Baliq ovida

0
35
marta ko‘rilgan.

Matnazar og‘a baliq oviga ham juda ishqiboz edi. Ijoddan, yoshlarni qo‘llab-quvvatlash va tinmay goh u, goh bu do‘stlari holidan xabar olishdan sal bo‘shagan paytlari baliq oviga ham borib turar edilar.

O‘tgan asrning 80-yillari. Matnazar og‘a bilan O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasining Xorazm viloyat bo‘limida ishlaymiz. U kishi adabiy maslahatchi. Kamina O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasining Badiiy adabiyotni targ‘ib qilish byurosining Xorazm viloyatidagi vakili. U kishi “Soyuz”ga ijod namunalarini olib kelgan qalamkashlarning asarlarini avra-astarini chiqarish bilan band. Biz esa xizmat vazifasi yuzasidan viloyatning u yog‘idan kirib bu yog‘idan chiqish bilan ovvoramiz.

Yozning ayni chilla kunlaridan birida Bog‘ot tumaniga yo‘lim tushib qoldi. Bog‘ot Qizilqum bilan chegaradosh tuman. Katta-kichik ko‘llariyu tumanni kesib o‘tgan zahkash va kollektorlarning son-sanog‘i yo‘q. Ichki yo‘ldan o‘tib ketayotsam, katta bir kollektorning suvi yonidagi ko‘lga urib ketibdi. Kollektor suvi shovullab ko‘lga oqib yotibdi. Shu yerda odam qozondagi barakday qaynaydi. Hammasi boyagi suv yiqqan joyda. Ko‘ldan oqimga qarshi intilgan baliqlarni tutish bilan ovvora. Besh-o‘n minut tomosha qilib turdim. Kim baliq to‘lgan chelak ko‘targan, kim liq to‘la xalta orqalagan… Hamma shoshgan, hamma hayajonda. Barchaning g‘ami bitta. Ko‘proq baliq tutib qolish… Kech bo‘lib qolgan edi. Mashinani to‘g‘ri Matnazar og‘aning uyiga haydadim…

– Azonda ishga emas, baliqqa boramiz! – dedi Matnazar aka. – Erkin akaga (Oshiq Erkin bo‘lim boshlig‘i edilar) o‘zim aytaman. Sen ham tayyorgarligingni ko‘rib ertalab biznikiga kel. Shu yerdan ketamiz.

Ertalab aytilgan muddatga yetib keldim. (Matnazar aka tartib-qoidani juda yaxshi ko‘radigan, kechikkan, aytilgan gapidan topilmagan odamni jinidan battar ko‘rar edilar.) Qaydasan Bog‘ot, deb jo‘nab ketdik. Ortiqcha gaplashmadik. Ikkovimizning ham so‘zamolligimiz qayoqqadir g‘oyib bo‘lgan. Matnazar og‘a bot-bot yap-yangi qarmoqlarini, turli tuman xo‘raklarini birbir qo‘lga olib ko‘zdan kechiradi.

– Baliqning qaysi turi ko‘proq ekan u yerda? – so‘raydi Matnazar og‘a.

Men egnimni qisaman.

– Xo‘rakni shunga qarab tanlaymiz-da, – deydi Matnazar og‘a. – Buni bilish juda muhim.

Kechagi joyga yaqinlashgan sari bo‘yinni cho‘zib-cho‘zib qarayman. Odam afandi ko‘rinmaydi. Atrof ham ilon yalaganday tap-taqir.

– Yanglishmadingmi? – deydi Matnazar og‘a.

– Yo‘q, – deyman. – Mana shu yer edi.

Matnazar og‘a mashinadan tushib, jiddiy qiyofada atrofni o‘rganadi.

– To‘g‘ri, – deydi Matnazar og‘a. – Adashmabsan. Faqat zaxkashning suv yiqib ketgan yerini, mana, mahkamlashibdi.

Ko‘l o‘z yo‘liga, zahkash o‘z yo‘liga oqib yotibdi.

– Endi ne ish etamiz? – dedim tarvuzim qo‘ltig‘imdan tushib. – Ketamizmi?

– Navchun ketar ekanmiz? Baliq tutamiz. Unday suv urib ketgan yerlardan tayyor baliqni tutish brakonyerlarning ishi. Biz esa haqiqiy baliqchilarmiz. Men senga shu kungacha bu to‘g‘rida aytgan barcha gaplarim bekor emasligi, o‘zimning zo‘r baliqchi ekanligimni isbotlayman…

Kollektorga qarmoq tashladik. Oramiz o‘n besh, yigirma metr. Yarim soat o‘tdi, bir soat, ikki soat. Baliq degan jonivor qarmoqqa “tiq” etib urmaydi. Kun ham qizib ketdi. Matnazar og‘a haqiqiy baliqchi sifatida joyida “qilt” etmay o‘tiribdi. Men sabrim chidamay joyimni yuz marta o‘zgartirdim. Foydasi yo‘q. Biz go‘yo zaxkashga emas, basseynga qarmoq tashlab o‘tirgandaymiz. Nihoyat omadimni sinab ko‘rish uchun ko‘lning to‘riga qarab ketdim. Matnazar og‘a o‘rnida qoldi. Ko‘lni ham “cho‘lpilab” bo‘ldim. Tavba, u yerda hech qachon baliq bo‘lmagan va bundan keyin ham bo‘ladigan emasday edi. Quyoshda sarg‘ayib o‘tiraverish jonimga tegdi. Aybdorligim bois Matnazar og‘aning ko‘ziga ko‘rinishga ham tortinaman. Shu payt ko‘l to‘ridan to‘rlarini ko‘targan ikki yigit kelaberdi. Oyoqlarini sudrab olishlariga qaraganda ular ham bizlarga o‘xshagan kechikkan omadsizlardan ekanligi ko‘rinib turar edi.

– Assalomu alaykum, yigitlar! – dedim. Qadimgi xorazmliklarning ovchilarni qutlovini eslab qo‘shib qo‘ydim: – Ov qonli!

Mening bunday bilag‘onligim ularni zarra ham ruhlantirmadi. Aksincha xafsalalarini pir qildi.

– Maling! – dedi bittasi qo‘lidagi bir qarich kelar-kelmas baliqni menga otib. – Ov suzib bir baliq tutdik, desak uyat bo‘ladi. Qarmoqda bir baliq tutish ham harqalay ish…

Darrov baliqni qarmoqqa ildirdim-da Matnazar og‘a ko‘rib qolmasin deb, shosha-pisha ko‘lga otdim. Ov ko‘targan yigitlar ko‘zga ko‘rinmay qolgach qarmoqni suvdan ko‘tarib, baliqni salanglatganimcha jon holatda qichqirdim:

– Matnazar og‘a-aaaa! Tutdi-iim!

Baliqni qarmoqdan olmay Matnazar og‘aning yoniga zipillab bordim. O‘ylab topgan xiylamga o‘zim qoyil qolib, Matnazar og‘adan maqtov kutaman. Tinmay iljayaman. Matnazar og‘a esa baliqqa beparvogini bir nazar tashladi-da,

– Buni sen tutmagansan! – dedi.

– Navchun? – dedim taslim bo‘lmay. – O‘zim tutdim!

– Bekor gap! – dedi Matnazar og‘a. – Baliqning bu turi qarmoqqa kelmaydi…

Shalvirabgina baliqni qarmoqdan olib otib yubordim…

Bu voqeani Matnazar og‘aning qanday zo‘r baliqchi ekanligini isbotlash uchun ko‘p davralarda aytib yurdim. Matnazar og‘a esa bunday vaqtlarda miyig‘idagina kulib o‘tirar, o‘zidan hech narsa qo‘shmasdi. Oradan ko‘p yillar o‘tib yangi bir davrada yana shu gurungni boshladim. Matnazar og‘a bu safar birdan xoxolab kulib yubordilar. Yayrab, odatiga ko‘ra tizzasiga urib-urib kuldilar. Atrofdagilarga qarayman, o‘zimga qarayman. Matnazar og‘ani bunchalik zavqlantirgan narsani topolmayman.

– Shuhrat! Dim soddasan uka! – dedi nihoyat Matnazar og‘a kulgidan to‘xtab, yosharib ketgan ko‘zlarini artar ekan. – U baliqni qarmoqda tutilmaganligini bilish uchun zo‘r baliqchi emas, oddiygina farosat egasi bo‘lishning o‘zi kifoya edi!

– Tushunmadim, – hayron bo‘ldim men.

– Sen qarmoqda tutdim, deb ko‘rsatgan balig‘ingning quyrug‘i quyoshda ko‘p yotaverganidan qayrilib qotib qolgan edi. Suvdan hozirgina chiqarilgan baliq esa bir minutga yetar-etmas bunday qotib qolmaydi. Shunga qarab men senga, “baliqni o‘zing tutmagansan”, degan edim. Sen esa shuncha yildan beri mening zo‘r baliqchiligim haqida cho‘pchak aytib yuribsan…

Kulish navbati endi menga kelgan edi. Bu gapni qanday davralarda va kimlarga aytib berganim, ularning qanday qoyil qolganliklarini, Matnazar og‘amni qanday so‘zlar bilan olqishlaganlarini eslab kula boshladim…

To‘g‘risi keyin ham go‘yo Matnazar og‘amdan yuqoridagi tanbehini eshitmaganday bu gurungni aytishdan to‘xtamadim. O‘rni kelsa hozir ham aytib yuraman. Chunki arzimagan bir detal deb axlat qutisiga tashlab yuborishga odamning ko‘zi qiyamaydi bunday gurungni.

 

Shuhrat Matkarim

 

“Ijod olami”, 2018/5

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.