Tarjima amaliyoti – yuksalishda

0
23
marta ko‘rilgan.

Mustaqillik ijod ahli – yozuvchi va tarjimonlarimiz uchun ham jahonga chiqish eshiklarini keng ochdi. Natijada tarjima amaliyoti ham yuksalish pallasiga kirib, o‘zbek mumtoz va zamonaviy adabiyoti namunalarini jahon tillariga tarjima qilish borasida oldinga siljishlar kuzatilmoqda.

So‘nggi o‘n-o‘n besh yil ichida o‘zbek mumtoz va zamonaviy adabiyotidan G‘arb va Sharq xalqlari tillariga o‘girilgan tarjimalarni kuzatar ekanmiz, ular turli yo‘sinda amalga oshirilayotganiga guvoh bo‘lamiz. Bu tajribalarni o‘zbek-fransuz tarjima amaliyoti tajribasida kuzataylik.

Birinchi yo‘sinda amalga oshirilayotgan tarjimalarga bevosita o‘zbek tili, ya’ni asliyatdan fransuz tiliga o‘girilgan asarlarni kiritishimiz mumkin. Ular quyidagilar:

  1. Alisher Navoiy, “Risola-i Mufradot” (“Alicher Navoii. L’Enigme du Nom Propre”, Paris, 2006);
  2. “Nurali Botir va Marg‘umon Pari” (“Nourali le Preux et Marg‘umon”, Paris, 2005);
  3. Cho‘lpon, “Kecha va kunduz” (“Abd al-Hamid Sulaymon Tchulpvn. Nuit”, Paris, 2011) va boshqalar.

Bizningcha, bular asliyatga yaqin tarjimalardir. Zero, har uch asar tarjimasi mualliflari – Remi Dor va Stefan Dyuduagnon fransuz ijodkorlari hisoblanadi. Ular turkiy xalqlar tillarini, jumladan, o‘zbek tilini, xalqimiz urf-odatlarini yaxshi biladilar. Xususan, doktor Remi Dor Vatanimizda bir necha yil yashab, uning tarixi, madaniyati va adabiyotini chuqur o‘rgangan, o‘zbek, qirg‘iz, tojik tillaridan badiiy asarlar tarjima qilgan, lug‘atlar yaratishda hammuallif bo‘lgan olimdir. Ana shu boy tajriba uni hazrat Navoiyning “Mufradot” risolasi va “Nurali Botir va Murg‘umon Pari” xalq dostonini fransuz tiliga tarjima qilishga undadi. Eng muhimi, u o‘z tarjimalarini asliyat matni bilan yonma-yon tarzda nashrga tayyorladi. Tarjimonning aytishicha, dostonni o‘qigan fransuz kitobxoni o‘zbek tilini o‘rganishga ham harakat qiladi. Tanqidchiga esa tarjima sifatini belgilash oson kechadi. Mana uning tarjimasidan bir namuna.

Asliyatdan:

Bahorda ochilgan bog‘ning gulisan,

Sen ham bir-birovning joni dilisan.

Tarzing ko‘rib, bo‘tam, sendan so‘rayman,

Chambil belda, bolam, kimning ulisan?

 

Jamoling mengzadim osmonda oyga,

Qoshingni mengzayman egilgan yoyga,

Tarzingni mengzayman bo‘z qarchig‘ayga,

Qarchig‘ay changallim kimning ulisan?

 

Fransuz tiliga tarjimasi:

Tu es la rose de serre qu’epanouit le printemps,

Tu es aussi le sucre et le miel d’un parent?

Voyant ton apparence, petit, je te demande,

ATchambilbél de qui es-tu le fils, enfant?

 

Ta beautq est pour moi comme la lune dans son plein

Ton sourcil est pour moi l’arc que l’archer étreint,

Ton aspect est pour moi d’un épervier hautain,

Epervier aux serres fines, de qui es-tu le fils?

Bu tarjimalarni tahlil qilgan tadqiqotchilar ularning saviyasini ijobiy baholadi (qarang: R. Shirinova, “Olam milliy manzarasining badiiy tarjimada qayta yaratilishi”, 2017). Darvoqe, tarjima amaliyotida bu – eng to‘g‘ri yo‘l. Bu haqda g‘arblik tarjimashunoslarning: “Badiiy asarni ingliz tiliga ingliz, fransuz tiliga fransuz, nemis tiliga nemiszabon ijodkor tarjima qilmog‘i zarur”, degan fikri o‘rinlidir.

Ikkinchi yo‘sinda amalga oshirilayotgan tarjimalarga o‘zbek tilidan fransuz tiliga hamkorlikda bajarilgan tarjimalarni kiritsak bo‘ladi:

  1. “O‘zbek she’riyati antologiyasi” (“Anthologie de la poysie d’Ouzbekistan”, Paris, 2008);
  1. Alisher Navoiy. G‘azallar. (Alicher Navopi. Gazels. – Sd. Geroma: Brest, 2008).

Bu tarjimalarni asliyatga adekvat tarjimalar, deya baholash mumkin. Sababi, shoir H. Ismoilov va fransuz shoiri Jan-Pyer Balp chorak asrki, o‘zbek mumtoz va zamonaviy she’riyatidan fransuz tiliga tarjima qilish bilan shug‘ullanib keladi. Bu borada o‘zbek va fransuz shoirlarining tajribasi bisyor. H. Ismoilov fransuz tili va fransuz she’riyati bilimdoni hisoblansa, shoir Jan-Pyer Ball Vatanimizda bo‘lib o‘zbek she’riyatini, uning tuzilishini o‘rgangan ijodkordir. Ikkinchi tarjima haqida ham shunday fikrni aytish mumkin. Shoir va tarjimonlar M. Ergashev va Jan-Jak Gatye hamkorlikda o‘girgan hazrat Navoiy g‘azallarining fransuz tilidagi majmuasining yurtimizda taqdimoti o‘tkazilganda ijod ahli buni mamnuniyat ila e’tirof etdi. Kitobdan o‘rin olgan g‘azallarni asliyat bilan muqoyasa qilib o‘rgangan mutaxassislar tarjimalarga yuqori baho berishdi.

Uchinchi yo‘sindagi tarjimalarga fransuz tilini biladigan o‘zbek tarjimonlari o‘girgan asarlarni kiritish mumkin. Ular quyidagilar:

  1. Erkin A’zam. “Alvido, sehrli ertaklar!” (Erkin Azam. “Adieux aux contes de fyes”, Tachkent, 2015).
  2. “Buyuk ipak yo‘li hikoyalari” (“Contes de la grant route de la Soi”, Tachkent, 2016.)

Birinchi tarjima muallifi Sh. Minovarov dastlab fransuz adabiyotidan Monteskye, Fransua Moriak va Le Klezio romanlarini o‘zbek tiliga tarjima qilib tanilgan bo‘lsa, so‘nggi yillarda taniqli adibimiz Erkin A’zamning “Shovqin” romani va bir necha hikoyasini fransuz tiliga tarjima qildi. Ikkinchi tarjima muallifi Sh. Yo‘ldoshev Samarqand chet tillar institutida fransuz tilidan dars beradi.

So‘nggi yillarda mazkur tarjima yo‘sini keng tus olmoqda. Ayniqsa, respublikamiz oliy o‘quv yurtlarida faoliyat yuritayotgan professor-o‘qituvchilar va talabalar tomonidan ingliz, nemis, fransuz, xitoy, yapon va koreys tillariga o‘girilayotgan mumtoz va zamonaviy adabiyotimiz namunalari chet ellik mutaxassislar va adabiyotimiz ixlosmandlari tomonidan ijobiy baholanmoqda.

Xulosa qilib aytganda, tahlilga tortganimiz o‘zbek mumtoz va zamonaviy adabiyoti namunalarini G‘arb va Sharq xalqlari tillariga tarjima qilishdagi bu tajribalar xayrli ish bo‘lib, adabiyotimizning kelgusida jahon miqyosiga chiqishi uchun xizmat qiladi, deb ishonamiz.

 

Muhammadjon XOLBEKOV,

filologiya fanlari doktori, professor

 

uzas.uz

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.