Ahmad al-Fargʻoniy

0
251
marta koʻrilgan.

 Ahmad al-Fargʻoniy tavalludining 1200 yilligiga bagʻishlangan

bayram tomoshasi ssenariysi

 

MUQADDIMA

 

Sahnada qoʻlida usturlob tutgan Ahmad al-Fargʻoniy siymosi.

Al-Fargʻoniy

Assalom, Turon elim, Fargʻona yurtim, assalom!

Rubʼi maʼmur ichra tutgan nodir iqlimda maqom.

Ming ikki yuz yil osha bagʻringga keldim, ey vatan,

Hur elimga aytay endi oʻz hayotimdan kalom.

 

(Musiqa.)

 

Fargʻona toʻrtinchi iqlimda turur,

Ziroat, hunarda olamga mashhur.

Ilmu fani qadim, sanʼati qadim.

Fayz, barakot bergan Ollohi karim.

Suvi obi kavsar, bogʻlari rizvon,

Bu yurtda yashaydur jannatiy inson.

 

BIRINCHI QISM

Fargʻona bozori,

savdogar va hunarmandlar:

– Kep qoling uzangi, egar-jabduqqa,

– Kep qoling, kep qoling quti, sanduqqa.

– Kep qoling dutoru tanburu nayga,

– Bizdan koʻza olmay ketarsiz qayga?

– Shamdon bor,

– Bor oʻtkir ketmon, teshamiz,

– Jahon moʻjizasi rangin shishamiz.

Bozorga xitoy karvoni keladi.

Xitoyi karvon sardori:

– Biz mulki Xitoydan ipak korivon,

Marv, Shomu Rumoga boʻlurmiz ravon.

Savdogarmiz sotar, olar ishimiz,

Lekin tarixlarda qolar ishimiz.

Bizlar zamon kabi oquvchi daryo.

Maʼrifat rishtasi sharqu gʻarb aro.

Kitobdor

– Hey bola, oʻynama, kitobga tegma.

Ahmad

 

Sizda Batlimusning kitobi bormi?

Kitobdor

Sen bola qaydayu Batlimus qayda!

Tur, bor, yongʻoq oʻyna!

Ahmad

“Almajest” kerak!

Men Qubo, Margʻilon sahhoflaridan

Aflotun, Arastu, Suqrot, Uqlidus

Kitoblarin olib oʻqib chiqqanman.

 

(Bir kitobni qoʻlga olib)

 

Mana Batlimusning “Joʻgʻrofiya”si

Uni oʻqiganman. “Almajest” kerak.

Kitobdor

Vo ajab! Vo hayrat! Yetmish yil yashab,

Dunyo kezib kitob sotib bu kabi

Donishmand bolani koʻrgan emasman.

Isming nima, oʻgʻlim?

Ahmad

 

Ahmad.

Kitobdor

Yo Ahmad!

Shu yer, shu kuyoshga boʻlsinki qasam

Albatta sen buyuk olim boʻlursan!

Yillar oʻtdi, kezib Xoʻqandu Xoʻjand,

Axsi, Koson, Oʻzgan, Fargʻona aro

Men oʻqib chiqmagan kitob qolmadi,

Zamin iqlimida, samo burjida

Men oʻlchab chiqmagan hisob qolmadi.

Shuhratim Bagʻdodga yetdiyu bir kun

Saroyga chorladi meni shoh Maʼmun.

 

(Musiqa)

 

Al-Fargʻoniyni Bagʻdodga kuzatish.

Fargʻona noibi

Dengizning sadafi, gavhari bordir,

Har yurtning oʻz fazlu zevari bordir.

Lekin Olloh bizga aylagan tortiq

Ilmu maʼrifatdan davlat yoʻq ortiq.

Yurtimizda shundoq gavhar porlabdir.

Bu – Ahmad! Shoh Maʼmun uni chorlabdir.

Fargʻona boshiga qoʻnibdir Humo

Unga oq yoʻl tilang ahli ulamo!

Xush borsun, koʻrk boʻlsun “Baytul hikmat”ga

Endi navbat bazmu nozu neʼmatga.

 

(Bazm.)

 

Al-Fargʻoniy

Xayr, azizlarim, doʻstu yoronim,

Xayr, kindik qonim tomgan makonim.

Otam – qiblagohim, mehribon onam,

Ey ona vatanim, goʻzal Fargʻonam.

Nasib etsa yurtga qaytarman alhol,

Qaytmasam rozi boʻl, onajon, xush qol.

 

IKKINCHI QISM

Bagʻdod, Baytul hikmat

Xalifa Maʼmun

Olloh ismi ila, Rasuli akram

Zikri ila ibn Xorun ar-Rashid

Ibn al-Mahdi, Ibn al-Mansur

Abbosiy xalifa Maʼmun soʻzimiz.

Olloh rahmat qilgʻay qiblagohimiz

Tiklagan bu funun koshonasiga

Fayzu ziynat bermak bizning muddao.

Biz uni atadik “Baytul Hikma” deb.

Hikmat uyidur bul, maʼrifat uyi.

Bunda dinu imon, irq tafriqi yoʻq,

Jam boʻlgay Rumoyu Arabu Ajam.

Habash yonida Sanad Yahudiy…

Xalifa mulkimiz togʻdek xazina.

Lek ming xazinaga bergisiz boylik

Sizning ilmingizdur, Sizga tasanno.

Anjumanni boshlang, muhtaram ustod,

Muhammad al-Xorazmiy.

Muhammad al-Xorazmiy

Tashakkur, shohim.

Ushbu anjumanning boisi hosib

Ahmad al-Fargʻoniy tadqiqotidir.

Munajjim Batlimus “Almajest”iga

Uttiz kitob tahlil bitmish, asturlob

Ilmin kamoliga yetkazmish, yana

Sobitu sayyora ilmi bobida

Kashfiyotlar qilmish ulugʻ, bebaho.

Bukun yangi kitob boʻlibdir takdim

“Kitobi fi usuli ilman-nujum”.

Janob Al-Javhariy, ne soʻz aytursiz?

Al-Javhariy

Risola andoqkim, misoli yoʻkdir,

Ahli olam undan dars olsa arzir.

Al-Xorazmiy

 

Ahmad ibn Abdullo Marvaziy ne der?

Al-Marvaziy

 

Tasanno! Hammamiz tasanno deymiz.

 

Venetsiyalik olim

Tasanno aytajak ahli Ovrupo

Asrlar oʻtib ham Al-Fargʻoniyga!

Xalifa Maʼmun

Ahmadu Muhammad, yonimga keling,

Fargʻona Xorazm sor lochinlari!

Siz ham Al-Javhariy va Al-Marvaziy.

Sizdek buyuklarga beshik boʻlgan yurt

Buyuk Turkistonga ming bor tasanno!

 

(Bazm.)

UCHINCHI QISM

 

Bugungi Fargʻona

Al-Fargʻoniy

Umrim ilmu fanga baxshida boʻldi,

Tunlar shamdek yondim, kitoblar bitdim

Saraton quyoshi tigʻida kunlar

Sanjar sahrosida yer tanob etdim.

Bunyod boʻldi necha rasadxonalar

Shoh Maʼmun gʻayrati shijoati-la,

Ogʻir kunlarni ham koʻrdim, bir zamon

Menga tahdid qildi johil olomon.

Birgina gunohim, birgina aybim

Oy tutulishini oldindan aytdim.

Soʻzim rost chiqdiyu balo daf boʻldi:

Yaʼni oy tuzildi, Ahmad qutuldi.

Mezon bino etdim Nil daryosiga,

Miqyosul Nil boʻldi olamga mashhur.

Oʻkinchim, kitobu-xatimga qarab

Jahon balki oʻylar millatim arab.

Maʼrifat yoʻlida zardoblar yutdim,

Ona Fargʻonamni sogʻinib oʻtdim.

Asrlar kechdiyu ozod yurt bu chogʻ

Ruhimni shod etdi, alhamdulilloh.

 

(Fargʻonada toʻy-tantana.)

 

Mirzo Ulugʻbek

Buyuk sohibqiron boboga avlod

Mirzo Ulugʻbekdan taʼzim, ey ustod!

Yoshlikdan yod oldim bor kitobingiz,

Qoʻlimdan tushmadi usturlobingiz.

Jahoniy fan aro Sizdek buyuk kam

Bugun toʻynngizda yetti iqlimesam.

Ulamoi olam va, alalxusus,

Ptolomey, sharqda nomi Batlimus.

Ptolomey

Men keldim qadimiy Yunondan bugun

Buyuk Shogirdimni tabriklash uchun.

“Almagest” kitobim olamga mashhur,

Al-Fargʻoniy bitgan sharh menga manzur.

Nuqson ikki yil kam ikki ming yoshim,

Fargʻoniy qoshida egurman boshim.

Regiomontan

Men Regiomontan, olmon farzandi

Besh yuz yillik yoʻldan kelib turibman.

Ei buyuk ustozim Al-Faraganus,

Al-Fargʻonny, sizga shogirddan salom.

Kitobingiz oʻqib jadvallar tuzdim

Samoviy jadvallar.

Kolumb

Men Xristofor Kolumbman,

Amriqo sari suzganda

Al-Fargʻonny ilk bor tarxini tuzgan

Samoviy jadvallar qoʻlimda boʻlgan.

Ilmu fan beshigi Sharq ekan, bildim,

Bu aziz tuproqqa taʼzimlar qildim.

Dante

Rumo zaminidan shoir Dante – men,

Yoshim yetti yuzda. Al-Fargʻoniyga

Men ham muxlisdirman. Al-Fargʻoniy

Ismini sheʼrimda doston qilganman.

Ul zoti sharifga olqishlarim bor.

Sheʼriyat beshigi Sharq ekan, bildim,

Bu aziz tuproqqa taʼzimlar qildim.

Al-Fargʻoniy

Ey olis kelajak, ey hur avlodim,

Hayotim davomi, fozil zuryodim!

Koʻnglim orzusi bul obod chamanda,

Jismim Misrdayu jonim vatanda.

Ruhimni shod etgan sizga tashakkur,

“Bor boʻlsin abadiy ozod tafakkur.

 

1998-2001

  

Erkin VOHIDOV

 

“Umrim daryosi” (“Sharq” nashriyoti, 2001) kitobidan

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.