tugul nomini ham kamroq eshitsa!.. Shundaymi?

Rahbar Rahbarovich. Yoʻgʻ-ey, yoʻgʻ-ey, men boshqa maʼnoda… Toʻn-poʻn, izzat-ikrom bilan deganday…

Muovin buva (toʻnini teskari kiyib). Oʻsha toʻn sizniki, roziman. Ertaga bir kun oʻzlariga kerak boʻlar…

 

Taraqlagan tovush eshitiladi.

 

Rahbar Rahbarovich (alang-jalang). Nima boʻldi? Nima shovqin? Guli-i! (Tin olib) Barno-o!

 

Apil-tapil “A” xonadan chiqqan Kotiba orqasiga qarata allanimani pishillatib, rahbar huzuriga chopadi.

 

Kotiba. Eshitaman, Rahbar Rahbarovich!

Rahbar Rahbarovich (norozi chaqchayib). Men sizni eshitmaysiz, anovi savdoyi kampirdek qulogʻi tom bitgan deyayotganim yoʻq, singlim! “Eshitaman-peshitaman” emas, “labbay” boʻladi! Necha marta aytganman-a!

Kotiba. Labbay! Eshitaman, Rahbar Rahbarovich!

Rahbar Rahbarovich. Obbo-o! Xoʻjalik mudiri qay goʻrda? Chaqiring! Nima qarsilladi oʻzi, tinchlikmi?

Kotiba. Foyedagi eski stolimiz… Jiyanining imeninasi ekan, oʻshanga ketgan. Ruxsat soʻrovdi, sizga aytish esimdan chiqibdi, Rahbar Rahbarovich.

Rahbar Rahbarovich (jigʻibiyron). Jiyan, jiyan! Nechta jiyani bor oʻzi shuning?

Kotiba (barmoq bukib sanashga kirishadi). Ikki opasidan – beshta! Uch ukasidan – oltitamidi? Yoʻq, yoʻq, bittasi befarzand edi shekilli.

Rahbar Rahbarovich (toqati toq boʻlib). Jiyanlaridan boʻshaganida, aytib qoʻyarsiz, stol-stul, eshik-derazalarga ham qarab yursin, xoʻpmi? (Muovin buvaga yuzlanib) Sizdan qolgan stol!

Muovin buva. Ha, oʻzimizga oʻxshab uning ham har yogʻi lat yeb, puturdan ketgan… Shuning uchun javob soʻrayapman-da.

Rahbar Rahbarovich. Kelib-kelib shunday paytda! Idoramiz hayotidagi ogʻir, masʼuliyatli soatda! E qoʻying-e, taqsir!

Muovin buva. Idorangizning ogʻiridan ham, yengilidan ham qarzimiz qolmagan, ukam! Bir yaxshi odamdan eshitganim bor: amal kursisini egallagan mardum vaqti kelib uni boʻshatmogʻi muqarrarligini ham unutmagani maʼqul!

Rahbar Rahbarovich (jizillab). Nima demoqchisiz, xoʻsh?

Muovin buva. Demoqchi boʻlgan gapimni dedim!

Rahbar Rahbarovich. Mayli, arizangiz qolsin, oʻylashib koʻrarmiz.

Muovin buva ogʻir qoʻzgʻalib, eshik tomon yuradi. Rahbar telefonga yopishadi.

Ovozi: “Akaxo-on!”

 

UCHINCHI DIYDIYo

 

Chorsi xona. Bir boshiga allaqanday qutilaru taxlam-taxlam papkalardan tayanch berib qoʻyilgan uzun omonat stolda Boʻlim boshligʻi bilan Bosh mutaxassis roʻbaroʻ, shaxmat surmoqda. Stolning narigi boshida goʻyo suyab qolmoqchi kabi unga oʻmgan tashlagan Muovin buva mudrab oʻtiribdi. Farrosh kampir odatdagidek, qoʻlida lattasi, ivirsib yuribdi.

Farrosh kampir (oʻz-oʻzicha, gʻudranib). Mabodo Qoʻyliq taraflarga emasmikan? Koshkiydi, koshkiydi. Xudoyim ohu zorini eshitib, Qumri shoʻrlikni ham bi-ir yarlaqab qolarmidi… Rahmat, rahmat.

 

“A” xonadan grafinda suv koʻtarib oʻtayotgan Mutaxassis xonim joyida toʻxtaydi.

 

Mutaxassis. Voy, rostdanmi? Qandoq yaxshi! Menga rosa oʻngʻay boʻlarkan, uyim oʻsha tomonda. Qoʻyliq ham obod joylar. Ayniqsa – bozori!

Boʻlim boshligʻi. Bu yogʻi chatoq boʻldi-ku? Boyagi aspni bekor beribman-a… (Oʻyindan bosh koʻtarib) Qoʻyliq deysizlarmi? Uzoq-ku juda?

Bosh mutaxassis. Uzoqmi, yaqinmi, bori shudir-da, akam! Lagʻmonning oʻrniga kuksini urib yurasiz endi. Olaparning goʻshtiga.

Boʻlim boshligʻi (achchiqlanib). Qoʻying-e! Men musulmon farzandiman, faqat qoʻy goʻshti isteʼmol qilaman! Darvoqe, bugun qayerda osh bor edi-ya? Hozir, hozir! (U oʻrnidan chaqqon turib, xonasi tomon zipillaydi.)

Bosh mutaxassis. Oʻyin-chi, akam? Holingizga maymun yigʻlab turibdi-ku bu yoqda!

Boʻlim boshligʻi (eshigidan kirayotib). Hay, oʻyin ham, anovi koʻchdi-koʻchdilar ham bir gap boʻlar, qorinni koʻraylik avval!

Bosh mutaxassis. Hah, osh yesin-a sizni! (U, qoʻlida grafin, qiyshanglab turgan Mutaxassis xonimga shoʻxchan, maʼnodor koʻz qisib qoʻyadi. Juvon gʻamza koʻrsatib, xonasiga kirib ketadi.)

Muovin buva (mudroq aralash gʻudranib). Chilonzor… Qoʻyliq… Chilonzor…

 

Boʻlim boshligʻi xonasidan allaqanday taklifnoma koʻtarib chiqadi.

 

Boʻlim boshligʻi. Mana! (Tantanavor oʻqimoqqa tushadi) “Sevimli farzandlarimiz Aqidaxon va Martinbekning visol oqshomi munosabati bilan… “Doʻmbirobod” toʻyxonasiga lutfan oshga taklif etamiz”. Jamoa bilan! Yashavor! Ketdikmi? Soat ham oʻn bir boʻlib qoldi. Yetib borgunimizcha…

Bosh mutaxassis. Martinbek?! Sevimli farzandlari negr-pegrmikan?

Boʻlim boshligʻi. Negrmi, balomi, nima farqi bor sizga? Oshi qora boʻlmasa boʻldi-da!

Bosh mutaxassis. Men qarshiman.

Boʻlim boshligʻi. Oshgami, negrgami?

Bosh mutaxassis. Qizlarimizning mana shunday har turlisiga tegib ketaverishiga! Bu yoqda oʻzimiz turib!

Boʻlim boshligʻi. Obbo-o! (Mutaxassislar xonasiga imo etib) Kamlik qilyaptimi?.. Nima, sizdan soʻrab tegsinmi?! Erkinlik, demokratiya! Biz ham dunyoga chiqib boʻldik, ogʻayni! Hozir jahonning qay goʻriga bormang, “togʻajon” deb toʻrttasi boʻyningizga osiladi! Zamonning zayli-da, qoʻlingizdan nima kelardi? Xoʻsh, boramizmi? (Muovin buvani turtib) Hey boboy, koʻzni oching! Oshga! Siz tomonga. Oʻshanaqasi uyingizda qolaverasiz… Lanjroq koʻrinasiz, nahorgisiga ham boruvmidingiz deyman? Qayerga?

Muovin buva (azob bilan koʻzini ochib). Qurbaqaobodga.

Bosh mutaxassis (chapak urib). Yuz ofarin, ming ofarin! Kallai saharlab! Doʻmbiroboddan Qurbaqaobodga!

Muovin buva. Nachora, inim, milliy udumimiz-da.

Bosh mutaxassis. Qayerdan chiqibdi oʻzi shu udum? Tagʻin milliy emish! Ertalab yetti-sakkizga qilsa boʻlmasmikan shu dahmazani?

Muovin buva. Qozon sahar soat toʻrtda ochiladi, bilasiz-ku. Siz aytgan vaqtda qilsa, kun chiqib, yoyilib ketadi.

Bosh mutaxassis (boʻsh kelmay). Oshni kunning yorugʻida yesa teshib chiqarmikan, nima? (Boʻlim boshligʻiga ishoratan) Manovi kishi, masalan, yigirma toʻrt soat betoʻxtov yeyishi mumkin!

Boʻlim boshligʻi. Oshirivordingiz-a ja-a!

Muovin buva (javragandek). Chollar masjiddan oʻsha mahalda chiqadi-da, birodar.

Bosh mutaxassis. Chiqaversin, marhamat. Toʻy qiladigan azamat ularga alohida qozon osib bersin!

Boʻlim boshligʻi. Qoʻyaylik shu keraksiz mashmashani. Oʻzingiz toʻy bersangiz shunday qilarsiz, xoʻpmi? Qani, joʻnadikmi boʻlmasa? Rahbar Rahbarovich ham borsalar kerak. Toʻy oshi – jonu dillari… Qogʻoz-pogʻozini yigʻishtirib, oʻn daqiqa ichida hamma shu yerda jam boʻlsin!

 

TOʻRTINCHI DIYDIYo

 

Rahbar Rahbarovich telefonda Akaxon iga arz-dod qilayotir.

Rahbar Rahbarovich. Jumalik oʻtirishlarimiz oʻtmish boʻlib qolarkan-da endi? Gulixonning qahvalari! Achchiq-qaynoq qahvalari!..

Akaxon (ovozi). Oʻzlari ham baravariga xoʻrillatib oʻtirardilar!..

Rahbar Rahbarovich. Ikkinchisidan keyin sekin chiqib ketardim-ku, akaxon?

Akaxon. Ikkinchisini kutib oʻtirish shartmidi?! Umuman, bunaqa gap-soʻzlarni bas qiling, inim. Telefondasiz-a, tilga hushyor boʻling, demaganmidim?

Rahbar Rahbarovich. Xoʻp, xoʻp, akaxon, vinovat!

Akaxon. Huv, lavozimga tayinlanayotganingizda berilgan maslahatlar esdan chiqibdi-da, a?

Rahbar Rahbarovich. Yoʻq, yoʻq, hammasi, hammaginasi yodimda! Yozib ham qoʻyganman. (Oldidagi bloknotni varaqlab, oʻqimoqqa tutinadi.) Mana. Birinchisi: “Hech qachon qoʻl ostidagi xodimlarga yoʻl-yoʻlakay, koʻcha-koʻyda topshiriq yoki tanbeh berilmaydi. Bir ogʻiz gap boʻlsa ham albatta kabinetga chaqirib aytiladi. Mansab kursisining sehr-salobati boʻlakcha!” Toʻgʻrimi?

Akaxon. Ikkinchisiga oʻting.

Rahbar Rahbarovich. Ikkinchi punkt: “Ertalab ishga kelganda dastavval bir varaq qogʻoz olib, bugun bajariladigan yumushlar roʻyxat qilinadi. Roʻyxatning boshida albatta shaxsiy masalalar tursin. Davlat ishlari oʻz-oʻzidan boʻlaveradi”.

Akaxon. Oʻchiring! Hoziroq oʻchirib tashlang! Kalla bormi, men bunisini qulogʻingizga aytgan edim-ku, axir! Oʻchirdingizmi?

Rahbar Rahbarovich. Oʻchirdim, oʻchirdim. Qop-qora qilib boʻyab tashladim! Juma kuni kelganingizda oʻzingizga ham koʻrsataman.

Akaxon. Oʻrniga mana bu gapni yozing! “Rahbarman degan azamat hamisha ikkita “t”ga hushyor boʻlmogʻi kerak. Birinchisi…

Rahbar Rahbarovich. Ikkita nimaga dedingiz? “D”midi?

Akaxon. “T”, “t”! Tosh, temir… Birinchisi – tilga, ikkinchisi – telefonga”. Uqdingizmi? He, bloknotingizdan sizning! Darvoqe, qayoqqa koʻcharkansizlar, qachon?

Rahbar Rahbarovich (tushkun ohangda). Hozircha nomaʼlum, akaxon. Harholda uzoqroqqa. Qoʻyliq tomonlarga emishmi-yey…

Akaxon. Qoʻyliq?! Nima, siz bozorchimisiz? Umuman, nega biz bexabar, stranno…

Rahbar Rahbarovich (zorlangansimon). Akaxon, shu… qaytib eski joyimga oʻtsam-chi? Boʻsh turganmish-ku hali. Xosxonasi ham bor edi. Jumaliklarga kelardingiz, qaynoq-qaynoq…

Akaxon. Obbo-o, hozirgina nima dedim-a!

Rahbar Rahbarovich (nafasi oʻchgudek). Uzr, uzr, akaxon, esimdan chiqibdi – ikkita “t”!

Akaxon (ensasi qotibroq). Boʻpti, boʻpti. Men bir gaplashib koʻray-chi… Barnogulingizga salom!

Rahbar Rahbarovich. Albatta, albatta, akaxon! (Goʻshakni joyiga qoʻyib, xiyla fursat sukutda qoladi. Bir mahal nimadir taraqlab ketadi.) Guli-i! (Tin olib) Barno-o!

Qoʻlida labboʻyoq, Kotiba koʻrinadi.

 

Kotiba. Eshita… Labbay, Rahbar Rahbarovich!

Rahbar Rahbarovich (ichida gʻashlanib). Ismingiz namuncha uzun-a, singlim, bilmagan odam ikki kishi deb oʻylaydi!

Kotiba. Esimni taniganimdan beri shunday – Gulibarnoman. (Istigʻno bilan) Nima, oʻxshamaymanmi? Akaxoningiz Barnogul deydilar!

Rahbar Rahbarovich (ichki bir hasad bilan). Mayli, mayli. U kishiga mumkin. Hammasi mumkin!.. Tagʻin nima shovqin, nima taraqladi?

Kotiba (qiqirlab). Anuv oʻlgur stol yana agʻdarilib tushdi!

Rahbar Rahbarovich (figʻoni chiqib). Qay goʻrga gumdon boʻlgan oʻzi oʻsha kasofat?

Kotiba. Qashqadaryosiga-da.

Rahbar Rahbarovich. Oʻtgan safar Surxondaryo demabmidingiz?

Kotiba (parvosiga keltirmay). Nima farqi bor, Rahbar Rahbarovich, baribir daryo-da!

Rahbar Rahbarovich. Daryo, daryo… Qaysi stol dedingiz?

Kotiba. Anuv-chi, Muovin buvadan qolgan matoh! Har kuni agʻnagani agʻnagan.

Rahbar Rahbarovich (birdan jonlanib). Menga qarang, Gulixon, shu matohni Muovin buvaning oʻziga sovgʻa qilib yuborsak nima deysiz? Ishdan boʻshayapti, quruq ketmasin bechora. Qadrdon stoli-da! Allaqachon hisobdan ham chiqarilgan boʻlsa kerak oʻzi. Bu yogʻi koʻchadigan boʻlib turibmiz, biratoʻla yangisini olamiz-qoʻyamiz-da! Bir qaror tayyorlasangiz-chi, a?

Kotiba. Siniq stolga ham qarormi? Hisobdan oʻchgan deyapsiz-ku!

Rahbar Rahbarovich. Baribir! Bayonnomayu qarorlar bilan qilingan ish har doim mustahkam boʻladi, Gulixon, bilib qoʻying! (Maʼnodor taʼkidlab) Barnogul!

Kotiba (iymangannamo). Jumaga ikki kun bor, dedingiz-a hali, Rahbar Rahbarovich?

Rahbar Rahbarovich. Bir yarim kun qoldi. Tayyorgarlikni koʻraverasiz!

Kotiba (erkalanib). E, baring-e, Rahbar aka! Oʻzlari-da… (Ketaturib u qoʻlidagi labboʻyoqni devorga surtib koʻradi va oʻgirilib xijolatomuz izoh beradi). Baribir bu yerdan ketyapmiz-ku…

Rahbar Rahbarovich (u chiqib ketgach). He, ichikib “juma”lamay ket!

 

Kotiba qaytib bosh suqadi.

 

Kotiba. Rahbar aka, qabulxonadagi anovi billur guldonni men olsam-chi? Koʻch-koʻch payti yoʻlda sinib-netib yurgandan koʻra… Yangisini olarmiz, oʻzingiz aytdingiz-ku hali.

Rahbar Rahbarovich (ijirgʻanibroq). Koʻramiz, koʻramiz.

Kotiba. Xonangizdagi televizorni – oʻzingiz!

Rahbar Rahbarovich (gangib). Televizor… yangigina-ku bu?

Kotiba. Oʻzingiz ham yangisiz-da, Rahbar Rahbarovich!

Rahbar Rahbarovich (oʻychan). Hay, koʻramiz, koʻramiz… Ey, shoshmang. Akaxoningizga bir qoʻngʻiroq qilib qoʻyolmaysizmi? Zoraki…

Kotiba. Nima deb? Oʻzlari qilib turibdilar. Qoʻlimga.

Rahbar Rahbarovich. Yoʻq, boshqa… mening masalamda. Oʻsha ijobiy hal boʻlsa, sizniyam opketardim… Xoʻpmi?

 

Surbetlik bilan Kotibani eshikdan chetlab, xonaga lapanglagancha Boʻlim boshligʻi kiradi.

 

Boʻlim boshligʻi (dali-gʻulilik qilib). Hormang, Rahbar Rahbarovich, hormang! Xomushroq koʻrinasizmi, aka?

Rahbar Rahbarovich (Kotibaga). Hay, keyin gaplasharmiz. (Soʻngra “surbet”ga oʻzini atay tashvishmand koʻrsatib). Qanaqa tashkilot-a bu oʻzi?! Yoz bahona, yarmi taʼtillab ketgan! Mana shu dardisar doʻkoningizni oyoqqa qoʻyaman deb oʻlib-tirilib oʻtiribmiz-da, aka! Bu yoqda esa, koʻrib turibsiz, koʻchish mashmashasi chiqib qoldi…

Boʻlim boshligʻi. E, oʻylamang, aka! Koʻchsak koʻcharmiz, qolsak qolarmiz, shunga tashvishmi? Kuningning bir kuni qolguncha osh ye, pulingning bir tini qolguncha osh ye, debdilar. Turing, aka!

Rahbar Rahbarovich. Ie, shunday boʻldimi? (U boʻyinbogʻini toʻgʻrilay-toʻgʻrilay oʻrnidan qoʻzgʻaladi.)

 

Chorsi xonada ularni Muovin buva bilan Bosh mutaxassis kutib turibdi.

 

Boʻlim boshligʻi (divan tarafga, hayqirib). Hoʻ gʻildirak, tur endi! Hamma koʻch-koʻch tashvishida-yu, bu begʻamboyning choʻzilib yotishini!

 

Haydovchi yigit eran-qaran joyidan qoʻzgʻaladi.

 

Haydovchi. Koʻchsak koʻchibmiz-da, amaki! Qoʻyliq boʻlsa – Qoʻyliq! Qochib ketibdimi?! Gʻildiragimiz aylanib turibdi, borib-kelaveramiz, nima! Stoyankasi bordir?

Muovin buva (alam bilan). Ha-a, sen bolaga oson…

Haydovchi. Xudo deb tursangiz-chi, Muovin buva, bu hali quruq bir mish-mish. (Hamma unga savol nazari bilan qaraganini koʻrib) Bunaqa gap yoʻq deyishyapti-ku, kim bilsin.

Muovin buva (sergaklanib). Kim aytadi, kim?

Haydovchi. Anuv pastdagilar… boshqa shopirlar-da.

Rahbar Rahbarovich. Da-a?.. Soliqqa borib keldilaringmi?

Haydovchi (hayronlik aralash). Soliq? Qizlarinikiga tashlab keldim-ku. Peshindan soʻng borib olib qaytarmishman.

Boʻlim boshligʻi (rahbarning avzoyi buzilganini koʻrib, tezroq joʻnash ilinjida gapni hazilga buradi). Hisobchimizmi? Qiziga soliq bermoqchidir-da. Kuyovi noboproq emish-ku.

Muovin buva (rahbarga yondashib, past tovushda). Ukam, boyagi masalani men yana bir oʻylab koʻrsammi devdim…

Rahbar Rahbarovich. Qaysi masalani?

Muovin buva. A-arizamni.

Rahbar Rahbarovich (siltabroq). Oldin men oʻylab koʻray!

 

Muovin buva shumshayib eshik tomon bosadi.

 

Boʻlim boshligʻi. Yuringlar endi, kech qolmaylik. Peshingi oshda qittak-qittagi ham boʻladi, koʻchar jafosiga ozroq otib ham kelamiz!

Rahbar Rahbarovich (taysallab turganini koʻrib, Bosh mutaxassisga). Siz-chi, yurmaysizmi?

Bosh mutaxassis. Sizlarga oq yoʻl! Martin Lyuter Kingga salom aytarsizlar… Men ularni tanimasam, bilmasam…

Rahbar Rahbarovich. Juda tajangsiz-da, ogʻayni. Nima, biz tanirmidik, oshini yeymiz-kelamiz-da!

Boʻlim boshligʻi. Qoʻyavering, Rahbar Rahbarovich, bu kishimning shaxsiy ishlari boʻlsa kerak. (Sarkashga shumlik bilan koʻz qisib) Darvoqe, ikkinchi odam qoʻshilsa shaxsiy deyilmaydi, oilaviy boʻladi-ya, shundaymi?

 

Shu choq ostonada sumkachasini bilagiga osgan, poshnasi baland tuflida dikir-dikir qilib Iqtisodchi xonim paydo boʻladi. Goʻyoki hozirgina “Goʻzallik saloni”dan chiqqan! Uning ortidan sudralib negadir Muovin buva ham koʻrinadi.

 

Iqtisodchi xonim (xushvaqtlik bilan). Privet vsem! Oshgami?

 

Hamma unga mahliyo boʻlib qolgan. Bosh mutaxassis esa juvonni alohida bir suq bilan sartopo koʻzdan oʻtkazadi.

 

Boʻlim boshligʻi. Ishxona koʻchadigan boʻlib turibdi-yu, iqtisodchi xonimimiz balma-bal yuribdilar shekilli?

Iqtisodchi. Da viʼ chto? Qayoqqa ekan, qayoqqa? Zoʻr joymi ishqilib? (Soʻng unga bepisand, rahbarga yuzlanib) Gorstatda edim, Rahbar Rahbarovich. Mayli, sizlar borib kelaveringlar, keyin gaplasharmiz. (U ajab muqom bilan yurib xonasiga kirib ketadi.)

Hamma chiqib, xonada Bosh mutaxassis yolgʻiz qolgan.

Bosh mutaxassis (oʻzicha). Hali xoʻroz qichqirmay turib shaharning bu chekkasidan narigi chekkasiga oshga borib, keyin kun boʻyi ishxonada mudrab oʻtiramiz! Unisi kamdek, peshin boʻlar-boʻlmas, tagʻin oshxoʻrlikka otlanamiz. Tushlik bahona, tish kavlab soat ikki-uchlarda qaytamiz. Qorin shishgan, qoʻl ishga bormaydi, yana talay zamon lanj! Stol ustini saranjomlab, endi ishga kirishaman deganingizda ish kuni tugab qoladi… (Allaqayoqdan Farrosh kampirning javraqi ovozi keladi: “Har birining stol-ustuligacha yaraqlatib artib qoʻysam!..”) Bunaqa bagʻrikeng hukumat qayda bor-a?!

 

Likillab xonasidan Iqtisodchi juvon chiqadi. Qoʻlida boyagi sumka yoʻq, eshik tomon yelarkan, u luqma solib oʻtadi.

Iqtisodchi. Hammasiyam shu, okaginam! Bunaqa tashkilot son-mingta!

Bosh mutaxassis. Tashkilot emish! Qiladigan kasb-korimiz – hukumat ajratgan toʻrt-besh soʻm mablagʻni mahsulot chiqaradigan boshqa bir korxonaga oʻtkazib berish, tamom-vassalom! Oʻrgildim doʻkoningdan!

Xonasidan chiqib kelgan Mutaxassis juvon Iqtisodchining orqasidan hasad bilan tikilib, lab burib qoʻyadi.

Mutaxassis (Bosh mutaxassisga qarab, mung va armon bilan). Bu yogʻiga endi qandoq boʻladi?.. Boshqa joyga koʻchgan odam biryoʻla baxtli ham boʻlib qolsa ekan…

 

Bosh mutaxassis uni indamay qoʻltiqlab, xonasiga boshlaydi. Eshik qirsillab ichkaridan qulflanadi.

 

PARDA

 

IKKINCHI QISM

(oshdan keyin)

 

BEShINCHI DIYDIYo

 

Mansabxona. Rahbar Rahbarovich bilan Hisobchi xonim qizishib talashmoqda.

Rahbar Rahbarovich (ichkilikdan boʻgʻriqib ketgan). Ayting-chi, xonim afandim, bir yil – necha kun?

Hisobchi (yolvorgudek boʻlib). Tushunsangizchi, Rahbar Rahbarovich! Soliqqa qoʻngʻiroq qiluvdim, ertaga kelasiz, deyishdi. Innaykeyin qizimnikiga birrov…

Rahbar Rahbarovich. Men sizdan soʻrayapman: bir yil necha kun boʻladi?

Hisobchi. Uch yuzu oltmish olti kun edi shekilli?

Rahbar Rahbarovich. Hozir ham shunday… Shekilli emish! Xoʻsh, shundan nechasi ish kuni hisoblanadi?

Hisobchi (boʻzarib, nochor). Ishlaydigan kunlarimiz – ish kuni-da.

Rahbar Rahbarovich. Yashang-e! Kalkulyator olib hisoblab koʻrsangiz ham boʻlardi, hisobchi xonim! Nima gap soʻrasa, bahonangiz tap-tayyor-a! Kalkulyatorsiz sanasa ham bir yilda uch yuzu oltmish olti mingta boʻladi. Bu tashkilotga kelganimdan beri ahvol shu!

Hisobchi (tap tortmay). Gapni aylantirmasdan aytavering, Rahbar Rahbarovich, boʻshatmoqchimisiz meni? Mayli! Lekin boʻshasak – birga-birga boʻshaymiz-da?

Rahbar Rahbarovich (sarosimada). Ie, bu nima deganlari?

Hisobchi. Eslaridan chiqibdi-da! Huv fevraldagi vedemostga imzo chekkan kim edi, ikkalamizmi?..

Rahbar Rahbarovich (birdan dami ichiga tushib, peshgirlikka oʻtadi). Menga qarang, kim sizni boʻshaysan depti? Bir ogʻiz gapga – darrov…

Hisobchi (muloyimlashib, ginaxonlik bilan). Oʻzingiz-da! Bir martagina qizimnikiga borganimga – darrov…

Qabulxona tarafdan Kotiba ning “Bandlar, bandlar!” degan tahdidli ovozi eshitilib, Mutaxassis xonim bostirib kiradi.

Rahbar Rahbarovich. Ha, singlim, tinchlikmi? Yo biror yoqqa oʻt ketdimi?

Mutaxassis. Iltimosim bor edi, Rahbar Rahbarovich…

Rahbar Rahbarovich. Gapiring. Xoʻsh?

Mutaxassis (Hisobchiga bir qarab olib). Shaxsan oʻzingizga aytadigan…

Hisobchi (oʻqrayib). Chiqib turaymi?.. Mana, qulogʻimni bekitdim! (Kaftlarini qulogʻiga qopqoq qilib turadi.)

Mutaxassis (iymanibroq, past ovozda). Yangi joyga koʻchiladigan boʻlsa men anovi xotin bilan bir xonada oʻtirolmayman…

Rahbar Rahbarovich. Qaysi xotin, kimni aytyapsiz?

Mutaxassis. Anuv-chi, semiz… Hozir taʼtilda oʻzi.

Rahbar Rahbarovich. Xoʻsh, nega? Sababini bilsak boʻladimi?

Mutaxassis (erga qarab). Aytolmayman…

Rahbar Rahbarovich. Ie, nimaga? Ogʻzi shaloqmi, sizga kun bermayaptimi, ishlagani qoʻymaydimi – nima?

Mutaxassis (eshitilar-eshitilmas). Hidi bor…

Rahbar Rahbarovich. Hidi? (Xaxolab yuboradi.) Obbo-o! Hay, hidlamang-da siz! Yoki nima, quchoqlashib oʻtirasizlarmi xonada? Hidi boʻlsa, xonani shamollatib turing, derazani ochib qoʻying! Umuman, shunaqa ikir-chikirlar bilan rahbarning huzuriga kiraveradimi odam?! Uyat boʻladi, singlim! Boring. Hali hech joyda hech gap yoʻgʻ-u, bular elburutdan…

Mutaxassis (burilib chiqib ketarkan). Siz bilmaysiz-da, juda badboʻy…

Hisobchi (kaftlarini qulogʻidan olib, qaqillab kuladi). Qalay, qoyilmisiz? Siz buginani anov olifta bosh mutaxassisimiz bilan bir xonaga joylabgina bu gʻalvadan qutulasiz, Rahbar Rahbarovich!

Rahbar Rahbarovich. Nima, u kishim xushboʻy ekanlarmi? Ogʻzidan sigaret tushmaydi-ku!

Hisobchi. Uniki boshqachadir-da… Hazil hazil-u, lekin uzoqroqqa koʻchiladigan boʻlsa, aytib qoʻyay, menga javob berasiz, Rahbar Rahbarovich! Uyimga bir qadamgina deb yuribman oʻzi bu ishxonada, ha! Anovi satang iqtisodchingiz bilan bir xonada oʻtirib jiqillashaverish hiqildogʻimga kelgan! Nima emish…

 

Eshik shartta ochiladiyu dik-dik yurib Iqtisodchi xonim kiradi, hurpayib Hisobchining boshiga keladi.

 

Iqtisodchi. Gapiring, gapiring, xoʻsh, nima?! (Rahbarga yuzlanib) Bu tupoy, chalasavod xotin bilan ishlash mening ham hiqildogʻimga kelgan!

Hisobchi (sapchib turib). Ogʻzingga qarab gapir, hey tomoshaqovoq, kim chalasavod, kim tupoy?! Men, kerak boʻlsa, qizil diplom bilan bitirganman, ha-a, qip-qizil diplom bilan!

Iqtisodchi. Bilamiz, eshitganmiz! Texnikumni! Sirtdan! Debit, kredit, vassalom! Bor-yoʻq hunarlari tayyor pulni taqsimlab berish-u, osmonga sapchishlarini qarang bu kishimning! Suvilon!

Hisobchi. Oʻsha pulni kim hisob-kitob qiladi? Jaraq-jaraq maoshingni kimning qoʻlidan olasan, xoʻsh? Men boʻlmasam, hammang…

Iqtisodchi. E, bu ishlarni moshina ham bajara oladi, kompyuter! (Qoʻllarini beliga tirab) Aytaymi endi? Aytaymi, a? Ishxonangni ishxona qilib turgan mana men boʻlaman, men! Foyda, iqtisodiy rejalashtirish boʻlmasa, ikki kunda kuningni koʻrasan, bilib ol shuni! Avval iqtisod, qolgani – chepuxa!

Rahbar Rahbarovich (oʻrnidan turib ketadi). Hoy, hoy! Men kim ekanman boʻlmasa?! Men nima qilib oʻtiribman bu yerda?!

Iqtisodchi (dafʼatan oʻziga kelib). Kechirasiz, Rahbar Rahbarovich, siz…

Hisobchi (boʻshashibgina). Siz… bizlarga rahbarlik qilasiz, Rahbar Rahbarovich!

Iqtisodchi (beixtiyor). Xolos!

Rahbar Rahbarovich (joni chiqqudek boʻkirib). Rahbarlik qiladigan boʻlsam… chiq hozir ikkalang ham bu yerdan! He!..

 

Ikki xotin yulisha-yulisha nari jilarkan, shartlarini aytib ketadi.

 

Hisobchi. Rahbar Rahbarovich, qayerga koʻchib boriladigan boʻlsa, aytib qoʻyay, menga alohida xona berasiz, tamom! Buxgalteriya alohida oʻtirishi kerak, qoidasi shunday! Seyf bor! Seyfda…

Iqtisodchi. Menga ham!

Rahbar Rahbarovich (ularning ortidan, mingʻirlab). Qanjiqlar! Uyda ering bilan ham xona talashsalaring kerak senlar!

 

U oʻzini kursiga tappa tashlab, boshini changallab qoladi.

 

OLTINCHI DIYDIYo

 

Chorsi xona. Uzun stolning ikki tarafida ikki “raqib” – Boʻlim boshligʻi bilan Bosh mutaxassis kataklarga dona terishga andarmon. “E” xonada suv shovullagani eshitilib, Muovin buva koʻrinadi; shaxmatbozlarga horgʻin nazar tashlab, inqillay-sinqillay xonasiga kirib ketadi.

Bosh mutaxassis (uning ortidan). Boboy ham olgandirlar?

Boʻlim boshligʻi. Urgandaki, bas deguncha! Hayronman, bunaqa odati yoʻq edi… Aytganday, Martinbek deganlari oʻzbek boʻlib chiqdi! Bir shoirmi-yozuvchimiz allaqanday kitobning nomi bilan oʻgʻliga shunday nom qoʻygan ekan, qarang…

 

Chandisha-chandisha qabulxonadan chiqqan Hisobchi bilan Iqtisodchi xonalari tomon oʻtadi. Oldinda – koʻkrak doʻng, purviqor Iqtisodchi. Bosh mutaxassis unga qarab koʻz qisib qoʻyadi: zoʻrsiz, zoʻrsiz!

Boʻlim boshligʻi. Xotinlarimiz kattaning oldiga serqatnov boʻlib qoldi, tinchlikmi?

Bosh mutaxassis. Yursinlar, yursinlar… Yangi joyning tashvishi, xona talashuv! Ishning tayini yoʻq, har biriga alohida xona kerak bularning!

Boʻlim boshligʻi. Iya, biz nima qilib oʻtiribmiz boʻlmasa, yuring, kiraylik!

Bosh mutaxassis. Siz – bu yoqqa qarang, akam! Toʻrangiz qulogʻini ushlab turibdi, hozir ketadi. Mana!.. Koʻnglingiz toʻq boʻlsin, birodar, tashkilotga kerakli odam boʻlsangiz, joy ham topib beradi, xona ham!

 

Ashqol-dashqolini koʻtarib Farrosh kampir koʻrinadi.

 

Farrosh kampir (oʻtayotib yoʻl-yoʻlakay duch kelgan buyumni artib-surtib, odaticha javranadi). Bitta xonani yigʻishtirguncha joning halqumingga keladi-ya! Beradigani boʻlsa – toʻrt tanga! Ado boʻlsin!

Bosh mutaxassis (ermakka). Tagʻin nimani valdirayapsiz, hoʻ kampir?

Farrosh kampir (toʻxtab). Rahmat, rahmat, opovsi. Birgina xonaga shuncha tashvish, shuncha dahmaza deyman, oʻrgilay. Xona oʻlgur ham – ko-otta!

Boʻlim boshligʻi (sergak tortib). Bitta xona deydimi?

Bosh mutaxassis (“yurishi”dan mamnun, beparvogina). Bitta boʻlsa bitta ekan-da, akam, oʻyinga qarang!

 

Eshiklardan bir-bir bosh chiqargan boyagi raqiblar – Hisobchi, Iqtisodchi va Mutaxassis xonim endi birlashib, yangilikni muhokama qila boshlaydi.

 

Mutaxassis (Bosh mutaxassisga koʻzini tikib, barmoq tishlab). Bittagina xona-ya, xolos!

Hisobchi. Lekin kotta xona emish, ko-o-otta! (Iqtisodchiga yovqarash qilib olib) Hamma birga oʻtiradi!

Mutaxassis. Voy, Rahbar Rahbarovich ham-a?

Iqtisodchi. Ha, nima qipti? Toʻgʻri, u kishi toʻrda oʻtirsalar kerak. Dub stollarini qoʻyvolib.

Mutaxassis. Gulibarno-chi?

Hisobchi. Rahbar qayerda boʻlsa kotiba ham oʻsha yerda boʻladi-da. Yonginalarida!

Mutaxassis (Bosh mutaxassisga koʻz otib). Anuv, juma kunlari keladigan akaxonimiz endi nima qilarkan-a?

Bosh mutaxassis (oʻyindan bosh koʻtarmay). Nima qilardi, boshqasini topadi-qoʻyadi! Yaxshi-da, yangi joy, yangi…

 

Qabulxona eshigi qiya ochiq, Kotiba miz moʻralab turgandek…

 

Iqtisodchi. Oʻylab gapiryapsizlarmi oʻzi – Kotiba Muovin buvamizdan ham yuqorida oʻtirarkanmi?! Nikak! Uning oʻrni – eshikning tagi, ostona, vsyo!

Mutaxassis. Qolganlar, (hamjinslariga bir-bir nazar tashlab) biz nima qilamiz?

Bosh mutaxassis (oʻyinga band). Joy-joylaringni topib oʻtirasizlar-da ikki tarafda.

Mutaxassis (tantiqlik aralash). Yana oʻsha xotin bilanmi? Yoʻq, yoʻq, hech qachon!

Hisobchi (tagdor qilib). Hay, bironta xushboʻyrogʻining yoniga oʻtqazarmiz sizni, jonim, tashvish chekmang!

Bosh mutaxassis (nihoyat, oʻyindan bosh koʻtarib). Ochiq-oshkora ishlash uslubi shunday boʻladi, muhtaram xonimlar! Demokratiya deydi buni. Yevropada, butun ochiq, erkin jamiyatlarda shunday. Hamma va hammasi – rahbarning koʻz oʻngida!.. (U Iqtisodchi xonimga maʼnodor koʻz qisib qoʻyadi.)

Iqtisodchi. Open-speys! Hayhot koʻchadek bir gap!

Hisobchi. Rahbarning oʻzi-chi? U kimga hisob beradi?

Bosh mutaxassis. Hisobchiga boʻlsa kerak-da!

 

Yoppasiga gurr kulgi.

 

Haydovchi (divandan qad rostlab). Men-chi? Men qayerda yotaman endi?

Hisobchi (oʻyib oladi). Mashinangda! Mashinang bor-ku? Soʻqim!

Boʻlim boshligʻi (Bosh mutaxassisga qarab). Endi oʻzimizga kelaylik, oʻzimizga. Siz, biz… men…

Bosh mutaxassis. Siz avval manovi oʻyinni bir yoqli qilsangiz-chi, akam! Oʻzingiz… Hay, kelgan mijozlar bilan koʻchaga chiqib, gaplashib-gaplashib kelaverasiz-da, taqsir, shungayam tashvishmi?!

 

Boʻlim boshligʻi oʻsal boʻlib yerga qaraydi. Allaqanday qogʻoz koʻtargan Kotiba Muovin buvaning xonasiga kirib ketadi.

 

Mutaxassis. Bitta-bitta boʻlmasayam, shuncha xonada hammamiz davron qilib oʻtirardig-a, esizgina! Qani, nechta ekan? (U eshiklarga bir-bir qarab, barmoq buka-buka sanamoqqa tushadi. “A” bilan “E” xonalarini ham hisobdan qoldirmaydi.)… Sakkiz, toʻqqiz, oʻn… Oʻn bitta chiqdi. Esizgina! Kommunizm davrimiz oʻtib ketgan ekan-da, a?

Bosh mutaxassis. Kommunizm endi keladi bu ishxonaga – hamma bir xonada jamuljam!.. Qani, taqsir, taxtaga qarasinlar. Oʻh-oʻ, ahvollari voy-ku!

Boʻlim boshligʻi. E, qoʻying shuni! Bosh qurgʻur… (U peshonasini changallab oʻrnidan turadi.)

Bosh mutaxassis. Bebiliska ekan deb olavergandan keyin shunday boʻladi-da!

 

Muovin buvaning xonasidan ayyuhannos solib Kotiba chiqadi.

 

Kotiba. Voy-voy, bu yoqqa qaranglar, bu yoqqa!

Hamma guvva yopirilib oʻsha xonaga chopadi. Sahna talay fursat kimsasiz qoladi. Faqat boʻgʻiq olagʻovur quloqqa chalinib turadi. Nihoyat, bir qoʻltigʻidan Boʻlim boshligʻi, bir qoʻltigʻidan Bosh mutaxassis koʻtarib, Muovin buvani sudrab chiqadilar. Bemor shu ahvolida ham koʻrsatma berib borayotir.

 

Muovin buva (bazoʻr, mingʻirlab). Seyfning kaliti… kaliti stol tortmasida… Pastki tortmada… Agar koʻchilsa…

Bosh mutaxassis (dalda bergan kabi). Xotirjam boʻlavering, oqsoqol, u yogʻini oʻzimiz tinchitamiz! (Chetga burilib) Behuda zoʻri – miyon meshikanad.

 

Barcha yon-verida, bemorni kuzatib chiqa boshlaydi.

 

Hisobchi (chinqirib). Doʻxtirga telefon qilish kerak, doʻxtirga! Guli-i!.. (Divan tarafga qarab) Tursang-chi, hey tekinxoʻr!

 

Kotiba qabulxonaga yuguradi. Haydovchi istar-istamas oʻrnidan qoʻzgʻaladi.

Sahna yana kimsasiz. Bosh mutaxassis bilan Mutaxassis x o n i m kirib keladi.

Oshiq maʼshuqasining boʻyniga qoʻl tashlamoqchi boʻladi.

 

Mutaxassis (zarda bilan siltanib). Boring! Anovi tannoz xonimingizning oldiga boring endi!

Bosh mutaxassis (suv yuqtirmay). Iya, iya, bu nima qiliq?

Mutaxassis (diydasiga yosh toʻlib). Koʻrdim-ku! Oʻz koʻzim bilan koʻrib turibman-a! Bevafo, sotqin! U oyimchaning uch xonali uylari bor-da, a! Er yoʻq, bemalol… Biz endi keraksiz boʻlib qolibmiz-da, a? Koʻchish xabarini eshitiboq darrov…

 

Bosh mutaxassis uni boʻynidan quchib, xonasi sari sudraydi.

 

Bosh mutaxassis. Boʻldi, boʻldi, bas… Yur, ketar jafosiga bi-ir…

Mutaxassis (yulqinib chiqib). E, bor-e! Yarashaman! Piyonista boʻlsayam, goʻr boʻlsayam oʻsha er bilan yarashmagan – nomard!

 

Shoshib Kotiba kiradi. Ularga koʻzi tushib, taqqa toʻxtaydi.

 

Kotiba (yuzini chetga burib). Qoʻngʻiroq qildim. Hozir keladi “tez yordam”…

Bosh mutaxassis (parvosiga keltirmay). Bu qizning tumshayib olganini! Bunaqasini endi koʻryapsanmi, nima? Hali hech gap boʻlgani yoʻq-ku, singlim…

Kotiba unga baqrayib qoladi.

 

YeTTINCHI DIYDIYo

 

Chorsi xona. Har tomonidan suyab qoʻyilgan uzun stolning toʻrida – Rahbar Rahbarovich, ikki yonda: Hisobchi, Iqtisodchi, Bosh mutaxassis, Mutaxassis. Haydovchi yigit divanda. Kotiba miz telefon qoʻriqlab qabulxonada oʻtiribdi.

Umumiy majlis, aniqrogʻi – buyum-ashyo talashuv.

Hisobchi (stolga shapatilab). Kiyimilgich – meniki, tamom!

Iqtisodchi. Va-ay! Stolni oʻziniki qildi-ku, boʻldi-da! Insof ham kerakdir odamga. Kiyimilgichni menga berasiz, Rahbar Rahbarovich, norka shubamni osib qoʻyaman. Bir-biriga mos, podsvet!

Hisobchi. Ho-o, yoqmay ketsin! Uni shaxsan oʻzim borib SUMdan olib kelganman, kerak boʻlsa!

Iqtisodchi. Yonginangizdan pul toʻlab-da?!

Hisobchi (baribir boʻsh kelmay). Siz mendan keyin kelgansiz ishga, ha! Haq meniki!

Rahbar Rahbarovich (murosaga chorlab). Hay-hay, qoʻyinglar, shugina qolsin, shugina!

Hisobchi. Yangi joyda hamma narsa yangi boʻlishi kerak-da, Rahbar Rahbarovich! Olamiz, pul bor schyotda!

Iqtisodchi. E, ol-e hammasini, ochofat! (Shartta joyidan turib ketadi. Turadi-yu, borib devorga suyanib oladi: qani, bu yogʻi nima boʻlarkan?)

Rahbar Rahbarovich. Xoʻsh, anovi divanni nima qildik? Shuni boʻlim boshligʻimizga atab yuborsak nima deysizlar? Harholda, koʻp yil ishlagan bu dargohda, tajribali… Aytganday, oʻzlari koʻrinmaydi?

Bosh mutaxassis. Boshi ogʻrib qopti, hali boboy bilan qoʻshmozor boʻldi.

Mutaxassis. Divanni u kishiga bersak, shopirimiz keyin qayerda yotadi?

Haydovchi (ilkis qoʻzgʻalib). Toʻgʻri! Men keyin qayerda yotaman?

Hisobchi (tagʻin nish urib). Mashinasi-chi, mashinada yotsa oʻlmas!

Haydovchi. Qiz-pizingiznikiga endi oʻzingiz boraverasiz! Katta xolangiznikiga ham! Yayov-piyoda!

Hisobchi (pashsha haydagandek qoʻl siltab). E, oʻchir! Gʻildirak!

Mutaxassis. Mumkin boʻlsa, men anovi gultuvaklarni olsam?

Hisobchi. Beraqolaylik, Rahbar Rahbarovich, bu singlimiz har xil hidlarni yaxshi koʻradilar… Lekin, aytib qoʻyay, hamxonalari ham quruq qolmasligi kerak.

Mutaxassis (gʻashlanib). Taʼtilda-ku u!

Hisobchi. Boʻshab ketmagandir axir, erta-indin kelar! (Burun jiyirib) Bir oz “xushboʻy”roqligini aytmasa, oʻzi yaxshi xotin… xodim deganim! Baʼzilarga oʻxshab har gapga sapchiyvermaydi, yuvoshgina.

Rahbar Rahbarovich. Xoʻp, taklifingizni ayting, taklifingizni. Nima tortiq qilmoqchisiz u kishiga?

Hisobchi (mutaxassisga qarab). Opaxonga mosroq keng-moʻlgina bir kreslo bor-a xonalaringda?..

Iqtisodchi (beixtiyor aralashib luqma soladi). Voy-boʻ-oʻ, otam zamonidan qolgan shalaq bir narsa-ku u! Olinganiga ham ellik yillar boʻlgandir?!

Hisobchi (raqibini yeb qoʻygudek, oʻchakishib). Tem bolee! Opaxonning oʻzi ham bu yil ellikka kiradi. Keksalarni qadrlashimiz kerak!

Rahbar Rahbarovich (Bosh mutaxassisga yuzlanib). Sizga-chi, doʻstim? Siz nimaga xaridorsiz, qani?

Bosh mutaxassis. Menga hech narsa kerak emas, doʻstim. Bu yerdan keragini oʻzim topib olaveraman! (Iqtisodchiga xufya im qoqib qoʻyadi.)

Rahbar Rahbarovich. Anovi kasofat qayoqqa gumdon boʻlgan-a? Kelsa, qoʻliga pattasini tutqazmasam!..

Hisobchi. Zavxozimizni aytyapsizmi, Rahbar Rahbarovich? Lekin uning sizga mehri boʻlakcha. Itdek sadoqatli yigit. Esingizdami, dacha qurayotganingizda “Damas”i bilan qancha chopgan! Unga nima atamoqchisiz?

Bosh mutaxassis. Bu doʻkonning bor dov-dastgohi shuning qoʻlida, haqini allaqachon ayirib boʻlgandir u!

Rahbar Rahbarovich. Yoʻq, menga bir qarichgina zanjir kerak. Oʻsha goʻrsoʻxtaning omborxonasidan topilar?

Hisobchi. Zanjir?!

Mutaxassis. Zanji-ir?..

Rahbar Rahbarovich. Ha, zanjir! (Bosh mutaxassisni koʻrsatib) Manovi odamning tiliga solgani!

Bosh mutaxassis (zaharxanda bilan). Zanjir tilga emas, boʻyinga solinadi, doʻstim, bilib oling! Lekin oʻzini zanjirga tutib beradigan ahmoq boʻyin yoʻq!

Rahbar Rahbarovich. Boʻlmasa, ogʻzingizga tosh tiqish kerak sizning!

Bosh mutaxassis (tishlarini gʻijirlatib joyidan turib ketadi). Tosh-poshing bilan gʻajib tashlayman!

Hisobchi (ora tushib). Voy-voy, oʻzingizni bosing, oʻzingizni bosing! Rahbarimizga-ya?! Rahbar Rahbarovichga-ya?!

Rahbar Rahbarovich (raqibiga qarshi barmoq silkib). Shu ketishing boʻlsa, bilib qoʻy, tekis tayoqdek qup-quruq oʻtasan, ha!

Mutaxassis (odaticha, tomdan tarasha tushgandek). Iya, Dilnavoz opa-chi? Dilnavoz opamiz esdan chiqibdi-ku. U kishiga ham biror narsa…

 

Farrosh kampir eshik oldida mungʻayibgina turibdi – bir qoʻlida chelak, bir qoʻlida latta-tayoq.

 

Rahbar Rahbarovich (vaziyatni yumshatish yoʻli topilganidan mamnun boʻlib, oʻrnidan turadi). Bu kishiga, zahmatkash opaxonimizga… rahmatnoma eʼlon qilamiz, rahmatnoma!

Farrosh kampir (ikki bukilib). Rahmat, rahmat, aylanaylar!

 

Hamma chapak chalib qutlagan boʻladi.

 

Kotiba (qabulxona eshigidan bosh choʻzib). Rahbar Rahbarovich, telefonga! Akaxon!..

Rahbar Rahbarovich (shoshib oʻrnidan turarkan, beixtiyor stolni turtib yuboradi). Manovini endi boboyimizga deb qaror qilingan, bilasizlar…

 

Stol bir yonga mayishib, taraqlagancha agʻdarilib tushadi.

Chuvillashib hamma har yoqqa qochgan, toʻzigan…

Rahbar Rahbarovich mansab stoliga oʻtib, telefon goʻshagini ehtirom bilan qulogʻiga tutadi.

 

Rahbar Rahbarovich. Labbay, akaxon?

Akaxon (ovozi). Oʻzingizmisiz, uka? Omadli yigitsiz-da. Boʻldi! Hal. Gaplashildi. Buyruq chiqadi. Ertadan ishga tushasiz! Barnogulni ham, a!

Rahbar Rahbarovich (hovliqib). Albatta, albatta! Rahmat, akajon, rahmat! Bir umr xizmatingizdaman!.. Ie, aytganday, ikki “t”… Esdan chiqibdi-da, uzr, uzr!

Akaxon. Ha-a, ana shundoq boʻlsin! Menga qarang, darvoqe, bu koʻchish degan gap qayoqdan chiqdi oʻzi sizlarda? Biz bu yerda har tomonlama surishtirib koʻrdik: unaqa tadbir koʻzda tutilmagan. Qiziq! Ha, endi sizga nima ahamiyati bor buning, toʻgʻrimi? Boʻpti, bu yogʻiga mahkam boʻlasiz, inim! Barnogulga salom!

Rahbar Rahbarovich. Qulluq, akajon, qulluq! (Goʻshakni joyiga qoʻyib, kaftlarini bir-biriga ishqaydi.) Yashasi-in!.. Lekin! Shoshma… Guli-i! Barno-o!

Kotiba (tus-avzoyi allanechuk oʻzgargan, eshikdan bosh suqib). Nima-a?!

Rahbar Rahbarovich (parvo qilmay). Tabriklayman! E, rahmat sizga, singlim! Akaxoningiz salom aytdilar. Ertadan ketamiz. Ikkalamiz. Boshqa joyga. Sira koʻchmaydigan joyga! (Kotiba indamay burilayotganini koʻrib) Shoshmang, shu koʻchish mashmashasi qayoqdan chiqdi oʻzi? Kimdan?

Kotiba (sovuqqina yelka qisib). Bilmasam. Hamma shunday deb qoldi-ku birdan. Anuvlaringiz, men… oʻzingiz ham… Hamma!

Rahbar Rahbarovich. Yoʻq, men boshlagan odamni soʻrayapman. Dastlab shu gapni qoʻzgʻagan, tarqatgan kim – anigʻini aytolmaysizmi? Masalan, oʻzingiz kimdan eshitdingiz?

Kotiba. E, men qayoqdan bilay! Esimda yoʻq! (U orqasiga burilib, bir varaq qogʻoz bilan qaytadiyu tap etkizib uni rahbarning stoliga uradi.)

Rahbar Rahbarovich. Nima bu?

Kotiba (battar toʻrsayib). Boʻshayman!

Rahbar Rahbarovich. Ie, iye! Akaxonimiz eshitsalar…

Kotiba. Jonimga tegdi! Akaxoningiz ham, siz ham, manovi bekorchixonangiz ham! Ketaman! (U chopib chiqib, billur guldon bilan qaytadiyu uni boshi uzra baland koʻtarib yerga uradi. Guldon chil-chil!) Mana! Oling! (Soʻng shartta burilib xonani tark etadi.)

Rahbar Rahbarovich. Ie, iye, bu nimasi?! Men kimga yomonlik qilibman?! (U beixtiyor oldidagi telefonlarni baravar changallaganicha qotib qoladi.) Hamonki koʻchilmas ekan, bu yogʻi qandoq boʻldi endi? Uff!..

 

DIYDIYOLARNING OXIRI

 

Oʻsha chorsi xona. Ammo boʻm-boʻsh. Na anovi siniq stol koʻrinadi, na eski divan, na gultuvaklar… Hatto eshiklardagi yozuvlar ham yoʻq, izlarigina oqarib turibdi. Allaqaysi xonadan latta-tayoqning toʻq-toʻqi eshitiladi, xolos.

Qoʻlida lash-lushi, oʻsha eshikdan Farrosh kampir chiqib keladi.

Farrosh kampir (harsillab). Mana, boʻldi! Hammayoq chinnidek toza, orasta… (Dafʼatan oʻziga kelib) Voy, nega hech kim koʻrinmayapti? Choshgoh boʻldi-ya! Yo biror yoqqa koʻchib ketishdimi? Tunov kungi tushim oʻngidan kelgan boʻlsa-chi?! Shunaqaga oʻxshaydi, muroding hosil boʻlganga oʻxshaydi, Qumri! (Oʻzicha iljayadi va bir nima esiga tushgan kabi “E” xona tomon yoʻrgʻalab, ichkaridagi loʻkidonni bosib chiqadi – shovullab suv toʻkiladi. Soʻngra “A” xonaga chopadi. Shu-uvv!.. Nihoyat, bir qoʻlida chelak, latta-tayogʻini yelkasiga qoʻyib eshik sari ravona boʻlarkan) Koʻrgan tushim rost chiqdimi, rost chiqmadimi, mana, qoʻlimdan keladigan yumushni qildim, bajardim. Xayr endi, “Dilnavoz opa”! Yaxshi boring, “Dilnavoz xola”! Ketdik biz ham, Qumri! Qaydasan, qadrdon Qoʻyligʻim!..

 

PARDA

 

Erkin AʼZAM

 

“Yoshlik”, 2011 yil, 10-son

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.