Gap “shap-shap”dami, “shaftoli”da?!

0
38
marta ko‘rilgan.

Avval xabar berganimizdek, O‘zbekiston yoshlar ittifoqi tashabbusi bilan o‘tkazilayotgan “Yosh kitobxon” tanlovining viloyat bosqichida 20-30 yosh toifasida Surayyo Shodiyeva g‘olib deb topildi va tanlovning mamlakat bosqichida ishtirok etish yo‘llanmasini qo‘lga kiritdi.

Surayyo Shodiyeva 1992 yilda Koson tumanidagi Mudin qishlog‘ida tug‘ilgan. Samarqand davlat universitetining filologiya fakultetida tahsil olgan. Ayni paytda Qarshi davlat universiteti magistraturasida o‘qiyapti.

U bilan tanlovdagi muvaffaqiyatining sirlari va mutolaaning sehrli olami xususida suhbatlashdik.

Tanlovda ishtirok etgan qashqadaryolik 11 415 nafar tengdoshingiz orasida eng sara kitobxon sifatida e’tirof etilish shunchaki tasodifiy holat emas, albatta…

– Ochig‘ini aytsam, haliyam hayajondaman. Maktabda o‘qib yurgan kezlarimdayoq kitobxonlik tanlovlarida faol ishtirok etganman. Urgutda tibbiyot kollejida tahsil olgan paytim kitobxonlik bo‘yicha o‘tkazilgan viloyat tanlovida ikkinchi o‘rinni egallaganman.

Esimda, talabalik yillarim jamoat ishlaridagi faolligim uchun bir gal Yozuvchilar uyushmasi Samarqand viloyati bo‘limi tomonidan rag‘batlantirildim. Men uchun eng yaxshi sovg‘a ular tantana bilan topshirgan so‘nggi rusumdagi kir yuvish mashinasi emas, sevimli shoirim Usmon Azimning “Saylanma”si bo‘lgan…

Kelin bo‘lganimda ham “charlar” mahali keltirilgan boshqa sarpolaru sovg‘alarga emas, uyimdan berib yuborishgan kitoblarimga yopishgan ekanman…

Odatda kitob ushlagan kishilarni uch toifaga ajratishadi: kitobparastlar, kitobxo‘rlar va kitobxonlar…

– Samarqand davlat universitetidagi domlalarimiz juda talabchan edi. Chet el adabiyotining yuzlab sara namunalarini o‘qishga majbur qilishgan. Paxtaga hamma tuguniga yaxshiroq yegulik yoki issiq kiyim tugishsa, biz “tom-tom” kitob orqalab borardik.

Ko‘zi ojiz kursdosh dugonam bor edi. Unga kitob o‘qib berish – eng sevimli mashg‘ulotim edi. U bilan birga ko‘zi ojizlar maxsus kutubxonasiga borardim. Ovozli kitob tinglash menga juda yoqardi. Hozir mingdan ortiq audiokitoblarim bor.

Men ham ilgari kitobxo‘r (ammo aslo kitoblarni javonga ziynat uchun terib qo‘yadigan kitobparast emas) bo‘lganman, shekilli… Qo‘limga tushgan asarni o‘qib ko‘rardim, syujet ketidan quvardim… Keyinroq “hazmi og‘irroq” bo‘lgan asarlarni tanlab o‘qishga o‘rgandim. Ramzlar ortidagi mohiyatni anglashga, tahlil qilishga astoydil harakat qildim. Nazarimda yozuvchi nima demoqchi bo‘lganini kitobxonga tushuntirib berish – noinsoflik, chunki har bir kitobxonning muayyan asar haqidagi o‘z taassuroti, o‘z kashfiyoti bo‘ladi. Aytaylik, “Chol va dengiz”dagi cholning iztiroblari, mashaqqatlari, kurashi va g‘alabasi xususida Sizda o‘zgacha, menda o‘zgacha taassurotlar bo‘lishi tabiiy. Menimcha, kitobxonning asl vazifasi ham shu – har bir asarda o‘z dunyosini kashf etish!

O‘tgan yili gazetamizda berilgan bir maqolada kitob o‘qiganlar “Spark” minayapti, “Spark” minganlar qachon “Kitob o‘qiydi?” degan kinoya bor edi. Siz bu istehzoga qanday qaraysiz?

– Negadir “Yosh kitobxon” tanlovini faqat “Spark” bilan bog‘lab gapirish odatga aylanib qoldi. Hatto tanlovning targ‘ibot reklamalarida ham shu jihatga urg‘u berilayapti… To‘g‘ri, rag‘batga avtomobil berilgani juda yaxshi. Ammo moddiy manfaatning mutolaa maqsadiga aylanishi yomon. Pulim ko‘p bo‘lsa, eng avvalo “Spark” olish haqida emas, kutubxonamga yangi kitoblar sotib olish haqida o‘ylardim.

Bugun ayrim yoshlar hazmi og‘ir “fastfud”larni xush ko‘rishadiyu hazmi og‘ir kitoblarni tutqazsangiz, esnashadi… Aytaylik, Dostoyevskiyning “Jinoyat va jazo”sidagi insonning ma’naviy tanazzuli emas, Raskolnikovning qachon o‘sha kampirni bolta bilan chopib tashlab, pullariga ega bo‘lishi… keyin nima bo‘lishi… oxiri nima bo‘lishi… muhim ularga…

– Shu bois ham ular yozuvchi “ezmalangan joylar”ni tashlab ketib, kitobning oxirgi varaqlarini titkilashadi…

Ularning nazarida “shap-shap” deguncha “shaftoli” deyish kerakday. Aslida gap “shaftoli”da emas, o‘sha “shap-shap”da emasmi?

– Ya’ni kitobning “oxiri nima bo‘lishi” emas, “o‘zi nima bo‘layotgani” – mohiyati muhim.

E’tibor bergan bo‘lsangiz, TVda kimdir “Zo‘rTV”ni, kimdir “Madaniyat va ma’rifat” kanalini tanlab ko‘radi. Birida hordiq olishga mo‘ljallangan ko‘ngilochar dasturlar serob bo‘lsa, ikkinchisida kishini anchagina “zahmat chekish” – o‘ylashga, fikrlashga undaydigan ko‘rsatuvlar, filmlar beriladi. Har kim o‘ziga ma’qulini tanlaydi…

Mutolaada ham shu gap – kimdir Ahad Qayumni, Marhabo Karimovani mahliyo bo‘lib o‘qib yotipti, kimdir Joysning “Uliss”i mag‘zini chaqishga intiladi…

Tanlovning viloyat bosqichida anchagina ter to‘kishingizga to‘g‘ri keldi, chamasi…

– To‘g‘rirog‘i, tanlovgacha anchagina ter to‘kishga to‘g‘ri keldi. Nizom asosida “Buyuk mutafakkir va adib” va “Badiiy asarlar bilimdoni” shartlari bo‘yicha bellashishimiz kerak edi. O‘zbek va jahon adabiyotining 60 ta sara namunasini, buyuk mutafakkirlar va adiblar hayot yo‘li, ilmiy va badiiy merosini sinchiklab o‘rganib chiqdim.

Masalan, Garriet Bicher-Stouning “Tom tog‘aning kulbasi” asarini izlab, rosa ovora bo‘ldim, topolmadim. Yaqin o‘rtalarda qayta nashr etilmagan ekan. Ingliz tilida o‘qishimga to‘g‘ri keldi (bu borada menga katta yordam bergan, maktabda ingliz tilidan dars beradigan qaynonamdan minnatdorman). Qizig‘i shundaki, tanlovning viloyat bosqichida ikkinchi shartda shu asar haqida fikr bildirish mening chekimga tushdi. Birinchi shartda esa “Ogahiy hayoti va ijodi” bo‘yicha gapirgandim, bunda filologligim, manbashunoslik bo‘yicha ilmiy ish olib borayotganim qo‘l keldi…

Darvoqe, Siz ayni paytda magistraturada tahsil olayapsiz. Ilmiy faoliyatingiz xususida ham to‘xtalsangiz.

– Samarqand davlat universitetida Muslihiddin Muhiddinov, Gulsanam Xoliqulova, Dilorom Salohiy singari fidoyi olimlardan saboq oldim. Vohid Abdullayev nomidagi stipendiyaga sazovor bo‘ldim. Ayni paytda Qarshi davlat universitetida filologiya fanlari doktori Nafas Shodmonov rahbarligida “XVIII asr oxiri – XIX asr o‘rtalarida Qashqadaryo vohasining adabiy manbalari va ularning ilmiy tavsifi” mavzusida ilmiy tadqiqot olib borayapman.

Tanlovning mamlakat bosqichida ham Sizga omad yor bo‘lsin!

 

Nuriddin EGAMOV

suhbatlashdi.

 

qashqadaryogz.uz

 

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.