Эл дардин чек, якка дардинг дард эмас

0
465
марта кўрилган.

Ҳар бир даврда миллий адабиёт вакилларининг қай бирови ўз истеъдодининг йўналиши, асарларининг руҳи ва ҳатто ижодий тақдирига кўра бошқа бир халқнинг шоири ё ёзувчисига монанд бўлиб қолади. Бундай “эгизак” адиблар ҳақида гап кетганда, “словен адабиётининг Пушкини”,  “испан сўз санъатининг Шекспири” деган таърифлар қўлланади.

Ижодий йўналиши ва тақдири бизнинг маъсум шоиримиз билан бир хил бўлган Алиқул Ўсмоновни қирғиз адабиётининг Усмон Носири деб аташ мумкин. Буларнинг бири атиги ўттиз икки йил (1912–1944) яшаган бўлса, ундан уч ёш кичик бўлган иккинчиси ўттиз беш йил умр кўрган (1915–1950).

Ажабки, ҳар иккови ҳам оғир турмуш шароити туфайли сил касаллигига дучор бўлган. Бири Магадан турмасида, иккинчиси эса Бишкекда, шеър ёзаётган чоғида столга бош қўйган ҳолда ҳаёт билан видолашган. Иккови ҳам миллий сўз санъатига ўта жўшқин ва ҳассос руҳ олиб кира олган. Шунинг баробарида, Усмон Носир “Боғчасарой фонтани”, “Демон” поэмаларини, Алиқул Ўсмонов эса Навоийнинг “Лайли ва Мажнун” достонини, Ш.Руставели, В.Шекспир, И.Крилов, А.Пушкин асарларини ўгириб, сўз санъатининг бу турини юксак даражаларга кўтара олишган. Қирғиз шеърий таржимачилигининг чўққиси деб тан олинган “Йўлбарс терисини ёпинган паҳлавон” достони ҳозиргача саккиз бора босилган.

Биз кўпинча, узоқ-узоқ эллар адабиётига мафтун бўламиз, шундоқ ёнимиздаги халқлар шеъриятини, назмини эса “ҳаминқадар” деб биламиз. Кимнидир эътироф этар бўлсак, ўшанда ҳам узоқдагилар тасанно айтганидан сўнг қабул қиламиз. Мисол излаб ўтиришнинг ҳожати йўқ – Чингиз Айтматов, Ўлжас Сулаймонов… Аслида, қардош адабиётлар бизнинг ўқувчига руҳан яқинроқ, унга кўпроқ таъсир этади. Масалан, худди шу сабабга кўра, Тоғай Мурод ижодини қўшниларимиз пайқашмаётгандай.

Алиқулга қайтайлик. Қирғиз шоири Алиқул Ўсмонов ҳозирги Панфилов туманидаги Қапталариқ қишлоғида туғилган. Ота-онасидан эрта етим қолиб, Пишпек ва Тўқмоқ шаҳарларидаги болалар уйларида тарбияланган. 1932 йилдан бошлаб турли газета ва журнал таҳририятларида ишлаган. Илк шеъри 1930 йилда матбуотда босилиб чиқди. Дастлабки шеърий тўплами 1935 йилда чоп этилган. 1937 йилда ёш шоирнинг яна икки китоби босилади. Аммо 1945 йилда нашр этилган “Махабат” (“Муҳаббат”) тўплами Алиқул Ўсмонов ижоди қирғиз сўз санъатида фавқулодда ҳодиса эканини кўрсатди. Шоирнинг жуда кўп асарлари қирғиз адабиётининг дурдоналари ҳисобланади. Юзлаб шеърлар, кўплаб достонлар, драматик асарлар ана шулар жумласидан.

Қирғизистон ёзувчилар уюшмаси 1986 йилда Алиқул Ўсмонов номидаги мукофот таъсис этган. Шоирнинг шеърлари А.Вознесенский, М.Синельников каби шоирлар томонидан русчага ўгирилган.

Алиқул ўта ҳассос шоир. У қирқинчи йилларда – миллий адабиётларимизни “бахт таронаси” руҳи буткул қоплаб олган бир замонда энг инсоний туйғулар инжа бир шаклларда ифода этилган юзлаб энг сара шеърларини ёзди ва адабиёт, энг аввало, инсон қалбининг таржимони эканини, ҳеч қандай сиёсат уни ўзи танлаган ушу бош йўлидан чалғита олмаслигини далиллади. Шу фазилати билан Алиқул Ўсмонов, гарчи атиги ўн беш йил ижод қилган бўлса-да, қирғиз адабиётининг энг йирик вакилларидан бирига айланди, унинг асарлари қирғиз шеъриятининг энг нодир, мумтоз намуналаридан ҳисобланади.

Шоирнинг асарлари кўплаб тилларга, жумладан ўзбек тилига ҳам таржима қилиниб, тўпламларда босилиб чиққан. Шоир таваллудининг юз йиллиги муносабати билан 2015 йилда унинг шеърлари Арслонбоблик шоир Қурбон Саттор томонидан унинг етмишга яқин шеъри ва бир поэмаси ўзбек тилига таржима қилиниб, “Кўл тўлқини” номи билан Бишкекда китоб қилиб чоп этилди. Алиқулнинг ўзбек адабиёти билан яна бир алоқадор томони – унинг хотини Зайнаб Савронбоева кейинчалик Тошкентга келиб яшаган ва ўтган асрнинг эллигинча-олтмишинчи йилларида Зайнаб тахаллуси билан қирғиз адибларининг бир қанча асарларини  ўзбек тилига таржима қилган. 

Қурбон Саттор шоир ва таржимон Турсунбой Адашбоев (1939 –2017)нинг шогирди ва издоши. Аслида, Алиқулнинг шеърларини ўгириш ҳам Турсунбой аканинг ташаббуси, рағбати билан амалга ошган эди. Бинобарин,  Алиқул Ўсмонов асарларининг таржималарини ҳавола этар эканмиз, қирғиз сўз санъатининг биздаги энг оташин тарғиботчиси Турсунбой Адашбоев (Аллоҳ раҳматига олсин)  номини ҳам миннатдорлик билан ёдга оламиз. У киши бутун умри давомида икки халқ адабий алоқаларини ривожлантириш, жаҳон адабиётининг сара асарларини ўзбек тилига ўгириш ҳамда ўзбек болалар адабиёти ривожига баҳолиқудрат ҳисса қўшди.

Ушбу таржималар Сиз азиз ўқувчига ҳам маъқул келади, деб ишонамиз ва Қурбон Саттор бундан кейин ҳам Алиқул Ўсмоновдан, бошқа қирғиз адибларининг асарларидан яна кўплаб асарларни она тилимизга ўгириб, ўзбек таржима адабиётини бойитишидан умидвормиз.

 

Зуҳриддин Исомиддинов

 

“Жаҳон адабиёти”, 2018/1

МУЛОҲАЗА БИЛДИРИШ

Мулоҳаза киритилмади!
Исми шарифингизни киритинг.