Тасдир

0
688
марта кўрилган.

Тасдир – бадиий санъатнинг энг кўп тарқалган, сўзлар такрорига асосланган тури. Бу санъатнинг моҳияти шундай: байтни бошлаган сўз, унинг охирида ҳам такрорланади. Байтнинг биринчи мисрасидаги биринчи рукн (ёки шу рукннинг бошланиши) садр, кейинги мисранинг охирги рукни (ёки шу рукннинг охири) эса ажуз деб юритилади. Шунга кўра тасдирни мумтоз бадиийлик илмида р а д д у л – с а д р и и л а л – а ж у з (садрни ажузда қайтармоқ) деб ҳам аташади.

Бир қарашда тасдир жуда содда усул сифатида кўринса-да, шоирлар уни турли мақсадларда қўллар экан, унинг хилма-хил кўринишларини ва ҳатто айтиш мумкинки, анча мураккаб турларини ҳам кашф этишган.

Тасдирлар, энг аввало, тузилишга кўра икки турга бўлинади: содда ва мураккаб. Содда тасдирлар биргина сўзнинг такрорланишига асосланади. Содда тасдирларнинг бир неча кўринишлари мавжуд: тасдир сўзлар ҳеч қандай ўзгаришсиз қўлланади, шакл жиҳатдан ҳам, маъно жиҳатдан ҳам айни сўзнинг такроридангина иборат бўлади:

 

Мен бу юз муштоқидурмен, боғ-у бўстонким бўлур,

Бўлмасин насрин-у лола, арғувон сизсиз м э н г а.

(Атойи)

 

Тасдир сўзлар бир хил шаклда қўлланса ҳам, улар мазмунан фарқ қилади, яъни улар ифодалаган маъно айни бир нарсани эмас, балки бошқа-бошқа тушунчаларни ифодалайди. Бундай ҳолда тажнис – шаклдошлар юзага келади.

 

 

“Адабиёт” (Боқижон Тўхлиев, Баҳодир Каримов, Комила Усмонова. Ўрта таълим муассасаларининг 10-синфи ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларининг ўқувчилари учун дарслик-мажмуа. “Ўзбекистон миллий энсиклопедияси” давлат илмий нашриёти, Тошкент–2017) дарслигидан.

МУЛОҲАЗА БИЛДИРИШ

Мулоҳаза киритилмади!
Исми шарифингизни киритинг.