Балиқ овида

0
14
марта кўрилган.

Матназар оға балиқ овига ҳам жуда ишқибоз эди. Ижоддан, ёшларни қўллаб-қувватлаш ва тинмай гоҳ у, гоҳ бу дўстлари ҳолидан хабар олишдан сал бўшаган пайтлари балиқ овига ҳам бориб турар эдилар.

Ўтган асрнинг 80-йиллари. Матназар оға билан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг Хоразм вилоят бўлимида ишлаймиз. У киши адабий маслаҳатчи. Камина Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг Бадиий адабиётни тарғиб қилиш бюросининг Хоразм вилоятидаги вакили. У киши “Союз”га ижод намуналарини олиб келган қаламкашларнинг асарларини авра-астарини чиқариш билан банд. Биз эса хизмат вазифаси юзасидан вилоятнинг у ёғидан кириб бу ёғидан чиқиш билан овворамиз.

Ёзнинг айни чилла кунларидан бирида Боғот туманига йўлим тушиб қолди. Боғот Қизилқум билан чегарадош туман. Катта-кичик кўлларию туманни кесиб ўтган заҳкаш ва коллекторларнинг сон-саноғи йўқ. Ички йўлдан ўтиб кетаётсам, катта бир коллекторнинг суви ёнидаги кўлга уриб кетибди. Коллектор суви шовуллаб кўлга оқиб ётибди. Шу ерда одам қозондаги баракдай қайнайди. Ҳаммаси бояги сув йиққан жойда. Кўлдан оқимга қарши интилган балиқларни тутиш билан оввора. Беш-ўн минут томоша қилиб турдим. Ким балиқ тўлган челак кўтарган, ким лиқ тўла халта орқалаган… Ҳамма шошган, ҳамма ҳаяжонда. Барчанинг ғами битта. Кўпроқ балиқ тутиб қолиш… Кеч бўлиб қолган эди. Машинани тўғри Матназар оғанинг уйига ҳайдадим…

– Азонда ишга эмас, балиққа борамиз! – деди Матназар ака. – Эркин акага (Ошиқ Эркин бўлим бошлиғи эдилар) ўзим айтаман. Сен ҳам тайёргарлигингни кўриб эрталаб бизникига кел. Шу ердан кетамиз.

Эрталаб айтилган муддатга етиб келдим. (Матназар ака тартиб-қоидани жуда яхши кўрадиган, кечиккан, айтилган гапидан топилмаган одамни жинидан баттар кўрар эдилар.) Қайдасан Боғот, деб жўнаб кетдик. Ортиқча гаплашмадик. Икковимизнинг ҳам сўзамоллигимиз қаёққадир ғойиб бўлган. Матназар оға бот-бот яп-янги қармоқларини, турли туман хўракларини бирбир қўлга олиб кўздан кечиради.

– Балиқнинг қайси тури кўпроқ экан у ерда? – сўрайди Матназар оға.

Мен эгнимни қисаман.

– Хўракни шунга қараб танлаймиз-да, – дейди Матназар оға. – Буни билиш жуда муҳим.

Кечаги жойга яқинлашган сари бўйинни чўзиб-чўзиб қарайман. Одам афанди кўринмайди. Атроф ҳам илон ялагандай тап-тақир.

– Янглишмадингми? – дейди Матназар оға.

– Йўқ, – дейман. – Мана шу ер эди.

Матназар оға машинадан тушиб, жиддий қиёфада атрофни ўрганади.

– Тўғри, – дейди Матназар оға. – Адашмабсан. Фақат захкашнинг сув йиқиб кетган ерини, мана, маҳкамлашибди.

Кўл ўз йўлига, заҳкаш ўз йўлига оқиб ётибди.

– Энди не иш этамиз? – дедим тарвузим қўлтиғимдан тушиб. – Кетамизми?

– Навчун кетар эканмиз? Балиқ тутамиз. Ундай сув уриб кетган ерлардан тайёр балиқни тутиш браконьерларнинг иши. Биз эса ҳақиқий балиқчилармиз. Мен сенга шу кунгача бу тўғрида айтган барча гапларим бекор эмаслиги, ўзимнинг зўр балиқчи эканлигимни исботлайман…

Коллекторга қармоқ ташладик. Орамиз ўн беш, йигирма метр. Ярим соат ўтди, бир соат, икки соат. Балиқ деган жонивор қармоққа “тиқ” этиб урмайди. Кун ҳам қизиб кетди. Матназар оға ҳақиқий балиқчи сифатида жойида “қилт” этмай ўтирибди. Мен сабрим чидамай жойимни юз марта ўзгартирдим. Фойдаси йўқ. Биз гўё захкашга эмас, бассейнга қармоқ ташлаб ўтиргандаймиз. Ниҳоят омадимни синаб кўриш учун кўлнинг тўрига қараб кетдим. Матназар оға ўрнида қолди. Кўлни ҳам “чўлпилаб” бўлдим. Тавба, у ерда ҳеч қачон балиқ бўлмаган ва бундан кейин ҳам бўладиган эмасдай эди. Қуёшда сарғайиб ўтиравериш жонимга тегди. Айбдорлигим боис Матназар оғанинг кўзига кўринишга ҳам тортинаман. Шу пайт кўл тўридан тўрларини кўтарган икки йигит келаберди. Оёқларини судраб олишларига қараганда улар ҳам бизларга ўхшаган кечиккан омадсизлардан эканлиги кўриниб турар эди.

– Ассалому алайкум, йигитлар! – дедим. Қадимги хоразмликларнинг овчиларни қутловини эслаб қўшиб қўйдим: – Ов қонли!

Менинг бундай билағонлигим уларни зарра ҳам руҳлантирмади. Аксинча хафсалаларини пир қилди.

– Малинг! – деди биттаси қўлидаги бир қарич келар-келмас балиқни менга отиб. – Ов сузиб бир балиқ тутдик, десак уят бўлади. Қармоқда бир балиқ тутиш ҳам ҳарқалай иш…

Дарров балиқни қармоққа илдирдим-да Матназар оға кўриб қолмасин деб, шоша-пиша кўлга отдим. Ов кўтарган йигитлар кўзга кўринмай қолгач қармоқни сувдан кўтариб, балиқни саланглатганимча жон ҳолатда қичқирдим:

– Матназар оға-аааа! Тутди-иим!

Балиқни қармоқдан олмай Матназар оғанинг ёнига зипиллаб бордим. Ўйлаб топган хийламга ўзим қойил қолиб, Матназар оғадан мақтов кутаман. Тинмай илжаяман. Матназар оға эса балиққа бепарвогини бир назар ташлади-да,

– Буни сен тутмагансан! – деди.

– Навчун? – дедим таслим бўлмай. – Ўзим тутдим!

– Бекор гап! – деди Матназар оға. – Балиқнинг бу тури қармоққа келмайди…

Шалвирабгина балиқни қармоқдан олиб отиб юбордим…

Бу воқеани Матназар оғанинг қандай зўр балиқчи эканлигини исботлаш учун кўп давраларда айтиб юрдим. Матназар оға эса бундай вақтларда мийиғидагина кулиб ўтирар, ўзидан ҳеч нарса қўшмасди. Орадан кўп йиллар ўтиб янги бир даврада яна шу гурунгни бошладим. Матназар оға бу сафар бирдан хохолаб кулиб юбордилар. Яйраб, одатига кўра тиззасига уриб-уриб кулдилар. Атрофдагиларга қарайман, ўзимга қарайман. Матназар оғани бунчалик завқлантирган нарсани тополмайман.

– Шуҳрат! Дим соддасан ука! – деди ниҳоят Матназар оға кулгидан тўхтаб, ёшариб кетган кўзларини артар экан. – У балиқни қармоқда тутилмаганлигини билиш учун зўр балиқчи эмас, оддийгина фаросат эгаси бўлишнинг ўзи кифоя эди!

– Тушунмадим, – ҳайрон бўлдим мен.

– Сен қармоқда тутдим, деб кўрсатган балиғингнинг қуйруғи қуёшда кўп ётаверганидан қайрилиб қотиб қолган эди. Сувдан ҳозиргина чиқарилган балиқ эса бир минутга етар-етмас бундай қотиб қолмайди. Шунга қараб мен сенга, “балиқни ўзинг тутмагансан”, деган эдим. Сен эса шунча йилдан бери менинг зўр балиқчилигим ҳақида чўпчак айтиб юрибсан…

Кулиш навбати энди менга келган эди. Бу гапни қандай давраларда ва кимларга айтиб берганим, уларнинг қандай қойил қолганликларини, Матназар оғамни қандай сўзлар билан олқишлаганларини эслаб кула бошладим…

Тўғриси кейин ҳам гўё Матназар оғамдан юқоридаги танбеҳини эшитмагандай бу гурунгни айтишдан тўхтамадим. Ўрни келса ҳозир ҳам айтиб юраман. Чунки арзимаган бир детал деб ахлат қутисига ташлаб юборишга одамнинг кўзи қиямайди бундай гурунгни.

 

Шуҳрат Маткарим

 

“Ижод олами”, 2018/5

МУЛОҲАЗА БИЛДИРИШ

Мулоҳаза киритилмади!
Исми шарифингизни киритинг.