Eng beo‘xshov duellar: “Marhamat qilib soliqlarni to‘lab qo‘ying…”

0
59
marta ko‘rilgan.

1909 yilning 5 dekabrida Peterburgda Nikolay Gumilyov va Maksimilian Voloshin o‘rtasida duel uyushtirildi. Unda shoirlardan hech biri jabr ko‘rmadi, shunga qaramay, ziddiyat hangoma sifatida tarixga kirdi.

Kunlarning birida qalin do‘stlar – Maksimilian Voloshin va Yelizaveta Dmitriyeva bir finjon choy ustida o‘tirib, jamoatning ko‘nglini o‘yin-kulgi bilan biroz ovlash maqsadida o‘yga tolishadi. So‘ngra ular bir necha she’riy asarlar yozib, ispan ayoli Cherubina de Gabriak nomi ostida nashr etishadi. O‘quvchilar esa she’rlardan qoyil qolib, nafaqat davomini talab qildi, balki go‘zal shoirani o‘z ko‘zi bilan ko‘rishni xohlab qoldi. Ammo sirli ispan ayoli omma oldida o‘zini namoyon etishga shoshilmadi, u faqatgina kitobxonlar sabrsizlik bilan kutayotgan asarlarini nashr ettirishni davom ettiraverdi.

Ayniqsa, shoir Nikolay Gumilyov betoqat edi – u notanish ayolga g‘oyibona oshiq bo‘lgandi, uni uchratish yo‘lini izlar, tahririyatlar bo‘ylab qatnab yurardi… Oxir-oqibatda Voloshin va Dmitriyevaning Gumilyovga rahmi keldi va “karta”larni ochishdi. Gumilyovning xatti-harakati esa oldindan aytib bo‘lmas darajada o‘zgarardi. U jazavaga tushib, Voloshinni duelga chaqirdi. Duel joyi sifatida aynan Pushkin va Dantes o‘q uzishgan Qora daryocha tanlanadi. Nikolay Gumilyov raqibining adabini berib qo‘yishga ishonchi komil edi, Voloshin esa cho‘chir va yarashishni xohlardi. Yo‘lda Voloshin kovushini yo‘qotib qo‘yadi, oqibatda kechikib qoladi. Uning baxtiga, Gumilyov raqibi kechikkanidan shunchalik jahli chiqadiki, qahr-g‘azabdan qo‘llari qaltirardi, shuning uchun ham o‘q Voloshinga tegmasdan uchib o‘tadi. Voloshin esa javob o‘qini osmonga otadi.

Ehtimol, uchiga chiqqan duel qatnashchisi sifatida rus she’riyatining quyoshi Aleksandr Sergeevich Pushkinni atash mumkindir. U duel chizig‘iga 29 kishini chaqirgan! Pushkinning litseydagi o‘rtog‘i Kyuxelbeker shoirdan uni masxara qilgan epigrammasi (qisqacha hajviy she’r) uchun g‘oyat ranjib, do‘stini orani ochiq qilib olishga chaqiradi. Kyuxelbeker qo‘liga to‘pponcha olganida, Pushkin istehzo bilan kulib, o‘z sekundantiga murojaat qiladi: “Taqsir, joylarimizni almashishni xohlamaysizmi? Rostdanam, duel chizig‘ida turish xavfsizroq!” Haqiqatan, bir daqiqadan so‘ng Kyuxelbekerning o‘qi sekundantning qulog‘i yonidan vizillab o‘tib ketgan. Shu bilan duel tugagan. Darvoqe, aytib o‘tish joizki, Pushkin tomonidan yo‘llangan chaqiriqlarning ko‘pchiligi baribir duelgacha yetib bormagan, sababi, uning do‘stlari mirshablar bilan kelib, kurashchan shoirni vaqtincha hibsga olishardi.

 

17 yillik boykot

1860-yillarda oqsuyak jangari, Sevastopolning qahramonona mudofaasi qatnashchisi, atoqli rus yozuvchisi Lev Tolstoy duellar oqibatida ancha tanilib qolgandi. Durdona asar – “Urush va tinchlik”ning bo‘lajak muallifi fe’l-atvori o‘sha mahallar u qadar shirinsuxan emasdi, u tez-tez janjallar tashabbuskoriga aylanar, har kimsaga pand-nasihat qilib qo‘yishga urinardi. Shuningdek, bu urinishlardan o‘zining eski o‘rtog‘i Ivan Turgenev ham bebahra qolmagandi. Turgenev esa uzoq vaqt sabr qildi. Ammo bir kuni ikkisi shoir Fetning uyida mehmon bo‘lishganida, Tolstoy achchiq ustida Turgenevni haqorat qiladi. Shundan so‘ng Turgenev Tolstoyga duelga tayyorlanishni so‘raydi. Agarda o‘shanda yozuvchilar mojarosiga obro‘li do‘stlari aralashmaganida, kim biladi deysiz, ehtimol, biz klassik adiblarning biridan judo bo‘lishimiz mumkin edi. Duelni bekor qilishdi, Tolstoy esa Turgenev bilan bir-biriga boykot e’lon qilishdi, bu boykot 17 yilga cho‘zildi.

Duellar tarixi Gumilyov va Voloshinnikiga qaraganda, xiyla tuturiqsiz voqealarni ham boshdan kechirgan. Masalan, bir vaqtlar Germaniya kansleri bo‘lgan Otto fon Bismark Rudolf Virxov bilan tortishgandi. Bahsning natijasi esa duelni e’lon qilish bilan xotima topdi. Virxov jang qilishni taklif etgan, faqat to‘pponchalarda, hattoki shpagadlarda (qilichsimon nayza) ham emas, aksincha… sosiskalarda, shartga ko‘ra, g‘oyat katta taomda sosiskalar tizilar, ikkisidan biri esa zaharlanishi kerak edi. Bismark o‘z vaqtida fikridan qaytib, duelni bekor qilgan, negaki, sosiskadan zaharlanib o‘lishni xiyla ahmoqlik deb hisoblagan.

 

Bugungi duellar

Bugungi zamonaviy duellarning “umri” chaqiriq bosqichida tugaydi. Bundan bir necha yil ilgari mashhur fransuz aktyori Jerar Depardye Fransiyaning o‘sha paytlardagi bosh vaziri Jan-Mark Eroni duelga chaqirgandi. Buning asosiy sababi, vazir soliq oshishini nazarda tutadigan qonun qabul qilinishining faol tashabbuskori edi. Aktyor shamshirlarda kurashishni taklif etgan. Amaldor esa aktyorga buning o‘rniga soliq to‘lab qo‘yishini ta’kidlagandi.

Yaqin tarixda yozuvchi Aleksandr Proxanov duelga Andrey Makarevichni chaqirgandi. Aslida Proxanov chaparasta duelni tashkillashtirishni taklif qilgan, ya’ni u Makarevich bilan va Plotnitskiy Poroshenko bilan. Makarevich o‘z javobida yozuvchiga avvalo ozishi, keyin esa otishishni maslahat bergan. Ta’kidlash joiz, duellarning juda ishqibozi va tarafdori bu – aktyor Nikita Jigurda. Donetskda u Aleksandr Turchinov va Arsen Yasenyukni kurashga chaqirgan. Haqiqatda, Jigurda bu uch oyga mo‘ljallangan yulduzli duel bo‘ladi, deb qayd etgandi. “Sizni ishontirib aytamanki, yaramaslar va pastkashlar duelga javob berishmaydi, ular duel o‘rniga bir-birini urishishga tayyorlarni gijgijlab, o‘zlarining pastkashliklarini qilishadi, – degandi Nikita Jigurda. – Pushkin va Lermontovni ham shunday tuzoqqa tushirishgandi. Ular taqdirlarini sinab ko‘rishgandi, ularni esa o‘ldirishdi. Shu boisdan ixtiloflarni tinchlik yo‘li bilan haq qilishni yoki qon to‘kmasdan duel uyushtirishni yoqlayman. Men duelni g‘ayrishuuriy tarzda qabul qilaman, ya’ni ijodda”.

 

Valentina OBEREMKO

Rus tilidan Azizbek NOROV tarjimasi

 

http://qashqadaryogz.uz/oz/read/eng-be-khshov-duellar-mar-amat-ilib-soli-larni-t-lab-jing

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.