“Ertalabki xayollar” xayoli

0
72
marta ko‘rilgan.

Javobsiz qolgan “do‘stlik” taklifi

Aksariyat zamondoshlar kabi kamina ham facebookda vaqtni behuda o‘tkazish kasaliga duchor bo‘lganman. Lekin boshqalardan ko‘ra ustunroq bir jihatim bor – xalqimizning ko‘zga ko‘ringan, qalam tebratib, bir nimalar qoralagan vakillariga do‘stlik taklifi jo‘natib qo‘yaman. Ular bilan gaplashmasam, tanishmasam ham, faoliyatidagi yangiliklardan xabardor bo‘lib turaman. Shu deng, O‘zbekiston xalq yozuvchisi Erkin A’zamga ham do‘stlik taklifi jo‘natib qo‘yibman. Oradan oylar o‘tsa ham, qabul qilmadilar. Odatda, ijodkorlar she’rlarini, qissayu hikoyalarini o‘quvchilarga ulashib, muxlis ko‘paytiradi. Erkin A’zamga muxlisning keragi yo‘q, bu bosqichdan o‘tib ketganlar. Yoki shunchaki, feysbukka kirishga vaqtlari yo‘q, balki, “trnet-prnet” deganlarini, umuman, tushunmaydilar. Xullas, do‘stlik taklifim javobsiz qoldi.

To‘g‘ri-da, bizga o‘xshagan o‘zini tuppa-tuzuk “professional jurnalist” sanab yurgan yigitcha qayoqda-yu, O‘zbekiston xalq yozuvchisi Erkin A’zam qayoqda?!

Adabiyotshunoslar oilasida tug‘ilib o‘sganman. Shuning uchun, esimni tanibmanki, uyda yozuvchi-shoirlarning ism-sharifi tilga olinadi, yozgan maqolasiyu kimnidir “urgan-surgan”i muhokama qilinadi. Bolaligimda: “Faloncha pistonchini boplab “uribdi”, deyishsa, chinakamiga do‘pposlabdi, deb tushunar edim. Keyin bilsam, matbuotda maqola bilan “urilish”dan, rosmana kaltak yegan ma’qul ekan. G‘aybulla as-Salom, Najmiddin Komilov, Azim Suyun, Usmon Azim, Mahmud Sa’diylarning o‘zini tanimasam ham ism-sharifini yoddan bilardim. Dadam ukam ikkimizni shahar aylantirishga olib chiqib, o‘zlari “O‘zbekiston adabiyoti va san’ati” gazetasi tahririyatida soatlarcha qolib ketardilar. Biz esa Mahmud Sa’diy degan bir “qora shaxs”ni yomon ko‘rib, tashqarida kutib o‘tirardik. Kuni kelib, o‘zim ham shu ajoyib ustozga shogird tushdim. Bitiruv malakaviy ishimga ilmiy rahbarlik qildilar, keyin magistrlik ishimda ham maslahatlar oldim. Soatlab yonlarida o‘tirdim.

Xullas, Erkin A’zam ham qulog‘imizga singib ketgan shaxslardan. “Tafakkur” jurnalining bosh muharriri, ixcham qomatli, boshqalarga o‘xshamaydigan yo‘g‘on ovozli bir inson ekanliklarini bolalikda bilardim. Televizorda intervyularini eshitganman, ba’zida ovozlarining yo‘g‘onligidan mikrofon yaxshi yozolmaganini ham sezganman. Lekin u kishi bilan haqiqiy tanishish “Ertalabki xayollar” degan kitoblari qo‘limga tushganidan keyin boshlandi.

 

O‘zbekchani sog‘inganda o‘qilgan kitob

Peshonada bor ekan, xorijda ilmiy tadqiqot qilyapman. Boshqa til, boshqa tushunchalar, boshqacha dunyoqarashga-ku ancha moslashib qoldim. Ammo o‘zimizning xalqona hazillaru qog‘ozga o‘rab aytiladigan piching gaplarga, hangomalaru afandinamo latifalarga nima yetsin?! O‘zga tilni qancha o‘zlashtirmang, baribir, o‘zbekcha o‘qilgandagi maroqni topish qiyin. Ona tilida o‘qishning “yutum”i yaxshi bo‘larkan, endi bilsam. Ayniqsa, yoningizda kitobdan boshqa hech kim o‘zbekcha “gapirmasa”, u eng yaqin do‘stingizu hamrohingizga aylanar ekan.

Xullas, “Ertalabki xayollar”ni ertalab ham, kunduzi ham, farzandlaru ota-onani sog‘inib, uyqu kelmagan kechalari ham o‘qishga odatlandim. Boshqacha aytadigan bo‘lsam, xayol tovlagan har mahalda Erkin A’zamning xayollari bilan suhbat qurdim. Naq uch oylik mutolaa bo‘ldi o‘ziyam. Ba’zi joylarni qayta-qayta o‘qidim. Alaloqibat, kitob anchagina eskirdi, paxtaday oppoq sahifalari jinday sarg‘aydi, ba’zi joylariga qalam ham tegdi. Muallifga aytadigan uzrim bor!

Muallif bu kitoblarini dadamga: “Azizim Sulton Murod! Bul kitobda Sizning-da ulushingiz bor. Shugina bilan qarzimni uzolmasman, rozi bo‘lgaysiz. Erkin. 29.03.16”, degan dastxat yozib, sovg‘a qilganlar. Bu chizganlarim uchun hali dadamdan kechirim so‘rashga to‘g‘ri kelar. Mayli-da.

Keling, endi kitobning ba’zi joylariga xat tortganim, ertaga davomini o‘qirman, degan niyatda buklab qo‘yganim va hokazo “ayb”larimni yuvay – kuzatuvlarimni siz bilan o‘rtoqlashay.

Ishni, avvalo, kitobning dizayni, sifatidan boshlasak. Kitob “O‘zbekiston” nashriyot-matbaa ijodiy uyida 2015 yili ikki ming nusxada nashrdan chiqqan. Buning o‘zi ko‘p narsadan darak beradi.

“Ertalabki xayollar”ning varaqlari oppoq, hech qayerida bo‘yoqlar surkalib ketmagan, sahifalar ba’zi kitoblardagi kabi teskari tushib qolmagan. Xaridorga qimmatroq kelar, ammo yilda bir daf’a bo‘lsa hamki, kitobning sifatlisini olgan yaxshi, fikrimcha. Ammo bu asosiy masala emas: gap – o‘sha oppoq varaqlarga tushgan bosmada, bitilgan fikrlarda. “Ertalabki xayollar” kitobi – “Tafakkur” jurnalini oyoqqa qo‘yib, uning mamlakatimizdagi eng toshi og‘ir, nufuzli nashrga aylanishiga 23 yildan buyon bosh-qosh bo‘lib kelayotgan bosh muharrirning, diplomli, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, ayni paytda O‘zbekiston xalq yozuvchisining publitsistik asarlari to‘plami, desak ham bo‘lar. Unga muallifning asosan, mustaqilligimiz ilk yillaridan to yaqin kunlargacha yozilib, matbuotda e’lon qilingan yoki bosilmay qolgan maqolalari jo bo‘lgan.

 

Saranjomlik

Kitob kiroyi saranjomlik bilan tartib berilgan.

Undan, “Gapni o‘zimdan boshlasam…” sarlavhali besh sahifali sarsuxandan tashqari, 136 asar o‘rin olgan. “Asar” deganimga e’tiroz qilib o‘tirmang: garchi to‘plamga jurnalistik-publitsistik materiallargina kiritilgan bo‘lsa ham, adib ularning har birini xuddi hikoya yoki qissa yozayotgandek yuksak mahorat bilan bitgan.

Materiallar janri va yo‘nalishiga ko‘ra, besh bo‘limga ajratilgan.

Tajribasizroq qalamkash janrlarning o‘zinigina sarlavhaga chiqarib qo‘ya qolishi ham mumkin edi. Biroq atoqli adibning mahorati shundaki, u buni qavsga oladi-da, har bir bo‘limga ismi jismiga mos go‘zal, ta’sirchan, jozib sarlavhalar topadi: “Siyosatu sayohat (Maqola va safarnomalar)”, “Shap-shap deguncha… (Fiqralar)”, “Yo‘l-yo‘lakay (Adabiy qaydlar)”, “Yondoshlar, zamondoshlar (Portret va xotiralar)”, “Menimcha… menimcha… (Suhbatlar)”.

 

Xayollar yetagida

Gapni “Siyosatu sayohat (Maqola va safarnomalar)” qismidan boshlasam. Bu bo‘limga jami 19 maqola kiritilgan. Ilk maqola “Vatan mas’uliyati” sarlavhasi bilan berilgan. Muallif bu yerda o‘zining o‘zgarishlar davriga guvoh bo‘layotganidan, qariyb bir asr hukmronlik qilgan puch g‘oyalardan voz kechilishining bevosita ishtirokchisi ekanidan xursandligini namoyon qiladi. To‘qsoninchi yillarning azobu uqubatlari, keskin o‘zgarishlar, muammolar, yechimini kutayotgan masalalar ilhomi yoxud alami bilanmi yozilgan maqola biz tengilar uchun o‘sha davrni yaxshiroq tushunishga, zamonni boshidan o‘tkazganlar uchun yana bir yodga olib: “Shukr!..” deyishga undaydi.

“Tanqiddan maqsad – tanqid, o‘ch olish, yer bilan yakson qilish, badnom etish emas, haqiqiy manzarani ochib berish, kamchiliklarni baralla aytish, ishni yaxshilashga oid yo‘l-yo‘riqlar ko‘rsatish, oqilona, foydali xulosalar yasashdan iborat bo‘lmog‘i kerak”. Bu jumlalarni muallif 1997 yil yozgan ekan. Matbuotimiz tahlili asosida so‘z yuritilgan bu maqolada jurnalistlarning tanqiddan qo‘rqishi-yu tanqidiy maqoladan keyin bosh muharrirga keladigan aks ta’sirlar qalamga olingan.

Materialning yozilganiga naq 20 yil to‘libdi. Bu muddat ichida, publitsistik maqolalar u yoqda tursin, kattakon ilmiy kitoblaru ne-ne tadqiqot natijalari ham keraksiz bo‘lib qolyapti. Lekin ayni bu mavzu hali ham dolzarbligini yo‘qotmadi. Endi-endi bizdagi ommaviy axborot vositalarida tanqid chinakamiga jamiyatni rivojlantirish yo‘lida xizmat qila boshladi. Davlat ham, xalq ham jurnalistlardan hayot tahlili asosidagi tanqidiy munosabatni talab qilyapti, shu yo‘l bilan xatolar tuzalishiga umid bildiryapti. Jurnalistning vazifasi faqat va faqat “ura-ura” qilish, olam munavvarliklarini namoyon etishdan iborat emasligini tushunib yetishimiz uchun chorak asr vaqtimiz ketdi-ya…

Yaqinda London shahriga yangi hokim (mayor) saylandi. Qachonlardir Pokistondan ko‘chib kelgan oilaning farzandi ekan. Lekin Angliyada tug‘ilib o‘sgan, bir qarashda, inglizdir u, balki. Xullas, Sodiq Xon janoblarining musulmon ekani, siyosiy-ijtimoiy qarashlari, hamma-hammasini butun dunyo erinmay muhokama qildi-da o‘ziyam. “Mana, demokratiya, inglizlar diyorida pokistonlik hokim saylandi, biz taraflarda ham demokratiyaning bu bosqichlariga erishilsa edi”, deya fikrlovchilar orasida kamina ham bor edi. To‘g‘risi-da, hokimlar bizda ham saylansa nima qilar ekan? Har qanday hokimlikka da’vogar saylovda qatnashsa, o‘z dasturini ishlab chiqib, xalqqa taqdim etsa…

Erkin A’zam bu haqda chapanicha, hamma tushunadigan bir misol bilan javob yozgan ekanlar. “Masalan, viloyat hokimi lavozimiga kelib chiqishi har joydan bo‘lgan uch kishining, deylik, boysunlik, sherobodlik va sho‘rchilikning nomzodi qo‘yildi. Saylov chog‘i, ishonavering, boysunlik deputatlar – boysunlik nomzodga, sherobodlik – sherobodlikka, sho‘rchilik esa, albatta, sho‘rchilikka yon bosadi, o‘shanga ovoz beradi. Natijada viloyatga emas, Boysunga, Sherobodga yoki Sho‘rchigagina hokim saylangan bo‘lib qoladi. Elning orasi buziladi, tarafkashlik, mahalliychilik battar avj oladi. Demak, hozircha sabr qilib turgan ma’qul”.

Sizni bilmadim-u, kamina sayohatning shaydosiman. Yillar oldin: “Pasportimda yurtdan chiqqanligim haqida muhr yo‘q”, deb, qanchalar ich-etimni yeb yurganimni aytmaysizmi?! Do‘stlarni aeroportda kuzatar ekanman, ichimdan qirindilar o‘tganini-ku, asti so‘ramang! Xullas, yo‘lchilik, gashtak, desa, jonimga jon kiradi. Erkin akaning bu boradagi qarashlari qanday ekanini to‘liq bila olmadim-u, Eron, AQSH, Germaniyaga qilgan sayohatlarini miriqib o‘qidim. Chet elga chiqqan yurtdoshimiz kam ekanmi, bir-ikki haftalik sayohat tugul, Pariju Londonni xuddi o‘zining mahallasidek, ko‘chama-ko‘cha biladigan ba’zi vatandoshlarimizni taniyman. Shu jihatdan qaraganda, Erkin akaning safarlari hech gap emasdek. Lekin masalaning bir jihatini unutmaylik, bu sayohatlar to‘qsoninchi yillarning boshlarida, hali O‘zbekistonni, ko‘p davlatlarda qizil bayroq ostida birlashgan bepoyon dalaning bir parchasi, deb biladigan paytlarda amalga oshirilgan. Ustiga-ustak, inglizchani bilmay qilingan sarguzashtning, illoki, bir ishkali bo‘ladi, chuv tushirgan holatlari, garchi aytilmasa ham, bordir, albatta. Qolaversa, yozuvchining ko‘zi bilan ko‘rilgan manzara, og‘zimizni amerikancha qilib talaffuz qiladiganimiz HD (eych di) kamera ob’yektivlaridan ham mukammalroq tasvirlanadi.

Muallif Erondagi qora rangga burkangan ust-boshlarga-yu bir necha kunda tubdan o‘zgargan Eron jamiyatiga e’tibor qaratadi. Badia juda ta’sirchan jumlalar bilan tugatilgan. Isfahondagi “Shoh Abbos” musofirxonasiga kiraverishda muallifning ko‘zi “baland, tik zinapoyaning qoq tepasidagi devor burchagida bir qora haykaldek qotib tur”gan “sim-siyoh libosga burkangan yoshgina qiz”ga tushadi. “Navbatchi bo‘lsa kerak. Devor – oppoq, qiz – qop-qora!” Keyin o‘zini g‘aflatda qoldirib, uni suratga olganini aytib, xulosa qiladi: “Negativ tasvirda teskari chiqdi: devor – qop-qora, qiz esa – oppoq. Bamisoli kabutar, oppoq kabutar. Xudo haqi, shunisi ko‘ngilga yaqindek…”

Yozuvchimiz Amerikaga borganida Vashingtondagi bayroqbozlikka, yanada batafsilroq aytsak, hamon-hamon har binoning (hatto, qurilishi endi boshlangan inshootning ham) tomiga qadalgan bayroqlarga, davlatboshidan tortib, ko‘chadagi oddiy yo‘lovchigacha kuzatish mumkin bo‘lgan hech bir ma’nosiz tabassumlarga… to‘xtaladi. Olmon yurtida esa, har daqiqasini bir necha kun avval rejalashtirib yashaydigan nemislarning naq bir yarim soat milliy qo‘shiqlarimizni qimirlamay tinglaganini g‘urur bilan tilga oladi.

Yaqin o‘tmishda yoshroq bir hamkasbimiz rahbarlikka tayinlanibdi. Birinchi kundan majlis yig‘ib: “Meni “Falonchi aka”, “Falonchijon”, “Falonchibek” deb o‘tirmanglar, menga faqatgina “Falonchi Pistonchiyevich”, deb murojaat qilasizlar”, deb turib olibdi. Yana bir holat, yaqinda oilaviy kinoga tushdik. Xususiy bir korxonaning yoshroq rahbariga otasi tengi odam kelib: “Falonchi Pistonchiyevich!” deb murojaat qilyapti. Xo‘sh, endi, ayting, birinchi holatdagi hamkasbimiz kinolardan o‘rganib, shunday talab qo‘yganmi yoxud kinochilar u hamkasbimizdan o‘rganib, ssenariyga shunday dialogni qo‘shishganmi? Aslida, sababi – juda oddiy. “Tovarish’ Aleksandr Timofeevich!” deb yurgan paytlarimizdan qolgan an’ana bu. Oldin nima bo‘lsa, bo‘libdi, endi o‘zgarishimiz kerak emasmi mabodo?! Avvalo, pasportlardan “-ov”, “-ovich”larni uloqtirishimiz kerak emasmikin?! Hay, mayli, hujjatda “-ov”, “-ovich” bo‘lib qolsak, qolibmiz, zarari yo‘q, oddiy bir rasmiyatchilik. Lekin o‘zaro suhbatlashganda “Falonchi Pistonchiyevich” deb yurishimizga nima bor?! Yo‘q, chamamda rahbarlarimizga (asosan, toza tekkan, yosh rahbarchalarimizga) oddiygina “aka” yoki “Falonchijon”, “Falonchibek” bo‘lish xush kelmaydi. Erkin A’zamning 2006 yili yozilgan “-Ov”, “-ov”… “-vich”, “-vich”…” sarlavhali fiqralarida ham shu haqda so‘z yuritiladi. “Istiqlolimizga peshvoz chiqqan dastlabki qonun davlat tili haqida edi. Unga ham o‘n yetti yil bo‘ldi (1989–2006). Lekin kamina hamon – ovman! Nega? (Albatta, gap men haqimdagina borayotgani yo‘q.) O‘sha tarixiy hujjatda ism-sharifimizni milliy-an’anaviy shaklda yozishga izn berilgan-ku!”

Qozog‘istonlik bir do‘stimdan ularda bu holat qandayligini so‘radim. Aytishicha, qozoq tilida murojaat uchun ism yoniga qo‘shiladigan so‘zning yetishmasligi tufayli darrov “-ov”, “-ovich” qilib yurilar emish. “Bayke (boy aka)” bor-ku”, desam: “U – juda xalqona-da, rahbarlarga bunday murojaat qilinmaydi”, deydi. Ahvol bir xil, ishqilib…

“-Ov”, “-ovich”chilikning bir foydasi bor. Chet elda, xususan, “-ov”chilar yashamaydigan yerda biror “-ov” familiyasini eshitib qolsangiz, darrov qandaydir bir yaqinlik his etasiz. “Nima bo‘lsa ham, o‘zimiz taraflardan-da”, deb qo‘yasiz. Mabodo, gaplashishga to‘g‘ri kelib qolsa, deb, xayolan shift+alt tugmalarini bosish orqali miyangizni rus tiliga o‘tkazib qo‘yasiz.

 

Tilni kimdan o‘rganamiz?

Yaqinda adabiyotimizning yirik namoyandasi G‘afur G‘ulomning 1924–1925 yillarda yozilgan hikoyalarini turk tiliga tarjima qilishga to‘g‘ri keldi. “Ie, hikoya ekan-ku, bor-yo‘g‘i 3-4 betlik narsa, “shest sekundda o‘girib tashlayman”, deb, ishga o‘tirdim. Har jumladan, desam, yolg‘on bo‘lar, har uch gapdan birida bugungi zamondoshimiz aniq izohlab berolmaydigan so‘z chiqdi-yov. O‘tgan asrning 20-yillaridan to hozirgacha tilimiz, qarang, qancha o‘zgarishlarni boshdan kechiribdi. Yangi tushunchalar, narsa-ashyolar deganday, oxir-oqibat, bor-yo‘g‘i yuz yillik tarixga ega matnlarimizni tushunishga qiynaladigan ahvolga kelib qolibmiz. Yana bir savol: sho‘ro davrida yozilgan maqolami, ilmiy risolami o‘qiganmisiz? Bir qarashda o‘zbekcha yozilgan, lekin u bugungi biz bilgan o‘zbekcha ham emas-da! Yana bitta holatni aytay, o‘tgan asrning to‘qsoninchi yillarida yurtimizdan boshqa o‘lkalarga ketganlarning o‘zbekchasini eshitsangiz, yana boshqacha. Endi 18-20 yoshlardagi yigit-qizlarning televizorlardagi burro-burro intervyusini bir tinglang. “Ayni mana shunday”, “takomillashtirish”, “balandroq ko‘tarish”, “demak”… kabi so‘zlardan to‘xtovsiz jumlalar qurib ketaveradi-yu, o‘z atrofida aylanib qoladi. Nega? So‘z boyligida muammo bor. Tili – kambag‘al.

Balki, oshirib yuborayotgandirmiz, ehtimol, yanglishdir, lekin Erkin A’zamning “Ertalabki xayollar”ini o‘qir ekansiz, muallif sizni zamonlar osha u yoqdan, bu yoqqa sudrayotganga o‘xshaydi. Bir qarasangiz, Navoiylar qo‘llagan kalimalardan, bir qarasangiz, yanada qadimlardan kelayotgan eski turkiy so‘zlardan o‘rnaklar ko‘rasiz. Eng qizig‘i, hammamiz bilgan so‘zlarning yanada xalqona ishlatilishi kishini matnni beixtiyor kulimsirab o‘qishga undaydi. Masalan, militsiya idorasi – “melisaxona”, Yevropa – “Ovrupa”, aytguvchi – “oytqich”, hamroh – “esh”, yaxshiroq – “behroq”, o‘rganish uchun – “o‘rgamchik”, kapital – “yotirim”. Bularni biz ham bilamiz-ku, degan fikr xayolingizdan o‘tishi tabiiy. Lekin, ayting, qaysi birimiz va qayerda qo‘llaymiz bu so‘zlarni? Millatdoshlarimizning ko‘pi hozircha bu so‘zlarni tushunadi, ular ba’zi shevalarimizda, ehtimol, hali ham faol iste’moldadir. Ammo yaqin orada butunlay unutilishi – turgan gap. Tilimizni unutayotganimiz yo‘q, qaytangga yanada yaxshiroq gapiryapmiz, adabiy tilimizda so‘zlaydiganlar ham son-sanoqsiz. Muammo shuki, momo-bobolardan qolgan kalima, ibora, maqollar, ha boringki, oddiy jumlalarning ko‘pi faol emas, bilamizu ishlatmaymiz, o‘qiymizu yozmaymiz.

“O‘zbekchani Erkin A’zamdan o‘rganish kerak!” Bu yerda muallifni yolg‘iz bir inson deb tushunmang. Buni Erkin A’zam va uning zamondoshlari, deya qabul qiling. Bu avlod  – o‘zbekchaning bobo-momolar, ota-onalardan qolgan tiynatini, aka-uka, opa-singillardan kelayotgan tanbehu tazyiqona so‘zlarni, dunyo hamjamiyatidan olingan xalqaro tushunchalarni o‘zida jo qilgan avlod. Bu qalamkashlar, hatto, o‘sha o‘tgan asrning 20-yillarida ishlatilgan, yuqorida qayd etganimiz G‘afur G‘ulomlar yozgan, bizdan anchagina yiroqlashgan ona tilimizning tirik tashuvchilari, desak ham bo‘ladi. Shunday ekan, Erkin A’zam va zamondoshlaridan o‘zbekchaning boy merosini o‘zlashtirishimiz lozim, fikri ojizimcha.

 

“Ertalabki xayollar”ning xulosalari

Ertalab tinglagan musiqangiz kun bo‘yi kayfiyatingizga ta’sir qilib turar ekan. Amerika filmlarida qahramonlarning ertalabdan qulog‘iga go‘shakni taqib olib yugurishi bejiz emas, shekilli. Ertalabki o‘y-xayollar kuni bilan jig‘ibiyron qilishi ham – rost. Afsuski, boshdan kechgan xayollarni amalga oshirish “bits-bits” musiqa ostida yugurish kabi oson kechmaydi-da. Rejalar doim puchga chiqishi, vaqtning behuda o‘tishi ehtimoldan xoli emas. Muallifning bu kitobdagi fikrlari ham ertalablari, sumkani qo‘ltiqlab ishga ketar chog‘i pishgan bo‘lsa, ajab emas. Lekin bularning barini o‘quvchiga yetkaza olish uchun necha saharu qancha mulohaza lozim bo‘ldi ekan? Har holda, o‘tgan asrning saksoninchi yillarida yozilgan maqolalardan tortib to kitobni bosishga imzo chekkunga qadar o‘tgan har tong ana shu “Ertalabki xayollar”ni chetlab o‘tmagandir-ov.

Shuni baralla aytish mumkinki, mazkur kitob – o‘quvchining ko‘plab tongu tunlariga tatigulik, o‘ylantirgulik. Nashr biz – kitobxonlarga yetib keldi. Lekin bu yog‘i tamom-vassalom bilan bitmaydi. Muallif endi “Ertalabki xayollar” haqidagi xayollar bilan ovora. Bu – aniq. Bunday holat haqida o‘zlari ham bir yerda aytib o‘tibdilar: “Kitobing chiqdi, har kim har xil fikr aytdi: birov maqtadi, birov ayamay yerga urdi. Ammo uning haqiqatda qanday ekanini yolg‘iz o‘zing bilasan; quvonadigan ham o‘zing, kuyinadigan ham o‘zing, yolg‘iz o‘zing! Bilasan, o‘ylanasan, qiynalasan”.

G‘afur G‘ulomning Shum bolasiga o‘xshab, boshida: “Mening bir aybim bor”, deb aytgan edim. Feysbukda ko‘p vaqtimni behuda o‘tkazaman. Kuzatganimni so‘ylay, ko‘pchilik o‘z sahifasiga Sitseron, Konfutsiy, Umar Xayyom va yana allakimlarning fikrlaridan iqtiboslar keltirib, status qilib qo‘yishadi. “Qishda havo sovuq bo‘ladi”, “Yoz yomg‘iri noyobdir” kabi “dono” fikrlar… Erkin A’zamdan chinakamiga statusbop jumlalar to‘plami chiqarsa bo‘ladi. Quyidagi jumlani, hozirgina status qilib qo‘ydimu maqolaga yakun yasadim:

“Vatan muhabbati shumikan? Bilmadim. Har holda, shu yurtsiz, shu elsiz mening hech kim, hech nima emasligim – haqiqat. Vatanga muhabbat shumikan?..”

 

P.S.

Bu satrlarni o‘qib, sezib turibmanki, sizning ham shu kitobni mutolaa qilgingiz kelib qoldi. Ishingizni oson qilib, avval-boshdan aytib qo‘ya qolay: bu – kattagina kitob. Naqd 30,66 shartli bosma taboq! 584 bet!

Lekin charchamaysiz. Muallif sizni zeriktirmaydi.

Kitob ham farzandga o‘xshaydi. Bir marta tug‘iladi. Shunday ekan, har qanday nashr haddi a’losida bekamu ko‘st bo‘lishi kerak. Nuqtasi, verguligacha.

Bu ham – tilga hurmatdan.

Axir, tilga hurmat xalqqa hurmat emasmi?!

 

Shohruxbek OLIM

1987 yilda tug‘ilgan. O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti xalqaro jurnalistika fakultetining bakalavr va magistratura bosqichlarida tahsil olgan. Hozirgi paytda Turkiyaning Gazi universitetida jurnalistika yo‘nalishida falsafa doktori ilmiy darajasini olish uchun tadqiqot olib bormoqda.

 

“Sharq yulduzi”, 2017/9

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.